SEKSUALITEIT IN PERSPECTIEF
1: WAT IS SEKSUALITEIT?
DEFINITIE
= persoonlijke ervaringen die zowel biologische processen als door culturele, maatschappelijke en inter- en
intra-persoonlijke waarden en normen worden beïnvloed (particuliere beleving die meer gestuurd wordt dan
je misschien beseft)
▪ Biologisch, psychologische en sociale wetenschap
▪ Rekening houden met biologische elementen, de beleving, tegelijkertijd op een bepaalde manier
betekenis wordt gegeven aan seksueel gedrag vanuit een maatschappelijke context die bepaalde
zaken gaat sanctioneren of bepaalde zaken gaat normaliseren & bepaalde dingen gaat
problematiseren
▪ Seksualiteit is iets dat doorheen heel ons leven een betekenis heeft: levensloopperspectief
4 DIMENSIES VAN SEKSUALITEIT OM KLINISCH REKENING MEE TE HOUDEN
Psychologie: beleven van seksualiteit, hoe Gedrag: tijdens ervaring dingen doen/ wat doe je
ervaren we dat? op vlak van seksualiteit (vaak in onze cultuur niet
hoofdaspect om uit te klaren bij problemen)
▪ Relaties
▪ Geaardheid ▪ Fantasie
▪ Opwinding ▪ Masturbatie
▪ Zelfvertrouwen ▪ Porno kijken
▪ Verlangens ▪ Voorspel
▪ Intimiteit ▪ Seks
▪ Schaamte ▪ Naspel
▪ Hulpmiddelen
Biologie: ons lichaam doet mee, uit te klaren Cultuur: gedrag krijgt betekenis binnen cultuur
(gemakkelijker in onze cultuur) (sociologen)
▪ Geslachtsdelen ▪ Opvoeding
▪ Voortplanting ▪ Toestemming
▪ Hormonen ▪ Taboe
▪ Puberteit (grote push) ▪ Interpersoonlijke verhoudingen
▪ Anticonceptie ▪ Religie
▪ Hersenen ▪ Grenzen
▪ Recht
▪ Media
▪ Wetten
Cultuur is het belangrijkste stuk? → 3 verhalen
In het KLINISCH werk (kliniek): zullen we altijd rekening houden met die 4 dimensies bv consultatie over
het onderwerp: pijn bij het vrijen
OPVOEDING (die je wel of niet hebt gehad): in scholen wordt veel aandacht voor dit stuk en vooral op het
stuk van het gevaarlijke van seks (zwanger, soa, HIV, doodgaan) & anderen dingen die met seksualiteit te
maken hebben worden niet gedeeld (plezierig) & op die manier wordt in onze cultuur terug in het verdom
hokje worden geduwd
▪ Op 4 dimensies
Vanuit overheid nu wel een verplichting dat directie een beleid te maken tegen
grensoverschreidendgedrag, maar nooit over positieve aspecten (die komen niet aanbod)
ONDERZOEK: als seksuologen onderzoek doen, rekening houdend met die 4 dimensies
1
,VERSCHILLEN IN CULTUUR ZIJN AANWEZIG EN BEÏNVLOEDEN, NIET PERSE BETER OF
SLECHTER
VERHAAL 1:
Cultuur heeft invloed op hoe we kijken naar biologie:
▪ Menstruatie gekregen en wie heeft een feest gekregen (feestelijk gevierd)? Neen, ze geven gewoon
maandverband
o Met de bus naar Zaventem, het vliegtuig naar Midden-Afrika, huidskleur (zwart) verandering:
eerste menstruatie gekregen, feest gekregen? Ja
▪ Menstruatie (menarche) betekend vruchtbaarheid in Afrika: betekent kinderen
kunnen krijgen, huwbaar zijn en bruidsschat opleveren. Dit is een andere betekenis
dan dat wij die in Vlaanderen geven!
