Inleiding
Periodisering
Artificieel
Voorheen 3 tijdsvakken: K.O.-ME-N.T.
Breuk mh verleden zoals F.R.
o Terugblik
Petrarca: wedijveren met K.O., wil iets zoals de Romeinse samenleving – tenebrae – alpinist
Biondo: pausen als nazaten voorstellen, Engelenburcht
Intellectuele ontwikkeling
Ca. 1450: versnelling boekdrukkunst
1447 – 1454 – 1455/56 – lompenpapier
Mainz, verspreiding humanisme en discussiecultuur – beperkt tot 1500
Religieuze ontwikkeling
Maarten Luther 1517 – Wittenberg – Reformatie – protestbeweging – Christianitas
Politieke ontwikkeling
1453 100-jarige staatsvorming, 1453 einde RR, Ottomanen 16/17 E – 1492 Granada
Geografische ontwikkeling
1492 Colombus – 1494 Tordesillas – 1497/99 Gama – 1519/22 Magellaan
Besluit
Globalisering
Suikerrietplantages
Einde 1789: heftige breuk
Privileges als bepalend voor je positie – juridische ongelijkheid
Naamgeving
o Nieuwe tijd of Vroege Moderniteit
o NT: oorspr – continuïteit
o VM: 1960 – verschil
o Hartley: The past is a foreign country, they do things differently there.
Complexiteit economie – opinies – empirie – gelijkheid – overheden
Conclusie
Er was veel gelijk op vlak van ontwikkelingen met onze periode. Het was vooral de start met de
structuren en nog niet de definitieve vorm (1500). Waarschijnlijk vindt de professor Vroege
Moderniteit vandaar een beter begrip. Belangrijk is dat de Vroegmoderne Tijd wijst op de START van
ontwikkelingen, eerder dan op een afgerond iets.
,Het concept Europa
De oorsprongsmythe
Griekse mythe – Ovidius
Gechristianiseerde versie v Lactanius – kooplieden – Asterius – context Europeaan/Aziaat
Rembrandt en de Roof van Europa
Tegenstelling Europa – Azië
o Ottomanen en Russen (Vb. Poetin “Waar liggen de grenzen van Europa”)
o Vergilius - Rome – Aeneas
o Caput mundi et orbis terrarum
o Pars pro toto
Voorstelling van Europa in de cartografie
Middellandse Zee – binnenzee
Mappa Mundi – 1300 – Jeruzalem – identiteit en genealogie – 15/16 E
navigatiekaarten – Hereford
De Europese identiteit
Oudheid – superieur – Herodotos – afbeelding barbaarse Aziatische despoten
Polis (Athene en Korinthe) – civitas (Rome) – politikon – citoyen
Rechtsstaat – Romeins recht – CJC – kleinere steden met meer autonomie
Naast cultuur en religie ook Latijn – Italiaans 16 E – Frans 17E, Lodewijk XIV
Lodewijk XIV
o Absolutisme – parlement Parijs – Frans politieke taal – MRT
Fries-Latijns woordenboek in NL - Lingua Franca verdrukt door Italiaans (zie hierboven)
De grenzen van Europa
RR uitgebreider dan Europa – tradities – Christianitas – Rusland – Conservatieven
Techniek en de impact daarvan
Artes liberales – kompas, kaartlezen, oriëntatie – goed voor 16 E Europeanen – Ambitie
Superieur christelijk geloof – Amerika – Jezuïeten – China – overtuigen volkeren
Koloniseren – Vespucci – Thomas Moore – heilige Ignatius – Battista Tiepolo – koningin
Wetenschappelijke vooruitgang 17E – Karel V’s troonsafstand – Europa altijd beter
Kosmopolitisme en universalisme
RPL – Europese idealen
Geërfd vrede – Pax habsburgica – Monarchia universalis – Verdeeldheid Europa: Frans –
Karel V en Lodewijk XIV
