Doelgroepen 3
DEEL 1: ACEs
1. ACEs als overkoepelend kader
1.1 Omschrijving
Problematische opvoedingssituatie (POS)
Verontrustende opvoedingssituatie (VOS)
= Adverse Childhood Experiences (ACEs)
Definiëring ACEs:
ACEs = Adverse Childhood Experiences = ingrijpende kind- en jeugdervaringen (voor de leeftijd van
18 jaar) die een duidelijke impact hebben op de verdere ontwikkeling van deze kinderen en jongeren,
op lange en op korte termijn.
De ACE-studie onderzocht de samenhang tussen ongunstige ervaringen in de kindertijd en de
interactie met de actuele gezondheid en welzijn (psychosociale gevolgen) als volwassene. Hun werk
legde de basis voor het begrip en de impact van ACEs op de lange termijn gezondheid en de gehele
ontwikkeling van individuen.
Conclusie van de ACE-studie: negatieve impact op de latere ontwikkeling (korte en lange
termijn) op zowel psychosociale als fysieke gezondheid EN hoe meer ACEs, hoe meer risico op
ernstige gezondheidsproblemen
De oorspronkelijke term ACEs omvatte: kindermishandeling (emotioneel, fysiek en seksueel misbruik
en vormen van verwaarlozing), opgroeien in gezinnen waar er sprake is van huiselijk geweld, alcohol-
of druggebruik, psychiatrische problemen, echtscheiding, verlies van een ouder of crimineel gedrag
bij de ouder à Later uitgebreid naar: pesten, gedwongen huwelijken, getuige zijn van collectief
geweld in de gemeenschap, leven in een onveilige buurt, ervaren van racisme of andere vormen van
discriminatie, een geschiedenis hebben van pleegzorg,…
Elk afzonderlijk worden deze situaties of ervaringen gezien als 1 ACE (bv: groeide je op in een gezin
waar sprake was van huiselijk geweld én waarbij je opgroeit in een onveilige buurt, werd je dus
blootgesteld aan twee ACEs)
Tussen ACE en trauma:
Trauma =
Verwijst in het algemeen naar de emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand
oploopt ten gevolge van een ingrijpende gebeurtenis ongeacht de leeftijd
Trauma komt voor uit ACEs of andere ervaringen zoals bv ernstige natuurrampen of
oorlogservaringen
Kan op latere leeftijd plaatsvinden
, Wijst concreet naar de persoonlijke reactie die iemand heeft op een ingrijpende gebeurtenis
Wordt in het lichaam opgeslagen en heeft een effect op de ontwikkeling van de hersenen
Op lange termijn ontstaan van overgevoeligheid van het stresssysteem en aanhoudende
kwetsbaarheid op vlak van cognitieve, emotionele en rationele ontwikkelingen
Gelijkenis trauma en ACEs: stress die chronisch is en die een impact heeft op de gezondheid,
psychisch en fysisch.
Onderscheid in verschillende potentieel traumatische gebeurtenissen, ingedeeld op basis van
frequentie:
Enkelvoudig trauma: dit gaat over een eenmalige en onverwachte ingrijpende gebeurtenis met
trauma als gevolg. Bv: ernstig verkeersaccident of sterfte van een geliefde.
Meervoudig trauma: dit gaat over een combinatie van verschillende ingrijpende en belastende
gebeurtenissen in verschillende levensdomeinen met trauma als gevolg. Bv: kind dat een broer
of zus verliest en nadien zelf ernstig ziek word.
Complex trauma: dit gaat over meervoudig trauma én waar ook de zorgfiguren mee
geïntegreerd zijn en waardoor het trauma verweven zit met de ontwikkelingstaken. De ervaring
is dan over een lange periode met een aanhoudende of herhaalde blootstelling. Bv: wanneer het
kind wordt mishandeld of wanneer de zorgfiguur niet beschikbaar is omwille van ziekte zoals
bijvoorbeeld depressie of verslaving.
