Samenvatting psychodiagnostiek 1

PSYCHODIAGNOSTIEK
1. INLEIDING TOT DE PSYCHODIAGNOSTIEK
1.1 OMSCHRIJVING EN BELANG VAN PSYCHODIAGNOSTIEK
Alledaags impliciet diagnosticeren = toekennen van oorzaken aan verschijnselen of gedragingen
(attributietheorie)

o iedereen doet het VOORAL als er een afwijking is van een verwacht patroon
 probleem van ‘impliciete diagnostiek’
o foutenbronnen zorgen voor vertekeningen  onderzoek
 hoe gaan mensen om met kansen en waarschijnlijkheden
 mensen zijn slecht in het inschatten, afwegen en herzien van kansen
(bv. "Mijn vriend is professor. Hij schrijft graag gedichten, is nogal verlegen
en klein van gestalte. Op welk terrein is hij werkzaam: Chinese literatuur of
psychologie?“  De meeste mensen denken dat het om een hoogleraar
Chinese literatuur gaat. )
 wat is de oorzaak  heuristieken = vuistregel om sneller tot de oplossing van een
probleem te komen – dit gebeurt vaak impliciet en onbewust – we leren om deze te
gebruiken in specifieke situaties die niet altijd een oplossing garanderen – hoe meer
ervaring hoe beter de heuristieken werken
 beschikbaarheidsheuristiek = mensen hebben de neiging dat situaties meer
reëel zijn als de persoon in kwestie er zelf meer voorbeelden over aan de
haak kan slaan
o ook dingen die heel hard opvallen gaan mensen vaker aanhalen
(bv. Er sterven meer mensen in de auto dan een vliegtuig maar
doordat het zo groot wordt weergegeven denken mensen dat je
sneller doorgaat in een vliegtuig)
 representativiteitsheuristiek = wij hebben bepaalde schema’s over bepaalde
categorieën – we zijn geneigd om bepaalde dingen in een schema te duwen
of deze toe te kennen aan een categorie
(bv. “Bart is 34 jaar, intelligent
maar weinig creatief. Hij is
dwangmatig en maakt een saaie
indruk. Hij was altijd sterk in
wiskunde maar zwak in taal”
mensen gaan Bart niet linken aan
een rocker door het schema dat ze
hebben van een rocker)

 Wat is de impact op de kwaliteit van de psychodiagnostiek
 Comfirmation bias = mensen hebben de neiging om informatie op te zoeken
die hun eigen oordeel over iets of iemand bevestigd
 We kunnen mensen verkeerd gaan beoordelen waardoor we soms de
verkeerde conclusies gaan trekken




1

,  Impliciet diagnosticeren in psychodiagnostiek
o Er is vaak geen systematische consistente werkwijze
o Comfirmation bias = informatie zoeken die ons idee bevestigd
o Te vlug adviezen formuleren
o Gebrekkige betrouwbaarheid en validiteit van de onderzoeksmiddelen en ongeschikte
normen
o Voor de hand liggende diagnosen en interventies over het hoofd zien
o Diagnostisch proces onvoldoende afgestemd op de hulpvragen van de cliënt
o Besluitvorming onvoldoende gebaseerd op beschikbare gegevens
 Geen objectieve criteria hanteren
o Besluitvorming onvoldoende geëxpliciteerd en daardoor onvoldoende duidelijk voor collega’s
en cliënten
o Eigen persoon als foutenbron
o Onvoldoende samenwerking met cliënt en zijn omgeving
o Teveel vakjargon in de communicatie

Expliciete diagnostiek = wordt gebruik gemaakt van een
prescriptief model en er wordt gebruik gemaakt van het
psychodiagnostisch procesmodel

 Basis van het PSD model
o Observatie – exploratie = verzamelen en
groeperen van feitenmateriaal
(bv. je ziet dat er veel grapjes zijn over
domme blondjes)
o Inductie = formuleren van hypothesen
en theorieën
(bv. brunettes zijn intelligenter dan blondines)
o Deductie = afleiden van toetsbare voorspellingen
(bv. dit testen obv een intelligentietest)
o Toetsing = nagaan of de voorspellingen standhouden
(bv. brunettes 102 en blondines 99)
o Evaluatie = kan de hypothese verworpen of aangehouden worden
(bv. het is significant niet groter  observatie = blondines zijn even slim)
 Empirische cyclus
 Hypothese-toetsend denken
 Wat betekent expliciete diagnostiek in de praktijk
o Explicieter werken met gevalideerde theorieën
o Bewust rekenschap geven van de keuze van bepaalde theorie
o Praktijkkennis gebaseerd op gesystematiseerde praktijkervaringen
o Duidelijk de denkstappen vastleggen die geleid hebben tot het advies
o Onderzoek doen naar de waarde van theorieën en de ffecten van interventies
o Resultaten durven uitwisselen met collega’s
 We doen aan psychodiagnostiek om adviezen en behandelingen te kunnen geven op maat van de
patiënt

