VOEDINGSLEER
HF 9: VITAMINES
9.1 INLEIDING
EVOLUTIE
Mysterieuze ziekten: scheurbuik (vit C tekort)
Eerste helft 20e eeuw: naamgeving & chemische structuur vitamines
Eerste voedingsaanbevelingen oorlog
Deficiëntieziekten ontstaan door ernstig tekort
Betere kennis biochemische processen (vak)
Nieuwe inzichten: vitamines en chronische ziekten
Veel beweringen & interessante vragen i.v.m. vitamines
Juiste Informatie scheiden van foute informatie (kritisch denken)
Extra wetenschappelijke achtergrond biochemie = nodig
DEFINITIE
Vitaminen zijn:
Micronutriënten kleine hoeveelheid van nodig
Organische stoffen
o Mineralen = anorganische stoffen Vitamines =
organische stoffen
Kleine hoeveelheden nodig voor normaal functioneren
Tekort abnormale stofwisseling & deficiëntieziekte
Elk vitamine eigen specifieke noodzakelijke rol
Elk vitamine eigen chemische structuur
Leveren geen energie!
INDELING & NOMENCLATUUR
13 vitamines
Naamgeving:
Letterbenaming (A,B,C,D,E,K…) & subscriptletters
Soms meerdere vormen = vitameren
Vitameren = verschillende stoffen van hetzelfde vitamine, met gelijke
biologische effecten
Vaak actief als co-enzymen helpen enzymen bij chemische reacties
Elk vitamine eigen chemische structuur
,Tabel 9.1 vitamines benamen & belangrijkste functie
Letterbenaming Scheikundige benaming Belangrijkste functies Symptomen/ gevolgen bij
tekort
A Retinol, retinoïnezuur, Gezichtsvermogen Oogafwijkingen
β-caroteen Celdifferentiatie Nachtblindheid
Epitheelcellen van huid, Xeroftalmie =
longen, darm afwijkingen in bindvlies
en hoornvlies van oog
Genexpressie
Verlies differentiatie
Rol in groei & epitheelcellen
embryogenese Droge en ruwe huid
Anti-oxidant
carotenoïden zonder vit A
activiteit
D Cholecalciferol (D3) Houd calciumbalans in Rachitis (bij kinderen)
Ergocalciferol (D 2) bloed stabiel = verstoorde
mineralisatie van nieuw
Bevordert absorptie gevormd bot
calcium in darm
Osteomalacie =
Botten & mineralen demineralisatie van bot
zorgt voor goede opname
Ca & P uit darm Verhoogd risico
heupfracturen (ouderen)
C L-ascorbinezuur, L- Anti-oxidant Scheurbuik
dehydroascorbinezuur Co-enzym Bloedingen (o.a. in
Bevordert ijzeropname & mond)
calciumopname Verminderde wondheling
, Verlies tandcement
Onderhuidse bloedingen
E Tocoferolen en tocotriënolen Belangrijkste Zeer zeldzaam
antioxidant in Hemolytische anemie
biologische membranen = snel uit elkaar vallen
van RBC
K Fylloquinon (K1), menaquinon Co-enzym Stollingsproblemen
(K2), menadion (K3) Bloedstolling activatie & Spontane bloedingen
minder risico op
bloedingen
Belangrijk voor botten
oVit K activeert
osteocalcine
Osteocalcine bindt
calcium & helpt calcium
in bot vastzetten =
sterkere botten
B1 Thiamine Co-enzym Beriberi
1. Dry beriberi
Vit B1 in lichaam omgezet = vooral
in TPP zenuwproblemen –
spierzwakheid, stijfheid
TPP = helpt energie halen & kramp in benen eerst
uit KH & AZ –>
energieproductie 2. Wet beriberi
= vooral hartproblemen
TPP = belangrijk voor
zenuwstelsel, goede 3. Wernickes
werking: hersenen, encefalopathie (bij
zenuwen & spieren alcoholmisbruik)
= verwarring &
geheugenverlies
4. Shoshin beriberi
, = hartfalen
B2 Riboflavine Co-enzym voor oxidatie-en Letsels aan:
reductiereacties Mondhoeken, lippen,
tong
Dermatitis
= ontsteking van huid,
rode & ruwe huid, vaak
rond mondhoeken &
neus, scheurtjes aan
lippen
B3 – PP Niacine = verzamelnaam Vit B3 omgezet in lichaam Pellagra
nicotinezuur & nicotinamide NAD en NADP+ = deficiëntieziekte ten
gevolge van ernstig
Co-enzymen NAD en tekort vit B3
NADP+ Droge huid,
ontstekingen op
Regelen DNA herstel handen & aangezicht
4D’s
Vetzuursynthese, helpt
vetten opbouwen in 1. Dermatitis
lichaam 2. Dementie
3. Diarree
4. Dood
B5 Pantotheenzuur Energiemetabolisme Beschadiging perifeer ZS
Vetzuursynthese
B6 Pyridoxine, pyridoxal, Vit B6 omgezet in lichaam Groeiachterstand
pyridoxamine pyridoxaal-fosfaat = co- Haaruitval
enzym Vertraagde
Metabolisme botontwikkeling
steroïdhormonen & Vit D Bloedarmoede
B7 – H Biotine Co-enzym metabolisme Verstoring vet-en
HF 9: VITAMINES
9.1 INLEIDING
EVOLUTIE
Mysterieuze ziekten: scheurbuik (vit C tekort)
Eerste helft 20e eeuw: naamgeving & chemische structuur vitamines
Eerste voedingsaanbevelingen oorlog
Deficiëntieziekten ontstaan door ernstig tekort
Betere kennis biochemische processen (vak)
Nieuwe inzichten: vitamines en chronische ziekten
Veel beweringen & interessante vragen i.v.m. vitamines
Juiste Informatie scheiden van foute informatie (kritisch denken)
Extra wetenschappelijke achtergrond biochemie = nodig
DEFINITIE
Vitaminen zijn:
Micronutriënten kleine hoeveelheid van nodig
Organische stoffen
o Mineralen = anorganische stoffen Vitamines =
organische stoffen
Kleine hoeveelheden nodig voor normaal functioneren
Tekort abnormale stofwisseling & deficiëntieziekte
Elk vitamine eigen specifieke noodzakelijke rol
Elk vitamine eigen chemische structuur
Leveren geen energie!
