Gedrag & Maatschappij
Volledige Samenvatting
Deel 1: Psychologie (Declerck)
Deel 2: Sociologie (Cambré)
Met examen-alerts uit voorbeeldexamens
Prof. Cambré & Prof. Declerck
,Inleiding
De toekomst is geen wit blad, maar is pad-afhankelijk — we moeten voort met wat we vandaag hebben.
Bosbranden, overstromingen, klimaatverandering en biodiversiteitsverlies zijn toe te schrijven aan menselijk
gedrag. Door menselijk handelen verspreiden invasieve soorten zich snel (sprinkhanen, COVID).
The Red Queen Strategy
Red Queen strategy = evolutionaire hypothese: organismen moeten constant adapteren en evolueren — niet
alleen voor voortplantingsvoordeel, maar gewoon om te overleven tegen voortdurend evoluerende rivalen.
Benaming afkomstig van *Alice in Wonderland*
Voorbeeld: prooien ontwikkelen nieuwe verdedigingsstrategieën, roofdieren ontwikkelen nieuwe
aanvalstechnieken.
Vooruitgang heeft een prijskaartje
*"Als kennis problemen kan veroorzaken, is het niet door onwetendheid dat we ze oplossen."* — Isaac Asimov
De wetenschap doet sneller kennis op dan de maatschappij wijsheid opdoet.
De industriële revolutie zorgde voor vooruitgang, maar keert zich nu deels tegen ons.
Sociaal dilemma
Sociaal dilemma = conflict tussen persoonlijk voordeel en collectief belang. Wanneer te veel mensen uit
eigenbelang handelen, verliest iedereen.
Voorbeeld carpooling: als iedereen carpoolt, lossen files en CO₂-uitstoot op — maar veel mensen kiezen voor
eigen comfort.
Democratie is een sociaal dilemma: als onvoldoende mensen deelnemen aan publiek debat (stemrecht),
wordt democratie ondermijnd door machtsmisbruik. Burgerzin én fact-checking zijn nodig.
⚡ EXAMEN-ALERT — Sociaal dilemma
Definieer sociaal dilemma correct: conflict tussen persoonlijk voordeel en collectief belang.
Voorbeelden om te kennen: klimaat, recycling, vaccinatie, democratie/stemrecht.
,DEEL 1 — PSYCHOLOGIE (Prof. Declerck)
Dit deel behandelt de psychologische processen die individueel gedrag verklaren: van de biologische basis (genen,
hersenen) over bewustzijn, emoties, leerprocessen en cognitie, tot het gedrag van mensen in groep.
, H1. Homo sapiens — een veelzijdig studieonderwerp
Wie is de Homo sapiens?
De mens is paradoxaal: onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit en creativiteit, maar ook geneigd tot
geweld en destructie. We laten een grote ecologische voetafdruk achter.
Homo economicus = strategische, berekende mens die leeft volgens rationele principes, waarbij eigenbelang
primeert.
Homo sociologicus / universalis = mens met normbesef en sociale behoeften, basis voor een
maatschappijgerichte wereld.
Een evenwicht vinden tussen rede (economicus) en sociale ingesteldheid (sociologicus) is een noodzakelijk
deel van wie we zijn.
Rationalisme en empirisme
Rationalisme = theorievorming. Kan ver van waarheid liggen zonder empirische data.
Empirie = dataverzameling. Berg data is weinig waard zonder overkoepelende theorie.
Gedragswetenschappen = huwelijk tussen rationalisme en empirisme: data gebruiken om een theoretisch
kader rond op te bouwen.
Geschiedenis van de psychologie
Stroming Grondlegger Kernidee
Structuralisme Wilhelm Wundt Experimentele analyse van onderdelen
van het bewustzijn (perceptie,
sensatie, zintuigen). Heel
experimenteel.
Functionalisme William James Functie van het bewustzijn in zijn
geheel. *Stream of consciousness*.
Invloed van Darwinisme: bewustzijn
heeft overlevingswaarde.
Behaviorisme Watson, Skinner Enkel observeerbaar gedrag; alles is
aangeleerd, vrije wil = illusie. Gedrag
wordt bepaald door responsen op
prikkels.
Psychoanalyse Sigmund Freud Onbewuste drijfveren van gedrag.
Veel theorieën niet empirisch
onderbouwd.
Humanisme Carl Rogers Focus op unieke menselijke trekken,
persoonlijke vrijheid, zelfrealisatie.
Mensen zijn veranderbaar.
Freud en Skinner zijn negatieve theorieën ("je kan niets veranderen"). Humanisme is positief: "je hebt het zelf in
handen."
Hedendaagse benaderingen
Biologische benadering — gedrag verklaren via genetische, neurologische en biochemische processen.