▪ Dat is een verschil in cultuur! Terwijl de biologie van een eerste menarche niet meer
is dan een hormonaal proces, waarbij in aanwezigheid van voldoende vetreserves
die menstruatie doormaken
▪ Ondanks dat het gewoon een proces is dat iedereen doormaakt los van cultuur of
omgeving, betekenis die we vanuit de cultuur eraan geven heel erg verschillend!
VERHAAL 2:
Cultuur zegt hoe seksualiteit moeten beleven:
▪ Relatie, verlangen en intimiteit
▪ Een activiteit die je hebt met iemand die je vertrouwt, dat veel mensen seksualiteit beleven in een
veilige relationele context & dat seksualiteit vaak tot doel om emotionele of lichamelijke intimiteit tot
stand te brengen: in onze maatschappij is het een belangrijk gegeven
▪ Intimiteit en seksualiteit, intimiteit en emotionele verbondenheid, intimiteit iets als dat bijdraagt tot
kwaliteit van relatie: allemaal elementen die in onze cultuur zo verondersteld worden & deel
uitmaken van goede seksualiteitsbeleving: partnerrelatie groot belang seksualiteit
▪ Als je vraagt in Japan: ‘wie is de belangrijkste persoon in jouw leven?’
o Werkgever is de belangrijke persoon → waarom: omdat ze levensonderhoud, loon en
huisvestiging voorziet
o Dan ouders: leven gegeven
o Dan kinderen
o Dan partner
o → De partnerrelatie die wij dicht associëren van belang in seksualiteit en alles wat zich mee
brengt, zie je dat in een andere cultuur de partner veel verder van je afstaat, veel minder
affiniteit
o DUS de beleving van seksualiteit zal ook een andere betekenis hebben dan de betekenis in
termen van intimiteit zoals wij die in het Westerse voor een groot deel associëren
De voorbeelden hebben niets te maken over het feit dat het slechter is, het geeft alleen aan dat er
op cultureel verschillende manier gekeken wordt naar seksualiteit als thema
2
,VERHAAL 3:
Cultuur bepaalt gedrag:
▪ Stel je komt de aula binnen en er staan 8 vaten bier klaar en de prof zegt: ‘no pasaran als die vaten
niet op zijn’, dus als student ben je gemotiveerd om naar de les te komen, maar wij komen allemaal
tipsy binnen en we beginnen met een oefening. Zonder bier: stiller en bedachtzamer, maar met bier
anders: luider, minder gepast, andere woorden op het bord – minder beschaafd
o Alcohol neemt de remming weg
▪ In de les zijn er ook remmingen rond seksualiteit, taboe, seksualiteit is ook in onze cultuur een groot
taboe en wordt bepaald door een groot deel context (wat we doen en niet doen)
▪ Wanneer je zelf aan seksualiteit denkt is het eerste woord wat in je opkomt vrijen, maar toch zeg je
het niet: door remmingen, cultuur, gedrag bepaalt
▪ Voorspel en naspel: er zit spelen en plezier maken in (seks wordt vaak niet met plezier
geassocieerd, maar met prestatie en dingen die moeten gebeuren
o In onze cultuur wordt te weinig aandacht besteed aan plezier tijdens seks en dat we dat
spelende stuk verloren laten gaan in een bepaalde prestatie die moet geleverd worden al
dan niet (geïnspireerd door beelden die we op ons netvlies krijgen of hoe seksualiteit er
moet uitzien)
SEKS: ETHYMOLOGIE
▪ Seks en seksualiteit hebben verschillende betekenissen
▪ Latijn
o Sexus – afdeling, groep (sekse)
o Secare – snijden, scheiden, verdelen (verdelen van mensen in 2 groepen)
▪ Engels - sex
o 1382: personen van een bepaald geslacht
o 1526: eigenschap man of vrouw te zijn
→ DUS 14de en 16de eeuw: je behoort tot een bepaalde groep, je behoort tot een bepaald
geslacht, seks werd gebruikt om een onderscheid te maken tussen man en vrouw
o 1929: geslachtsgemeenschap – ‘dirty word’
▪ 20ste eeuw: context waarin er veel conservatisme was in die periode, seks ging
verwijzen naar iets dat niet proper of niet oke was (negatiever)
o 1950: gender – mannen en vrouwen
Sex – seksueel gedrag en aantrekking tot anderen
→ onderscheid naar boven te komen
Onderzoeker John Money deed onderzoek naar kinderen met intersekse problemen.