Kleine ‘t’ trauma: gebeurtenissen of voorvallen die elk op zichzelf staande niet acuut zijn, maar
die door het dagelijks ervaren van deze gebeurtenissen een cumulatie vormen. Bv: bij
pesterijen, discriminatie, uitsluiting.
OOK
Ontwikkelingstrauma: dit gaat over de ervaring van meerdere, chronische traumatische
gebeurtenissen, vaak in de vroege ontwikkeling en van interpersoonlijke aard.
Hechtingstrauma of complex trauma
Een ingrijpende kind-of jeugdervaring hoeft daarom niet altijd een trauma te zijn of te worden. Veel
hangt af van de aanwezige PACEs en de manier waarop kinderen en hun omgeving via veerkracht en
herstel omgaan met de ACE.
Definiëring PACEs:
PACEs = Positive Childhood Experiences OF Protective and Compensatory Experiences = positieve
kind- en jeugdervaringen, wat ervaringen inhoudt die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling en
welzijn van kinderen en jongeren onder de 18 jaar en vervolgens helpen om de negatieve effecten
van ACEs te verminderen en de veerkracht van kinderen te vergroten.
4 categorieën:
Koesterende en ondersteunende relaties
Sociale betrokkenheid en verbondenheid
Veilige, stabiele, beschermende en rechtvaardige omgevingen
Sociaal en emotioneel leren
, 1.2 Epidemiologie
Ongeveer 66% 1 ACE
Ongeveer 12% minstens 4 ACEs
Personen met VB:
o 83% meer kans op 1 of 2 ACEs
o 73% meer kans op 3 of meer ACEs door levensloop, situaties en VB op zich
Algemeen voorkomen ACEs:
Tussen de 55% en 65% van de bevolking krijgt in diens leven te maken met 1 ACE. Wanneer
meerdere ACEs samen voorkomen, blijkt er een groter verband te zijn met verschillende
gezondheids- en sociale problemen op langere termijn, waaronder dus ook psychosociale
problemen.
80% van personen die op latere leeftijd een psychose ervaren, maakten één of meerdere ACEs mee
of heeft een voorgeschiedenis met trauma.
Kinderen van iemand die een ingrijpende jeugdervaring meemaakte hebben een verhoogde kans op
internaliserende en externaliserende problemen. ACEs hebben dus ook een intergenerationeel
voorkomen.
ACEs bij personen met verstandelijke beperking:
Mensen met een VB en hun omgeving een verhoogd risico lopen op trauma en toxische stress (4 keer
meer). Ook extra kwetsbaar voor het ervaren van een trauma.
Verklaring:
Levensloop: mensen met een VB en hun omgeving kennen een levensloop met verschillende
negatieve ervaringen.
Situaties in de context: mensen met een VB worden te vaak geconfronteerd met breuken in hun
levensloop zoals een plaatsing in een voorziening, op internaat gaan of langdurig in
opvanginitiatieven verblijven of ze komen terecht in pleegzorg. Mensen met een VB vaker
blootgesteld aan situaties waarin seksueel misbruik of fysiek misbruik voorkomt.
VB op zich: omwille van beperkingen in intellectueel en adaptieve mogelijkheden, is het
moeilijker om negatieve ervaringen zoals ACEs.
1.3 Etiologie
= biologisch of bio-psychosociaal verklaringsmodel
Langdurige blootstelling aan stress omwille van ACE heeft impact op:
Ontwikkeling hersenen: amygdala en frontale kwab en effect op de werking van de hersenen
Sociaal, emotioneel en cognitieve ontwikkeling: effect op psychosociaal en emotioneel welzijn
, Bv. emotieregulatie, middelenafhankelijkheid, geheugen, sociale vaardigheden, cognitieve
ontwikkeling, laag zelfbeeld, leerstrategieën,…
Fysieke gezondheid en levenskeuzes: effect op ziektes, aandoeningen, mogelijkheden en
beperkingen
Bv. hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, ademhalingsproblemen, misdiagnoses, moeite met
arbeid,...