1.2 GESCHIEDENIS VAN DE
PSYCHODIAGNOSTIEK
 context

2

,o historische voorlopers
 Chinese keizerrijk
 Selectieprocedure voor topambtenaren van de keizer
o Testen preselecties
o Bewijzen van vaardigheden
 Oude testament
 Selectie om het leger samen te stellen
o Persoonlijkheid
o Zelfbeoordeling
 Griekse typologieën
 4 tempramentstypes  Hypocrates
o Onderverdeling wordt nu nog steeds gebruikt bij ‘de Big Five’
de
 13 eeuw
 Poging om schoolprestaties vast te stellen
de
 16 eeuw
 Meten van uitzonderlijke intelligentie
 18 en 19de eeuw
de


 Intelligentie bepalen obv het uiterlijk
o Nu volledig van afgestapt
o Idee leeft nog wel bij alternatieve therapieën
 Nu
 Selectie voor werkzoekende bij de overheid
 Selectiebureaus

o maatschappelijk
 eind 19de eeuw
 er is veel bevolking  er moet
een onderverdeling gebeuren in
categorieën
 psychologie wordt erkend als
wetenschap
 immigratie vanuit Europa
 testen worden gebruikt om te
beslissen of mensen het land al dan niet in mogen
 eerste WO
 stroomversnelling van testen
o rekrutering van soldaten
o groepsafnames omdat het anders te lang duurt
 testen worden meer in het dagelijkse leven gebruikt
 na WOI
 testen lopen uiteen
o VS = kwantitatieve verwerkbare groepstesten
 Toename in het aantal testen
 Meer kritiek op de achtergrond van de testen
o Europa
 Langer in de schaduw
 Blijven hangen bij de intuïtie
 Meer nadruk op de observatie



3

,  bijdrage uit verwante disciplines
o psychiatrie
 Pinel
 Grote interesse voor mensen met
mentale ziekten
 Nieuwe aanpak  wilde afstappen
van de agressieve manier om
patiënten te behandelen
 Behandelingswijze werd verandert
o Correcte afname van
testen
o Bijhouden van een patiëntendossier
o Stilstaan bij de kennis die verpleging nodig hebben
 Esquirol
 Heeft een boek geschreven om het verschil aan te tonen zwakzinnigheid <->
psychiatrische stoornis
 Idiotie = wanneer iemand achterloopt obv van leeftijdsgenoten
 Séguin
 Eerste die zwakzinnigheden probeerde te trianen
o Vroeger dacht men dat idiotie niet te genezen was
 Séguin forboard = mate om krankzinnigheid te meten
 Kraepelin
 Ontwikkelde het eerste classificatiesysteem voor gestoorden
o Symptomen samenbrengen tot 1 stoornis
o Ontdekken dat symptomen kunnen voorkomen bij meerdere
stoornissen
o DSM-methode
o experimentele psychologie = meer vertrekken vanuit de experimentele aanpak – gericht op
het testen van algemene dingen
 Wundt
 Eerste labo voor experimentele psychologie
 Start experimenteel onderzoek op grote schaal
 Ebbinghaus
 Vergeetcurve
 Meetinstrumenten
 Ontwikkelen van methoden voor meten van afhankelijke variabele
 Manipulatie van onderzoekscondities
 Storende factoren uitschakelen
 Nauwkeurige schattingen van fouten
 Belang van standaardisatie van testen
 Beperkingen
 Algemene wetten – er wordt niet gekeken naar de afwijkingen en
verschillen
 Primaire sensorische en motorische functies – er wordt niet gekeken naar
de complexere cognitieve processen
o genetica
 Galton
 Was geïnteresseerd in de erfelijkheid van de individuele verschillen



4