▪ Kinderen die geboren worden met problemen uiterlijke productieve organen onduidelijk zijn:
micropenis of vergrote clitoris of te kleine balzak of te grote schaamlippen → INTERSEKSE, maar
NU gebruikt men DIFFERENCES OF SEKS DEVELOPMENT (DSD) = variatie in seksuele
ontwikkeling
▪ In die context voerde John onderzoek uit naar waartoe leidt opvoeding vs hormonen en lichamelijke
ontwikkeling, in welke mate draagt dat bij tot de ontwikkeling van een bepaald gender (ervaren
geslacht dat iemand heeft)
▪ John Money heeft als eerste gesproken over genderrol en identiteit
3
, o Genderol: wat dat de maatschappij voorschrijft voor een specifieke groep (rollen die worden
voorgeschreven door de maatschappij, die passen bij een specifiek gender)
▪ Voorbeeld: vrouwen hebben langer haar dan mannen, vrouwen dragen rok, …
o Genderdiversiteit (mannen, vrouwen, non-binair):
▪ Vs diversiteit in termen van seksualiteit (homoseksualiteit, biseksueel, ..)
• Dit is nog niet heel oud, dus genderdiversiteit is beter uitgewerkt dan
seksuele diversiteit
▪ Nederlands:
o Sekse: verwijst naar biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seks: gedrag en emoties (opwinding) i.k.v aantrekking tussen mensen en waarbij het
bereiken van seksuele doelen meespeelt (activiteit waar je geslachtsdelen bij betrokken zijn)
SEKS(E): DEFINTIE
Definitie van seks:
▪ seksualiteit, het seksuele
▪ geslacht, m.n. biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
▪ seksuele omgang (wat mensen met elkaar doen), geslachtsleven
▪ handelingen en gevoelens die te maken hebben met lichamelijke opwinding en vrijen
▪ handelingen waarbij je geslachtsorgaan een rol speelt en waarvan je lichamelijk opgewonden
raakt.
o Voorbeelden: ‘seks met iemand hebben`, `telefoonseks`, `soloseks`.
SEKSUALITEIT: ETHYMOLOGIE
▪ Frans- sexualité
o Sexualité = ‘wat gebonden is aan een bepaald geslacht’
▪ Nederlands – seksualiteit
o 1849 = geslachtelijkheid
o 1926 = geslachtsleven
→ Evolutie in de term dat wij die heden zien, pas in Nederlands, pas in 20ste eeuw naar voren is gekomen
→ Vroeger voor al het verschil tussen man en vrouw en stilletjes aan meer geworden is, dat we zouden
kunnen zeggen dat er meer aandacht is gekomen voor
▪ Seksualiteit = bredere betekenis (alle verschijnselen m.b.t. het seksuele leven)
o Verwijzingen naar emoties, gedrag(ingen),
o Ideeën, verlangens en neigingen (bij psychologie)
o Seksualiteit = een eufemisme voor seks (rauwer)
▪ // “Ouderen” en “oude mensen”
Je zult niet vragen: ‘zullen we vanavond seksualiteit beleven’, MAAR wel: ‘zullen we seks hebben?’
→ Het is iets rauwer, het is zoals ouderen mensen en ouderen, seksualiteit is een eufemisme voor seks
(klinkt wat zachter dan seks zelf, zachter maken dan waar we het over hebben)
4
1: WAT IS SEKSUALITEIT?