Volledige Samenvatting
Deel 1: Psychologie (Declerck)
Deel 2: Sociologie (Cambré)
Met examen-alerts uit voorbeeldexamens
Prof. Cambré & Prof. Declerck
,Inleiding
De toekomst is geen wit blad, maar is pad-afhankelijk — we moeten voort met wat we vandaag hebben.
Bosbranden, overstromingen, klimaatverandering en biodiversiteitsverlies zijn toe te schrijven aan menselijk
gedrag. Door menselijk handelen verspreiden invasieve soorten zich snel (sprinkhanen, COVID).
The Red Queen Strategy
Red Queen strategy = evolutionaire hypothese: organismen moeten constant adapteren en evolueren — niet
alleen voor voortplantingsvoordeel, maar gewoon om te overleven tegen voortdurend evoluerende rivalen.
Benaming afkomstig van *Alice in Wonderland*
Voorbeeld: prooien ontwikkelen nieuwe verdedigingsstrategieën, roofdieren ontwikkelen nieuwe
aanvalstechnieken.
Vooruitgang heeft een prijskaartje
*"Als kennis problemen kan veroorzaken, is het niet door onwetendheid dat we ze oplossen."* — Isaac Asimov
De wetenschap doet sneller kennis op dan de maatschappij wijsheid opdoet.
De industriële revolutie zorgde voor vooruitgang, maar keert zich nu deels tegen ons.
Sociaal dilemma
Sociaal dilemma = conflict tussen persoonlijk voordeel en collectief belang. Wanneer te veel mensen uit
eigenbelang handelen, verliest iedereen.
Voorbeeld carpooling: als iedereen carpoolt, lossen files en CO₂-uitstoot op — maar veel mensen kiezen voor
eigen comfort.
Democratie is een sociaal dilemma: als onvoldoende mensen deelnemen aan publiek debat (stemrecht),
wordt democratie ondermijnd door machtsmisbruik. Burgerzin én fact-checking zijn nodig.
⚡ EXAMEN-ALERT — Sociaal dilemma
Definieer sociaal dilemma correct: conflict tussen persoonlijk voordeel en collectief belang.
Voorbeelden om te kennen: klimaat, recycling, vaccinatie, democratie/stemrecht.
,DEEL 1 — PSYCHOLOGIE (Prof. Declerck)
Dit deel behandelt de psychologische processen die individueel gedrag verklaren: van de biologische basis (genen,
hersenen) over bewustzijn, emoties, leerprocessen en cognitie, tot het gedrag van mensen in groep.
, H1. Homo sapiens — een veelzijdig studieonderwerp
Wie is de Homo sapiens?
De mens is paradoxaal: onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit en creativiteit, maar ook geneigd tot
geweld en destructie. We laten een grote ecologische voetafdruk achter.
Homo economicus = strategische, berekende mens die leeft volgens rationele principes, waarbij eigenbelang
primeert.
Homo sociologicus / universalis = mens met normbesef en sociale behoeften, basis voor een
maatschappijgerichte wereld.
Een evenwicht vinden tussen rede (economicus) en sociale ingesteldheid (sociologicus) is een noodzakelijk
deel van wie we zijn.
Rationalisme en empirisme
Rationalisme = theorievorming. Kan ver van waarheid liggen zonder empirische data.
Empirie = dataverzameling. Berg data is weinig waard zonder overkoepelende theorie.
Gedragswetenschappen = huwelijk tussen rationalisme en empirisme: data gebruiken om een theoretisch
kader rond op te bouwen.
Geschiedenis van de psychologie
Stroming Grondlegger Kernidee
Structuralisme Wilhelm Wundt Experimentele analyse van onderdelen
van het bewustzijn (perceptie,
sensatie, zintuigen). Heel
experimenteel.
Functionalisme William James Functie van het bewustzijn in zijn
geheel. *Stream of consciousness*.
Invloed van Darwinisme: bewustzijn
heeft overlevingswaarde.
Behaviorisme Watson, Skinner Enkel observeerbaar gedrag; alles is
aangeleerd, vrije wil = illusie. Gedrag
wordt bepaald door responsen op
prikkels.
Psychoanalyse Sigmund Freud Onbewuste drijfveren van gedrag.
Veel theorieën niet empirisch
onderbouwd.
Humanisme Carl Rogers Focus op unieke menselijke trekken,
persoonlijke vrijheid, zelfrealisatie.
Mensen zijn veranderbaar.
Freud en Skinner zijn negatieve theorieën ("je kan niets veranderen"). Humanisme is positief: "je hebt het zelf in
handen."
Hedendaagse benaderingen
Biologische benadering — gedrag verklaren via genetische, neurologische en biochemische processen.