Europees waardenpatroon – revoluties – 19E nationalisme, tegenreactie – Europese federatie
, Europa’s greep op de wijdere wereld
Voorgeschiedenis
Exploraties vanuit andere continenten
1e ronde van de globalisering
14E Mingdynastie – Ming Yongle – Zheng He – I.O. en P.G. - +bureaucratie – isolement –
zeilen
Reizen in de middeleeuwen
Onderwijs – religie – straf
EU reist veel – christianitas – pelgrimstochten – (straf)bedevaarten – rechtbank –
universiteiten
Eerdere exploratie van de Atlantische Oceaan
9E Noormannen – Inuit en pest
Handelsroutes op Afrika en Azië
Ineenstorting RR – handel Afrika en Azië (islam) – Henri Pirenne – Venetië en Genua – Marco
Polo
Venetië en Genua
Handelsnederzettingen 14E – Pest 14E – Di mare – MO, Egeïsche en Zwarte Zee
Venetiaanse en Genuese kolonies
Stato da Mar – Venetiaanse laguna – belang Venetië – Suikerriet en grondstoffen
Zwarte zee en eilanden Egeïsche Zee – kapitalistische organisatie – Corsica en Sardinië –
Canarische eilanden – toegang Genua
Honing – suikerrietplantages – duur – kolonie als wingewest – Portugezen en Spanjaarden
Werelddominantie M.Z. – A.Z. 15/16 E – machtswisselingen – 1528 Spaanse Habsburgers –
luxeproducten Venetië
Portugal en Spanje
Portugese expansie
Portugese ontdekkingsreizen Afrikaanse kusten – Hendrik de Zeevaarder – Az,Ma, K.E., S.T. –
1450 Guineese Kust
Exploratie Afrika: religieus (Pape Jan) en economisch - galleivloten MZ – handel Portugal
Castiliaanse expansie
Zeilen Castilianen – 15E Canarische eilanden – lokale bevolking – latere expansie –
reconquista
Christoffel Colombus
Genuese zeeman – dochter Madeira – afstand Europa en Azië – Isabella – Caraïben
De eerste generatie van Amerikavaarders
Periodisering
Artificieel
Voorheen 3 tijdsvakken: K.O.-ME-N.T.
Breuk mh verleden zoals F.R.
o Terugblik
Petrarca: wedijveren met K.O., wil iets zoals de Romeinse samenleving – tenebrae – alpinist
Biondo: pausen als nazaten voorstellen, Engelenburcht
Intellectuele ontwikkeling
Ca. 1450: versnelling boekdrukkunst
1447 – 1454 – 1455/56 – lompenpapier
Mainz, verspreiding humanisme en discussiecultuur – beperkt tot 1500
Religieuze ontwikkeling
Maarten Luther 1517 – Wittenberg – Reformatie – protestbeweging – Christianitas
Politieke ontwikkeling
1453 100-jarige staatsvorming, 1453 einde RR, Ottomanen 16/17 E – 1492 Granada
Geografische ontwikkeling
1492 Colombus – 1494 Tordesillas – 1497/99 Gama – 1519/22 Magellaan
Besluit
Globalisering
Suikerrietplantages
Einde 1789: heftige breuk
Privileges als bepalend voor je positie – juridische ongelijkheid
Naamgeving
o Nieuwe tijd of Vroege Moderniteit
o NT: oorspr – continuïteit
o VM: 1960 – verschil
o Hartley: The past is a foreign country, they do things differently there.
Complexiteit economie – opinies – empirie – gelijkheid – overheden
Conclusie
Er was veel gelijk op vlak van ontwikkelingen met onze periode. Het was vooral de start met de
structuren en nog niet de definitieve vorm (1500). Waarschijnlijk vindt de professor Vroege
Moderniteit vandaar een beter begrip. Belangrijk is dat de Vroegmoderne Tijd wijst op de START van
ontwikkelingen, eerder dan op een afgerond iets.
