Pedagogie samenvatting
Inleiding
Pedagogie en psychologie
Psychologie: het menselijk gedrag staat centraal. Waarom vertonen mensen een bepaald
gedrag, wat motiveert hen, hoe gedragen ze zich in groep, wat zijn hun emoties, hoe maken
ze keuzes en hoe kunnen we individuele verschillen in gedrag verklaren?
Pedagogie: opvoeding, onderwijs en vorming centraal. Focus op hoe ontwikkelings-,
opvoedings- en leerprocessen verlopen, hoe in gezinnen, scholen, organisaties en bredere
maatschappelijke contexten optimale omstandigheden gecreëerd kunnen worden voor leren
en ontwikkeling en welke ondersteuning nodig is indien opvoeden, leren en ontwikkelen niet
vanzelfsprekend verlopen?
Het menselijke gedrag in de context van de opvoeding en omgeving
Pedagogie als wetenschap
- Ideeën over opvoeding van kinderen zijn zo oud als de beschaving
- Pedagogiek als aparte academische discipline slechts 100 jaar oud
Begripsomschrijving
Wat verstaan we onder ‘opvoeden’
Opvoeden = een complex fenomeen
Kern van opvoeden = samenleven
- Functionele versus intentionele opvoeding
- Impliciete versus expliciete sturing
Opvoeding = complex proces
Opvoeder
- Gedurende langere tijd
- Dagelijks
- Met een kind samenleeft
- Zich verantwoordelijk weet/voelt voor de toekomst van
het kind
Opvoeden is…
- Complementair
- Circulair
- Multifactorieel
Opvoeden is multifacterieel
- Verschillende beïnvloedende factoren
o Interventies van de ouders
o Kind is actief
o Het leefklimaat: de opvoedingscontext
,Opvoeding als wetenschap: variabelen
Het kind
- Genetische factoren
- Neurobiologische invloeden
- Pre-,peri-, postnatale invloeden
- Fysieke kenmerken
- Geslacht
De opvoeder of ouder
- Persoonlijkheidskenmerken van de ouder
- Opvoedingsgeschiedenis
Persoonskenmerken van de ouder
- Persoonlijkheidskenmerken/temperament (cognitief, affectief, sociaal,…)
- Leeftijd
- Gezondheid (fysiek en mentaal)
De opvoedingsgeschiedenis
- Indirecte invoed
- Directe invloed
→ pedagogisch besef (Baartman)
→ belangenconflicten
Persoonskenmerken van de ouder + opvoedingsgeschiedenis → de manier waarop de ouder
de opvoedingssituatie vorm geeft
De opvoedingscontext
Subsysteem en gezinskenmerken
Subsysteemkenmerken:
- Partnerrelatie
- Siblings: aantal kinderen, plaats in de kinderrij
Algemene Gezinskenmerken:
- De gezinsorganisatie
o Afgrenzingsprocessen binnen het gezin
o Coalitie- en alliantiestructuren
- De gezinscultuur
- De gezinsdynamiek
De gezinsorganisatie
Afgrenzingsprocessen:
- Ruimtelijk territorium
- Psychisch territorium
- Handelingsterrein
, 2 gezinstypes:
- alliantie
- Coalitie
o Triangulatie
o Stabiele opvoeder-kind coalitie
o Detouring
o Zondebokpositie
- Parentificatie
De gezinscultuur
Het kader van opvattingen, expressieve symbolen en waarden, in termen waarvan de
gezinsleden hun situatie, zichzelf en hun onderlinge betrekkingen definiëren, hun gevoelens
uitdrukken en hun meningen geven
De gezinsdynamiek
- Welke morfologische eigenschappen heeft het gezin?