Gevolgen van ACEs:
Korte termijn Lange termijn
Daling concentratie op school en Stoornissen
schooluitval Risicovol gedrag en crimineel gedrag
Externaliserende en internaliserende Middelgebruik en misbruik
gedragsproblemen zoals agressie of angst Lager inkomen
Psychische stoornis zoals PTSS Laag zelfbeeld
(poging tot) suïcide (poging tot suïcide)
Onrechtstreeks vanuit vorige ook impact op:
Sociaal economische status: onderwijs, tewerkstelling en inkomen
Intergenerationeel: wisselwerking tussen generaties
Epigenetica: wetenschappelijk vakgebied dat bestudeert hoe genen aan-of uitgeschakeld
worden zonder dat de DNA-sequentie zelf wijzigt. Omgevingsfactoren en levensstijl kunnen een
invloed hebben op hoe en wanneer bepaalde genen geactiveerd of onderdrukt worden.
Algemene kwaliteit van leven
De biologische stressreactie:
Stress is normaal, positief of iets alledaags
o Helpt functioneren in een spannende situatie à alarmbel
o Korte hartslagverhoging
o Vecht, vlucht, vries, vriend (bv. examen, kind krijgt griepspuit,…)
Stress is tolereerbaar, mogelijkheid tot herstel
o PACEs of protectieve factoren helpen, tijd voor herstel (bv. fietsongeluk, sterfte grootouder)
Stresssysteem in de war en toxische reactie
o Sterke, langdurige of herhaalde spanning met weinig controle en weinig of geen PACEs
o Alarmbel scherp afgesteld, stresshormoon voortdurende aangemaakt
o Stresshormoon onvoldoende afgedreven dus belemmering ontwikkeling (bv. seksueel
misbruik, ouder met ernstige psychose)
1.4 Begeleiding
Protectieve factoren binnen de begeleiding van ACEs:
Microniveau: familiekenmerken en een veilige stabiele opvoedingsrelatie met volwassenen
(hechting)
DEEL 1: ACEs
1. ACEs als overkoepelend kader
1.1 Omschrijving
Problematische opvoedingssituatie (POS)
Verontrustende opvoedingssituatie (VOS)
= Adverse Childhood Experiences (ACEs)
Definiëring ACEs:
ACEs = Adverse Childhood Experiences = ingrijpende kind- en jeugdervaringen (voor de leeftijd van
18 jaar) die een duidelijke impact hebben op de verdere ontwikkeling van deze kinderen en jongeren,
op lange en op korte termijn.
De ACE-studie onderzocht de samenhang tussen ongunstige ervaringen in de kindertijd en de
interactie met de actuele gezondheid en welzijn (psychosociale gevolgen) als volwassene. Hun werk
legde de basis voor het begrip en de impact van ACEs op de lange termijn gezondheid en de gehele
ontwikkeling van individuen.
Conclusie van de ACE-studie: negatieve impact op de latere ontwikkeling (korte en lange
termijn) op zowel psychosociale als fysieke gezondheid EN hoe meer ACEs, hoe meer risico op
ernstige gezondheidsproblemen
De oorspronkelijke term ACEs omvatte: kindermishandeling (emotioneel, fysiek en seksueel misbruik
en vormen van verwaarlozing), opgroeien in gezinnen waar er sprake is van huiselijk geweld, alcohol-
of druggebruik, psychiatrische problemen, echtscheiding, verlies van een ouder of crimineel gedrag
bij de ouder à Later uitgebreid naar: pesten, gedwongen huwelijken, getuige zijn van collectief
geweld in de gemeenschap, leven in een onveilige buurt, ervaren van racisme of andere vormen van
discriminatie, een geschiedenis hebben van pleegzorg,…
Elk afzonderlijk worden deze situaties of ervaringen gezien als 1 ACE (bv: groeide je op in een gezin
waar sprake was van huiselijk geweld én waarbij je opgroeit in een onveilige buurt, werd je dus
blootgesteld aan twee ACEs)
Tussen ACE en trauma:
Trauma =
Verwijst in het algemeen naar de emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand
oploopt ten gevolge van een ingrijpende gebeurtenis ongeacht de leeftijd
Trauma komt voor uit ACEs of andere ervaringen zoals bv ernstige natuurrampen of
oorlogservaringen
Kan op latere leeftijd plaatsvinden
, Wijst concreet naar de persoonlijke reactie die iemand heeft op een ingrijpende gebeurtenis
Wordt in het lichaam opgeslagen en heeft een effect op de ontwikkeling van de hersenen
Op lange termijn ontstaan van overgevoeligheid van het stresssysteem en aanhoudende
kwetsbaarheid op vlak van cognitieve, emotionele en rationele ontwikkelingen
Gelijkenis trauma en ACEs: stress die chronisch is en die een impact heeft op de gezondheid,
psychisch en fysisch.