INDELING & NOMENCLATUUR
13 vitamines
Naamgeving:
Letterbenaming (A,B,C,D,E,K…) & subscriptletters
Soms meerdere vormen = vitameren
Vitameren = verschillende stoffen van hetzelfde vitamine, met gelijke
biologische effecten
Vaak actief als co-enzymen helpen enzymen bij chemische reacties
Elk vitamine eigen chemische structuur
,Tabel 9.1 vitamines benamen & belangrijkste functie
Letterbenaming Scheikundige benaming Belangrijkste functies Symptomen/ gevolgen bij
tekort
A Retinol, retinoïnezuur, Gezichtsvermogen Oogafwijkingen
β-caroteen Celdifferentiatie Nachtblindheid
Epitheelcellen van huid, Xeroftalmie =
longen, darm afwijkingen in bindvlies
en hoornvlies van oog
Genexpressie
Verlies differentiatie
Rol in groei & epitheelcellen
embryogenese Droge en ruwe huid
Anti-oxidant
carotenoïden zonder vit A
activiteit
D Cholecalciferol (D3) Houd calciumbalans in Rachitis (bij kinderen)
Ergocalciferol (D 2) bloed stabiel = verstoorde
mineralisatie van nieuw
Bevordert absorptie gevormd bot
calcium in darm
Osteomalacie =
Botten & mineralen demineralisatie van bot
zorgt voor goede opname
Ca & P uit darm Verhoogd risico
heupfracturen (ouderen)
C L-ascorbinezuur, L- Anti-oxidant Scheurbuik
dehydroascorbinezuur Co-enzym Bloedingen (o.a. in
Bevordert ijzeropname & mond)
calciumopname Verminderde wondheling
, Verlies tandcement
Onderhuidse bloedingen
E Tocoferolen en tocotriënolen Belangrijkste Zeer zeldzaam
antioxidant in Hemolytische anemie
biologische membranen = snel uit elkaar vallen
van RBC
K Fylloquinon (K1), menaquinon Co-enzym Stollingsproblemen
(K2), menadion (K3) Bloedstolling activatie & Spontane bloedingen
minder risico op
bloedingen
Belangrijk voor botten
oVit K activeert
osteocalcine
Osteocalcine bindt
calcium & helpt calcium
in bot vastzetten =
sterkere botten
B1 Thiamine Co-enzym Beriberi
1. Dry beriberi
Vit B1 in lichaam omgezet = vooral
in TPP zenuwproblemen –
spierzwakheid, stijfheid
TPP = helpt energie halen & kramp in benen eerst
uit KH & AZ –>
energieproductie 2. Wet beriberi
= vooral hartproblemen
TPP = belangrijk voor
zenuwstelsel, goede 3. Wernickes
werking: hersenen, encefalopathie (bij
zenuwen & spieren alcoholmisbruik)
= verwarring &
geheugenverlies
4. Shoshin beriberi
, = hartfalen
B2 Riboflavine Co-enzym voor oxidatie-en Letsels aan:
reductiereacties Mondhoeken, lippen,
tong
Dermatitis
= ontsteking van huid,
rode & ruwe huid, vaak
rond mondhoeken &
neus, scheurtjes aan
lippen
B3 – PP Niacine = verzamelnaam Vit B3 omgezet in lichaam Pellagra
nicotinezuur & nicotinamide NAD en NADP+ = deficiëntieziekte ten
gevolge van ernstig
Co-enzymen NAD en tekort vit B3
NADP+ Droge huid,
ontstekingen op
Regelen DNA herstel handen & aangezicht
4D’s
Vetzuursynthese, helpt
vetten opbouwen in 1. Dermatitis
lichaam 2. Dementie
3. Diarree
4. Dood
B5 Pantotheenzuur Energiemetabolisme Beschadiging perifeer ZS
Vetzuursynthese
B6 Pyridoxine, pyridoxal, Vit B6 omgezet in lichaam Groeiachterstand
pyridoxamine pyridoxaal-fosfaat = co- Haaruitval
enzym Vertraagde
Metabolisme botontwikkeling
steroïdhormonen & Vit D Bloedarmoede
B7 – H Biotine Co-enzym metabolisme Verstoring vet-en