DEFINITIE
= persoonlijke ervaringen die zowel biologische processen als door culturele, maatschappelijke en inter- en
intra-persoonlijke waarden en normen worden beïnvloed (particuliere beleving die meer gestuurd wordt dan
je misschien beseft)
▪ Biologisch, psychologische en sociale wetenschap
▪ Rekening houden met biologische elementen, de beleving, tegelijkertijd op een bepaalde manier
betekenis wordt gegeven aan seksueel gedrag vanuit een maatschappelijke context die bepaalde
zaken gaat sanctioneren of bepaalde zaken gaat normaliseren & bepaalde dingen gaat
problematiseren
▪ Seksualiteit is iets dat doorheen heel ons leven een betekenis heeft: levensloopperspectief
4 DIMENSIES VAN SEKSUALITEIT OM KLINISCH REKENING MEE TE HOUDEN
Psychologie: beleven van seksualiteit, hoe Gedrag: tijdens ervaring dingen doen/ wat doe je
ervaren we dat? op vlak van seksualiteit (vaak in onze cultuur niet
hoofdaspect om uit te klaren bij problemen)
▪ Relaties
▪ Geaardheid ▪ Fantasie
▪ Opwinding ▪ Masturbatie
▪ Zelfvertrouwen ▪ Porno kijken
▪ Verlangens ▪ Voorspel
▪ Intimiteit ▪ Seks
▪ Schaamte ▪ Naspel
▪ Hulpmiddelen
Biologie: ons lichaam doet mee, uit te klaren Cultuur: gedrag krijgt betekenis binnen cultuur
(gemakkelijker in onze cultuur) (sociologen)
▪ Geslachtsdelen ▪ Opvoeding
▪ Voortplanting ▪ Toestemming
▪ Hormonen ▪ Taboe
▪ Puberteit (grote push) ▪ Interpersoonlijke verhoudingen
▪ Anticonceptie ▪ Religie
▪ Hersenen ▪ Grenzen
▪ Recht
▪ Media
▪ Wetten
Cultuur is het belangrijkste stuk? → 3 verhalen
In het KLINISCH werk (kliniek): zullen we altijd rekening houden met die 4 dimensies bv consultatie over
het onderwerp: pijn bij het vrijen
OPVOEDING (die je wel of niet hebt gehad): in scholen wordt veel aandacht voor dit stuk en vooral op het
stuk van het gevaarlijke van seks (zwanger, soa, HIV, doodgaan) & anderen dingen die met seksualiteit te
maken hebben worden niet gedeeld (plezierig) & op die manier wordt in onze cultuur terug in het verdom
hokje worden geduwd
▪ Op 4 dimensies
Vanuit overheid nu wel een verplichting dat directie een beleid te maken tegen
grensoverschreidendgedrag, maar nooit over positieve aspecten (die komen niet aanbod)
ONDERZOEK: als seksuologen onderzoek doen, rekening houdend met die 4 dimensies
1
,VERSCHILLEN IN CULTUUR ZIJN AANWEZIG EN BEÏNVLOEDEN, NIET PERSE BETER OF
SLECHTER
VERHAAL 1:
Cultuur heeft invloed op hoe we kijken naar biologie:
▪ Menstruatie gekregen en wie heeft een feest gekregen (feestelijk gevierd)? Neen, ze geven gewoon
maandverband
o Met de bus naar Zaventem, het vliegtuig naar Midden-Afrika, huidskleur (zwart) verandering:
eerste menstruatie gekregen, feest gekregen? Ja
▪ Menstruatie (menarche) betekend vruchtbaarheid in Afrika: betekent kinderen
kunnen krijgen, huwbaar zijn en bruidsschat opleveren. Dit is een andere betekenis
dan dat wij die in Vlaanderen geven!
