INTERNATIONAAL
RECHT
I. INLEIDING - ALGEMENE
KENMERKEN VAN HET
INTERNATIONAAL RECHT
A. WAT IS INTERNATIONAAL RECHT?
Achtergrond en rol:
– Vreedzame co-existentie & samenwerking = 2 functies van internationaal
recht
– Staten moeten vreedzaam naast elkaar kunnen bestaan + elk eigen
jurisdictie afbakenen
‒ Recht van co-existentie: regels die in essentie de
bevoegdheidsafbakening van de respectievelijke rechtssubjecten
en hun vreedzame ‘samenbestaan’ tot doel hebben
‒ Recht van coöperatie: regels die effectieve samenwerking tot
doel hebben
– Conflicten vermijden regels in VN handvest (oa
staatsaansprakelijkheid)
– Samenwerking = landen staan sterker als ze samenwerken =
rechtszekerheid en voorspelbaarheid creëren
– Rechtszekerheid/voorspelbaarheid
– Vb. internationaal handelsrecht = Door een kader van regels te creëren
die de handel moet faciliteren, maak je economische winst en komt de
handel internationaal ten goede.
– Ook een politiek project
1
, – Vertaling van uiteenlopende belangen en waarden van staten
– Agenda-setting – cf. SDGs
‒ Agenda setting = bepaalde belangen naar voor schuiven (bv
klimaatverdragen)
– Conflicterende belangen en ideologieën tov. solidariteit (cf. beheer
global public goods) en gedeelde waarden
– Momentum creëren (lawfare)
– Voortdurende groei – impact globalisering op groei internationaal recht
– Fragmentering (= nooit volledige plaatje, veel verschillende delen) & nichevorming
(specialisering)
Definitie - functioneel: Regels die betrekkingen tussen staten regelen?
– Verschil met nationaal recht
– Internationaal recht gaat over afspraken tussen staten, staten zijn de
auteurs van dat recht en creëren die regels en het gaat om de
onderlinge verstandhouding tussen die staten.
– Internationaal publiekrecht >< internationaal privaatrecht
– Internationaal privaatrecht = tak die bepaalt welk recht van toepassing
is en welke rechtscolleges bevoegd zijn voor bepaalde kwesties met
een grensoverschrijdend aanknopingspunt
– Internationaal publiekrecht is het geheel van rechtsregels dat de
publiekrechtelijke betrekkingen regelt tussen staten en internationale
organisaties als primaire rechtssubjecten. Het reguleert de uitoefening
van publiek gezag in de internationale gemeenschap en beschermt
publieke belangen zoals vrede, veiligheid en milieu. Het onderscheidt
zich van internationaal privaatrecht door zijn focus op publieke in plaats
van private betrekkingen.
‒ Regels die de betrekkingen tussen staten regelen
– Vroeger: ‘volkenrecht’/’droit des gens’/’law of nations’
– Komen voor in beide privaat en publiek
– Bruikbare definitie?
– Dekt niet alles begrip staat iets te restrictief
‒ Ook vb verdragen die worden afgesloten met internationale
organisaties of verdragen onderling tussen internationale
organisaties
‒ Europese unie sluit ook verdragen
2
, – Definitie niet even nuttig voor alle deeldomeinen van het internationaal
recht
‒ Definitie al zeker niet van toepassing op het
mensenrechtenrecht
‒ Het gaat om internationale afspraken over hoe staten
moeten omgaan met hun burgers en rechtsonder horigen.
‒ Historische reden waarom dat men die regels niet louter overlaat
aan het nationaal recht, maar ook opneemt in het internationaal
recht (opkomst naziregime)
Definitie – formeel: bronnen internationaal recht
– Art. 38 Statuut IGH = oplijsting van bronnen van internationaal recht
– Minpunt? = ’soft law’…
o Allerlei resoluties, guidelines, richtsnoeren, instrumenten die niet op
zich strikt genomen juridisch bindend zijn.