Onderscheid in verschillende potentieel traumatische gebeurtenissen, ingedeeld op basis van
frequentie:
Enkelvoudig trauma: dit gaat over een eenmalige en onverwachte ingrijpende gebeurtenis met
trauma als gevolg. Bv: ernstig verkeersaccident of sterfte van een geliefde.
Meervoudig trauma: dit gaat over een combinatie van verschillende ingrijpende en belastende
gebeurtenissen in verschillende levensdomeinen met trauma als gevolg. Bv: kind dat een broer
of zus verliest en nadien zelf ernstig ziek word.
Complex trauma: dit gaat over meervoudig trauma én waar ook de zorgfiguren mee
geïntegreerd zijn en waardoor het trauma verweven zit met de ontwikkelingstaken. De ervaring
is dan over een lange periode met een aanhoudende of herhaalde blootstelling. Bv: wanneer het
kind wordt mishandeld of wanneer de zorgfiguur niet beschikbaar is omwille van ziekte zoals
bijvoorbeeld depressie of verslaving.
Kleine ‘t’ trauma: gebeurtenissen of voorvallen die elk op zichzelf staande niet acuut zijn, maar
die door het dagelijks ervaren van deze gebeurtenissen een cumulatie vormen. Bv: bij
pesterijen, discriminatie, uitsluiting.
OOK
Ontwikkelingstrauma: dit gaat over de ervaring van meerdere, chronische traumatische
gebeurtenissen, vaak in de vroege ontwikkeling en van interpersoonlijke aard.
Hechtingstrauma of complex trauma
Een ingrijpende kind-of jeugdervaring hoeft daarom niet altijd een trauma te zijn of te worden. Veel
hangt af van de aanwezige PACEs en de manier waarop kinderen en hun omgeving via veerkracht en
herstel omgaan met de ACE.
Definiëring PACEs:
PACEs = Positive Childhood Experiences OF Protective and Compensatory Experiences = positieve
kind- en jeugdervaringen, wat ervaringen inhoudt die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling en
welzijn van kinderen en jongeren onder de 18 jaar en vervolgens helpen om de negatieve effecten
van ACEs te verminderen en de veerkracht van kinderen te vergroten.
4 categorieën:
Koesterende en ondersteunende relaties
Sociale betrokkenheid en verbondenheid
Veilige, stabiele, beschermende en rechtvaardige omgevingen
Sociaal en emotioneel leren
, 1.2 Epidemiologie
Ongeveer 66% 1 ACE
Ongeveer 12% minstens 4 ACEs
Personen met VB:
o 83% meer kans op 1 of 2 ACEs
o 73% meer kans op 3 of meer ACEs door levensloop, situaties en VB op zich
Algemeen voorkomen ACEs:
Tussen de 55% en 65% van de bevolking krijgt in diens leven te maken met 1 ACE. Wanneer
meerdere ACEs samen voorkomen, blijkt er een groter verband te zijn met verschillende
gezondheids- en sociale problemen op langere termijn, waaronder dus ook psychosociale
problemen.