▪ Dat is een verschil in cultuur! Terwijl de biologie van een eerste menarche niet meer
is dan een hormonaal proces, waarbij in aanwezigheid van voldoende vetreserves
die menstruatie doormaken
▪ Ondanks dat het gewoon een proces is dat iedereen doormaakt los van cultuur of
omgeving, betekenis die we vanuit de cultuur eraan geven heel erg verschillend!
VERHAAL 2:
Cultuur zegt hoe seksualiteit moeten beleven:
▪ Relatie, verlangen en intimiteit
▪ Een activiteit die je hebt met iemand die je vertrouwt, dat veel mensen seksualiteit beleven in een
veilige relationele context & dat seksualiteit vaak tot doel om emotionele of lichamelijke intimiteit tot
stand te brengen: in onze maatschappij is het een belangrijk gegeven
▪ Intimiteit en seksualiteit, intimiteit en emotionele verbondenheid, intimiteit iets als dat bijdraagt tot
kwaliteit van relatie: allemaal elementen die in onze cultuur zo verondersteld worden & deel
uitmaken van goede seksualiteitsbeleving: partnerrelatie groot belang seksualiteit
▪ Als je vraagt in Japan: ‘wie is de belangrijkste persoon in jouw leven?’
o Werkgever is de belangrijke persoon → waarom: omdat ze levensonderhoud, loon en
huisvestiging voorziet
o Dan ouders: leven gegeven
o Dan kinderen
o Dan partner
o → De partnerrelatie die wij dicht associëren van belang in seksualiteit en alles wat zich mee
brengt, zie je dat in een andere cultuur de partner veel verder van je afstaat, veel minder
affiniteit
o DUS de beleving van seksualiteit zal ook een andere betekenis hebben dan de betekenis in
termen van intimiteit zoals wij die in het Westerse voor een groot deel associëren
De voorbeelden hebben niets te maken over het feit dat het slechter is, het geeft alleen aan dat er
op cultureel verschillende manier gekeken wordt naar seksualiteit als thema
2
,VERHAAL 3:
Cultuur bepaalt gedrag:
▪ Stel je komt de aula binnen en er staan 8 vaten bier klaar en de prof zegt: ‘no pasaran als die vaten
niet op zijn’, dus als student ben je gemotiveerd om naar de les te komen, maar wij komen allemaal
tipsy binnen en we beginnen met een oefening. Zonder bier: stiller en bedachtzamer, maar met bier
anders: luider, minder gepast, andere woorden op het bord – minder beschaafd
o Alcohol neemt de remming weg
▪ In de les zijn er ook remmingen rond seksualiteit, taboe, seksualiteit is ook in onze cultuur een groot
taboe en wordt bepaald door een groot deel context (wat we doen en niet doen)
▪ Wanneer je zelf aan seksualiteit denkt is het eerste woord wat in je opkomt vrijen, maar toch zeg je
het niet: door remmingen, cultuur, gedrag bepaalt
▪ Voorspel en naspel: er zit spelen en plezier maken in (seks wordt vaak niet met plezier
geassocieerd, maar met prestatie en dingen die moeten gebeuren
o In onze cultuur wordt te weinig aandacht besteed aan plezier tijdens seks en dat we dat
spelende stuk verloren laten gaan in een bepaalde prestatie die moet geleverd worden al
dan niet (geïnspireerd door beelden die we op ons netvlies krijgen of hoe seksualiteit er
moet uitzien)
SEKS: ETHYMOLOGIE
▪ Seks en seksualiteit hebben verschillende betekenissen
▪ Latijn
o Sexus – afdeling, groep (sekse)
o Secare – snijden, scheiden, verdelen (verdelen van mensen in 2 groepen)
▪ Engels - sex
o 1382: personen van een bepaald geslacht
o 1526: eigenschap man of vrouw te zijn
→ DUS 14de en 16de eeuw: je behoort tot een bepaalde groep, je behoort tot een bepaald
geslacht, seks werd gebruikt om een onderscheid te maken tussen man en vrouw
o 1929: geslachtsgemeenschap – ‘dirty word’
▪ 20ste eeuw: context waarin er veel conservatisme was in die periode, seks ging
verwijzen naar iets dat niet proper of niet oke was (negatiever)
o 1950: gender – mannen en vrouwen
Sex – seksueel gedrag en aantrekking tot anderen
→ onderscheid naar boven te komen
Onderzoeker John Money deed onderzoek naar kinderen met intersekse problemen.