- Mogelijks opvoedingsproblemen bij
o Te veel zelfregulatie
o Te weinig zelfregulatie
De materiële en sociale context
- Materiële mogelijkheden
- Familiale omgeving, buurt en familiekring
- De omgeving
Opvoedingsmodellen
Ecologisch model: Brondfenbrenner
Inleiding
Pedagogie en psychologie
Psychologie: het menselijk gedrag staat centraal. Waarom vertonen mensen een bepaald
gedrag, wat motiveert hen, hoe gedragen ze zich in groep, wat zijn hun emoties, hoe maken
ze keuzes en hoe kunnen we individuele verschillen in gedrag verklaren?
Pedagogie: opvoeding, onderwijs en vorming centraal. Focus op hoe ontwikkelings-,
opvoedings- en leerprocessen verlopen, hoe in gezinnen, scholen, organisaties en bredere
maatschappelijke contexten optimale omstandigheden gecreëerd kunnen worden voor leren
en ontwikkeling en welke ondersteuning nodig is indien opvoeden, leren en ontwikkelen niet
vanzelfsprekend verlopen?
Het menselijke gedrag in de context van de opvoeding en omgeving
Pedagogie als wetenschap
- Ideeën over opvoeding van kinderen zijn zo oud als de beschaving
- Pedagogiek als aparte academische discipline slechts 100 jaar oud
Begripsomschrijving
Wat verstaan we onder ‘opvoeden’
Opvoeden = een complex fenomeen
Kern van opvoeden = samenleven
- Functionele versus intentionele opvoeding
- Impliciete versus expliciete sturing
Opvoeding = complex proces
Opvoeder
- Gedurende langere tijd
- Dagelijks
- Met een kind samenleeft
- Zich verantwoordelijk weet/voelt voor de toekomst van
het kind
Opvoeden is…
- Complementair
- Circulair
- Multifactorieel
Opvoeden is multifacterieel
- Verschillende beïnvloedende factoren
o Interventies van de ouders
o Kind is actief
o Het leefklimaat: de opvoedingscontext
,Opvoeding als wetenschap: variabelen
Het kind
- Genetische factoren
- Neurobiologische invloeden
- Pre-,peri-, postnatale invloeden
- Fysieke kenmerken
- Geslacht
De opvoeder of ouder
- Persoonlijkheidskenmerken van de ouder
- Opvoedingsgeschiedenis
Persoonskenmerken van de ouder
- Persoonlijkheidskenmerken/temperament (cognitief, affectief, sociaal,…)
- Leeftijd
- Gezondheid (fysiek en mentaal)
De opvoedingsgeschiedenis
- Indirecte invoed
- Directe invloed
→ pedagogisch besef (Baartman)
→ belangenconflicten
Persoonskenmerken van de ouder + opvoedingsgeschiedenis → de manier waarop de ouder
de opvoedingssituatie vorm geeft
De opvoedingscontext
Subsysteem en gezinskenmerken
Subsysteemkenmerken:
- Partnerrelatie
- Siblings: aantal kinderen, plaats in de kinderrij
Algemene Gezinskenmerken:
- De gezinsorganisatie
o Afgrenzingsprocessen binnen het gezin
o Coalitie- en alliantiestructuren
- De gezinscultuur
- De gezinsdynamiek
De gezinsorganisatie
Afgrenzingsprocessen:
- Ruimtelijk territorium
- Psychisch territorium
- Handelingsterrein
, 2 gezinstypes:
- alliantie
- Coalitie
o Triangulatie
o Stabiele opvoeder-kind coalitie
o Detouring
o Zondebokpositie
- Parentificatie
De gezinscultuur
Het kader van opvattingen, expressieve symbolen en waarden, in termen waarvan de
gezinsleden hun situatie, zichzelf en hun onderlinge betrekkingen definiëren, hun gevoelens
uitdrukken en hun meningen geven
De gezinsdynamiek
- Welke morfologische eigenschappen heeft het gezin?
- Mogelijks opvoedingsproblemen bij
o Te veel zelfregulatie
o Te weinig zelfregulatie
De materiële en sociale context
- Materiële mogelijkheden
- Familiale omgeving, buurt en familiekring
- De omgeving
Opvoedingsmodellen
Ecologisch model: Brondfenbrenner