– Internationaal recht is alles wat we terugvinden in de bronnen van het
internationaal recht, alle rechten, plichten en regels
Primaire en secundaire regels
– Opzet huidig vak…
– Primaire regels = inhoudelijke rechten, plichten, afspraken
– Secundaire regels = alles wat rond die primaire regels hangt =
totstandkoming, interpretatie, aansprakelijkheid en afdwinging van die regels
B. HISTORISCHE EVOLUTIE
Oudheid:
– Vb. Verdrag 1259 v. Chr. Egypte-Hittieten
Middeleeuwen:
– Tijdperk van het natuurrecht/jus naturale
– Rol katholieke kerk
– Cf. theorie van de rechtvaardige oorlog
3
, 17e E.: oorsprong moderne internationale recht
– creatie van een int’le gemeenschap gebaseerd op onafhankelijke en
soevereine staten zonder hoger gezag
– Geestelijke vaders moderne int’l recht (Grotius – de iure belli ac pacis)
– Hugo Grotius is de voorvader van het modern internationaal recht
– overgang van natuurrecht naar positief recht
– regels niet meer afgeleid van goddelijke wil
– tussenfase
– universele reden dat bepaalde regels voorschrijft op vlak van
betrekkingen tussen verschillende vorsten
18e en 19e E: doorbraak positief recht
– positief recht = regels die door de staat worden gecreëerd
– 18e E.:
– 1758: E. de Vattel, ‘droit des gens’
– Term ‘international law’ (J. Bentham, 1789)
– Toename (bilaterale) verdragen
– Staat als belangrijkste actor in internationaal recht
– 19e E.:
– Professionalisering
– Eerste Ios (internationale organisaties)
‒ Organisaties met een vrij beperkt mandaat om binnen een
bepaalde niche domein samenwerking tussen staten
grensoverschrijdend verkeer te faciliteren
‒ Wereld Post Unie
– Opkomst multilaterale verdragen
– Eerste ervaringen int’le juridische geschillenbeslechting
‒ Internationaal recht zet zich op de kaart als een juridische
discipline
‒ Alabama Claims Arbitrage = arbitrageprocedure tussen VK en VS
‒ Vredespaleis in Den Haag Hof van Arbitrage
– Eerste verenigingen voor internationaal recht = Cf. oprichting ILA & IDI
in 1873
‒ International law association + institut de droit international
20ste E.: exponentiële groei
– Proliferatie (toename) int’le en regionale organisaties, incl. eerste echte
collectieve veiligheidsorganisaties (Volkenbond (1919) en VN (1945))
4
RECHT
I. INLEIDING - ALGEMENE
KENMERKEN VAN HET
INTERNATIONAAL RECHT
A. WAT IS INTERNATIONAAL RECHT?
Achtergrond en rol:
– Vreedzame co-existentie & samenwerking = 2 functies van internationaal
recht
– Staten moeten vreedzaam naast elkaar kunnen bestaan + elk eigen
jurisdictie afbakenen
‒ Recht van co-existentie: regels die in essentie de
bevoegdheidsafbakening van de respectievelijke rechtssubjecten
en hun vreedzame ‘samenbestaan’ tot doel hebben
‒ Recht van coöperatie: regels die effectieve samenwerking tot
doel hebben
– Conflicten vermijden regels in VN handvest (oa
staatsaansprakelijkheid)
– Samenwerking = landen staan sterker als ze samenwerken =
rechtszekerheid en voorspelbaarheid creëren
– Rechtszekerheid/voorspelbaarheid
– Vb. internationaal handelsrecht = Door een kader van regels te creëren
die de handel moet faciliteren, maak je economische winst en komt de
handel internationaal ten goede.
– Ook een politiek project
1
, – Vertaling van uiteenlopende belangen en waarden van staten
– Agenda-setting – cf. SDGs
‒ Agenda setting = bepaalde belangen naar voor schuiven (bv
klimaatverdragen)
– Conflicterende belangen en ideologieën tov. solidariteit (cf. beheer
global public goods) en gedeelde waarden
– Momentum creëren (lawfare)
– Voortdurende groei – impact globalisering op groei internationaal recht
– Fragmentering (= nooit volledige plaatje, veel verschillende delen) & nichevorming
(specialisering)
Definitie - functioneel: Regels die betrekkingen tussen staten regelen?
– Verschil met nationaal recht
– Internationaal recht gaat over afspraken tussen staten, staten zijn de
auteurs van dat recht en creëren die regels en het gaat om de
onderlinge verstandhouding tussen die staten.