,Het concept Europa
De oorsprongsmythe
Griekse mythe – Ovidius
Gechristianiseerde versie v Lactanius – kooplieden – Asterius – context Europeaan/Aziaat
Rembrandt en de Roof van Europa
Tegenstelling Europa – Azië
o Ottomanen en Russen (Vb. Poetin “Waar liggen de grenzen van Europa”)
o Vergilius - Rome – Aeneas
o Caput mundi et orbis terrarum
o Pars pro toto
Voorstelling van Europa in de cartografie
Middellandse Zee – binnenzee
Mappa Mundi – 1300 – Jeruzalem – identiteit en genealogie – 15/16 E
navigatiekaarten – Hereford
De Europese identiteit
Oudheid – superieur – Herodotos – afbeelding barbaarse Aziatische despoten
Polis (Athene en Korinthe) – civitas (Rome) – politikon – citoyen
Rechtsstaat – Romeins recht – CJC – kleinere steden met meer autonomie
Naast cultuur en religie ook Latijn – Italiaans 16 E – Frans 17E, Lodewijk XIV
Lodewijk XIV
o Absolutisme – parlement Parijs – Frans politieke taal – MRT
Fries-Latijns woordenboek in NL - Lingua Franca verdrukt door Italiaans (zie hierboven)
De grenzen van Europa
RR uitgebreider dan Europa – tradities – Christianitas – Rusland – Conservatieven
Techniek en de impact daarvan
Artes liberales – kompas, kaartlezen, oriëntatie – goed voor 16 E Europeanen – Ambitie
Superieur christelijk geloof – Amerika – Jezuïeten – China – overtuigen volkeren
Koloniseren – Vespucci – Thomas Moore – heilige Ignatius – Battista Tiepolo – koningin
Wetenschappelijke vooruitgang 17E – Karel V’s troonsafstand – Europa altijd beter
Kosmopolitisme en universalisme
RPL – Europese idealen
Geërfd vrede – Pax habsburgica – Monarchia universalis – Verdeeldheid Europa: Frans –
Karel V en Lodewijk XIV
Europees waardenpatroon – revoluties – 19E nationalisme, tegenreactie – Europese federatie
, Europa’s greep op de wijdere wereld
Voorgeschiedenis
Exploraties vanuit andere continenten
1e ronde van de globalisering
14E Mingdynastie – Ming Yongle – Zheng He – I.O. en P.G. - +bureaucratie – isolement –
zeilen
Reizen in de middeleeuwen
Onderwijs – religie – straf
EU reist veel – christianitas – pelgrimstochten – (straf)bedevaarten – rechtbank –
universiteiten
Eerdere exploratie van de Atlantische Oceaan
9E Noormannen – Inuit en pest
Handelsroutes op Afrika en Azië
Ineenstorting RR – handel Afrika en Azië (islam) – Henri Pirenne – Venetië en Genua – Marco
Polo
Venetië en Genua
Handelsnederzettingen 14E – Pest 14E – Di mare – MO, Egeïsche en Zwarte Zee
Venetiaanse en Genuese kolonies
Stato da Mar – Venetiaanse laguna – belang Venetië – Suikerriet en grondstoffen
Zwarte zee en eilanden Egeïsche Zee – kapitalistische organisatie – Corsica en Sardinië –
Canarische eilanden – toegang Genua
Honing – suikerrietplantages – duur – kolonie als wingewest – Portugezen en Spanjaarden
Werelddominantie M.Z. – A.Z. 15/16 E – machtswisselingen – 1528 Spaanse Habsburgers –
luxeproducten Venetië
Portugal en Spanje
Portugese expansie
Portugese ontdekkingsreizen Afrikaanse kusten – Hendrik de Zeevaarder – Az,Ma, K.E., S.T. –
1450 Guineese Kust
Exploratie Afrika: religieus (Pape Jan) en economisch - galleivloten MZ – handel Portugal
Castiliaanse expansie
Zeilen Castilianen – 15E Canarische eilanden – lokale bevolking – latere expansie –
reconquista
Christoffel Colombus
Genuese zeeman – dochter Madeira – afstand Europa en Azië – Isabella – Caraïben
De eerste generatie van Amerikavaarders