▪ Kinderen die geboren worden met problemen uiterlijke productieve organen onduidelijk zijn:
micropenis of vergrote clitoris of te kleine balzak of te grote schaamlippen → INTERSEKSE, maar
NU gebruikt men DIFFERENCES OF SEKS DEVELOPMENT (DSD) = variatie in seksuele
ontwikkeling
▪ In die context voerde John onderzoek uit naar waartoe leidt opvoeding vs hormonen en lichamelijke
ontwikkeling, in welke mate draagt dat bij tot de ontwikkeling van een bepaald gender (ervaren
geslacht dat iemand heeft)
▪ John Money heeft als eerste gesproken over genderrol en identiteit
3
, o Genderol: wat dat de maatschappij voorschrijft voor een specifieke groep (rollen die worden
voorgeschreven door de maatschappij, die passen bij een specifiek gender)
▪ Voorbeeld: vrouwen hebben langer haar dan mannen, vrouwen dragen rok, …
o Genderdiversiteit (mannen, vrouwen, non-binair):
▪ Vs diversiteit in termen van seksualiteit (homoseksualiteit, biseksueel, ..)
• Dit is nog niet heel oud, dus genderdiversiteit is beter uitgewerkt dan
seksuele diversiteit
▪ Nederlands:
o Sekse: verwijst naar biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seks: gedrag en emoties (opwinding) i.k.v aantrekking tussen mensen en waarbij het
bereiken van seksuele doelen meespeelt (activiteit waar je geslachtsdelen bij betrokken zijn)
SEKS(E): DEFINTIE
Definitie van seks:
▪ seksualiteit, het seksuele
▪ geslacht, m.n. biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
▪ seksuele omgang (wat mensen met elkaar doen), geslachtsleven
▪ handelingen en gevoelens die te maken hebben met lichamelijke opwinding en vrijen
▪ handelingen waarbij je geslachtsorgaan een rol speelt en waarvan je lichamelijk opgewonden
raakt.
o Voorbeelden: ‘seks met iemand hebben`, `telefoonseks`, `soloseks`.
SEKSUALITEIT: ETHYMOLOGIE
▪ Frans- sexualité
o Sexualité = ‘wat gebonden is aan een bepaald geslacht’
▪ Nederlands – seksualiteit
o 1849 = geslachtelijkheid
o 1926 = geslachtsleven
→ Evolutie in de term dat wij die heden zien, pas in Nederlands, pas in 20ste eeuw naar voren is gekomen
→ Vroeger voor al het verschil tussen man en vrouw en stilletjes aan meer geworden is, dat we zouden
kunnen zeggen dat er meer aandacht is gekomen voor
▪ Seksualiteit = bredere betekenis (alle verschijnselen m.b.t. het seksuele leven)
o Verwijzingen naar emoties, gedrag(ingen),
o Ideeën, verlangens en neigingen (bij psychologie)
o Seksualiteit = een eufemisme voor seks (rauwer)
▪ // “Ouderen” en “oude mensen”
Je zult niet vragen: ‘zullen we vanavond seksualiteit beleven’, MAAR wel: ‘zullen we seks hebben?’
→ Het is iets rauwer, het is zoals ouderen mensen en ouderen, seksualiteit is een eufemisme voor seks
(klinkt wat zachter dan seks zelf, zachter maken dan waar we het over hebben)
4