– Internationaal publiekrecht >< internationaal privaatrecht
– Internationaal privaatrecht = tak die bepaalt welk recht van toepassing
is en welke rechtscolleges bevoegd zijn voor bepaalde kwesties met
een grensoverschrijdend aanknopingspunt
– Internationaal publiekrecht is het geheel van rechtsregels dat de
publiekrechtelijke betrekkingen regelt tussen staten en internationale
organisaties als primaire rechtssubjecten. Het reguleert de uitoefening
van publiek gezag in de internationale gemeenschap en beschermt
publieke belangen zoals vrede, veiligheid en milieu. Het onderscheidt
zich van internationaal privaatrecht door zijn focus op publieke in plaats
van private betrekkingen.
‒ Regels die de betrekkingen tussen staten regelen
– Vroeger: ‘volkenrecht’/’droit des gens’/’law of nations’
– Komen voor in beide privaat en publiek
– Bruikbare definitie?
– Dekt niet alles begrip staat iets te restrictief
‒ Ook vb verdragen die worden afgesloten met internationale
organisaties of verdragen onderling tussen internationale
organisaties
‒ Europese unie sluit ook verdragen
2
, – Definitie niet even nuttig voor alle deeldomeinen van het internationaal
recht
‒ Definitie al zeker niet van toepassing op het
mensenrechtenrecht
‒ Het gaat om internationale afspraken over hoe staten
moeten omgaan met hun burgers en rechtsonder horigen.
‒ Historische reden waarom dat men die regels niet louter overlaat
aan het nationaal recht, maar ook opneemt in het internationaal
recht (opkomst naziregime)
Definitie – formeel: bronnen internationaal recht
– Art. 38 Statuut IGH = oplijsting van bronnen van internationaal recht
– Minpunt? = ’soft law’…
o Allerlei resoluties, guidelines, richtsnoeren, instrumenten die niet op
zich strikt genomen juridisch bindend zijn.
– Internationaal recht is alles wat we terugvinden in de bronnen van het
internationaal recht, alle rechten, plichten en regels
Primaire en secundaire regels
– Opzet huidig vak…
– Primaire regels = inhoudelijke rechten, plichten, afspraken
– Secundaire regels = alles wat rond die primaire regels hangt =
totstandkoming, interpretatie, aansprakelijkheid en afdwinging van die regels
B. HISTORISCHE EVOLUTIE
Oudheid:
– Vb. Verdrag 1259 v. Chr. Egypte-Hittieten
Middeleeuwen:
– Tijdperk van het natuurrecht/jus naturale
– Rol katholieke kerk
– Cf. theorie van de rechtvaardige oorlog
3
, 17e E.: oorsprong moderne internationale recht
– creatie van een int’le gemeenschap gebaseerd op onafhankelijke en
soevereine staten zonder hoger gezag
– Geestelijke vaders moderne int’l recht (Grotius – de iure belli ac pacis)
– Hugo Grotius is de voorvader van het modern internationaal recht
– overgang van natuurrecht naar positief recht
– regels niet meer afgeleid van goddelijke wil
– tussenfase
– universele reden dat bepaalde regels voorschrijft op vlak van
betrekkingen tussen verschillende vorsten
18e en 19e E: doorbraak positief recht
– positief recht = regels die door de staat worden gecreëerd
– 18e E.:
– 1758: E. de Vattel, ‘droit des gens’
– Term ‘international law’ (J. Bentham, 1789)
– Toename (bilaterale) verdragen
– Staat als belangrijkste actor in internationaal recht
– 19e E.:
– Professionalisering
– Eerste Ios (internationale organisaties)
‒ Organisaties met een vrij beperkt mandaat om binnen een
bepaalde niche domein samenwerking tussen staten
grensoverschrijdend verkeer te faciliteren
‒ Wereld Post Unie
– Opkomst multilaterale verdragen
– Eerste ervaringen int’le juridische geschillenbeslechting
‒ Internationaal recht zet zich op de kaart als een juridische
discipline
‒ Alabama Claims Arbitrage = arbitrageprocedure tussen VK en VS
‒ Vredespaleis in Den Haag Hof van Arbitrage
– Eerste verenigingen voor internationaal recht = Cf. oprichting ILA & IDI
in 1873
‒ International law association + institut de droit international
20ste E.: exponentiële groei
– Proliferatie (toename) int’le en regionale organisaties, incl. eerste echte
collectieve veiligheidsorganisaties (Volkenbond (1919) en VN (1945))
4