80% van personen die op latere leeftijd een psychose ervaren, maakten één of meerdere ACEs mee
of heeft een voorgeschiedenis met trauma.
Kinderen van iemand die een ingrijpende jeugdervaring meemaakte hebben een verhoogde kans op
internaliserende en externaliserende problemen. ACEs hebben dus ook een intergenerationeel
voorkomen.
ACEs bij personen met verstandelijke beperking:
Mensen met een VB en hun omgeving een verhoogd risico lopen op trauma en toxische stress (4 keer
meer). Ook extra kwetsbaar voor het ervaren van een trauma.
Verklaring:
Levensloop: mensen met een VB en hun omgeving kennen een levensloop met verschillende
negatieve ervaringen.
Situaties in de context: mensen met een VB worden te vaak geconfronteerd met breuken in hun
levensloop zoals een plaatsing in een voorziening, op internaat gaan of langdurig in
opvanginitiatieven verblijven of ze komen terecht in pleegzorg. Mensen met een VB vaker
blootgesteld aan situaties waarin seksueel misbruik of fysiek misbruik voorkomt.
VB op zich: omwille van beperkingen in intellectueel en adaptieve mogelijkheden, is het
moeilijker om negatieve ervaringen zoals ACEs.
1.3 Etiologie
= biologisch of bio-psychosociaal verklaringsmodel
Langdurige blootstelling aan stress omwille van ACE heeft impact op:
Ontwikkeling hersenen: amygdala en frontale kwab en effect op de werking van de hersenen
Sociaal, emotioneel en cognitieve ontwikkeling: effect op psychosociaal en emotioneel welzijn
, Bv. emotieregulatie, middelenafhankelijkheid, geheugen, sociale vaardigheden, cognitieve
ontwikkeling, laag zelfbeeld, leerstrategieën,…
Fysieke gezondheid en levenskeuzes: effect op ziektes, aandoeningen, mogelijkheden en
beperkingen
Bv. hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, ademhalingsproblemen, misdiagnoses, moeite met
arbeid,...
Gevolgen van ACEs:
Korte termijn Lange termijn
Daling concentratie op school en Stoornissen
schooluitval Risicovol gedrag en crimineel gedrag
Externaliserende en internaliserende Middelgebruik en misbruik
gedragsproblemen zoals agressie of angst Lager inkomen
Psychische stoornis zoals PTSS Laag zelfbeeld
(poging tot) suïcide (poging tot suïcide)
Onrechtstreeks vanuit vorige ook impact op:
Sociaal economische status: onderwijs, tewerkstelling en inkomen
Intergenerationeel: wisselwerking tussen generaties
Epigenetica: wetenschappelijk vakgebied dat bestudeert hoe genen aan-of uitgeschakeld
worden zonder dat de DNA-sequentie zelf wijzigt. Omgevingsfactoren en levensstijl kunnen een
invloed hebben op hoe en wanneer bepaalde genen geactiveerd of onderdrukt worden.
Algemene kwaliteit van leven
De biologische stressreactie:
Stress is normaal, positief of iets alledaags
o Helpt functioneren in een spannende situatie à alarmbel
o Korte hartslagverhoging
o Vecht, vlucht, vries, vriend (bv. examen, kind krijgt griepspuit,…)
Stress is tolereerbaar, mogelijkheid tot herstel
o PACEs of protectieve factoren helpen, tijd voor herstel (bv. fietsongeluk, sterfte grootouder)
Stresssysteem in de war en toxische reactie
o Sterke, langdurige of herhaalde spanning met weinig controle en weinig of geen PACEs
o Alarmbel scherp afgesteld, stresshormoon voortdurende aangemaakt
o Stresshormoon onvoldoende afgedreven dus belemmering ontwikkeling (bv. seksueel
misbruik, ouder met ernstige psychose)
1.4 Begeleiding
Protectieve factoren binnen de begeleiding van ACEs:
Microniveau: familiekenmerken en een veilige stabiele opvoedingsrelatie met volwassenen
(hechting)
