ORTHOPEDAGOGISCHE
INTERVENTIES
HOOFDSTUK 1: UDL = UNIVERSAL DESIGN FOR
LEARNING
1 INLEIDING
Diversiteit als normaliteit - Diversiteit is de norm
o Ermee leren omgaan de uitdaging
1.1 DIVERSITEIT
Brede invulling, alle manieren waarop we van elkaar verschillen
Verschillen in:
o socio-economische status (SES),
o geslacht,
o leeftijd,
o etnisch-culturele achtergrond,
o beperkingen,
o anders- of meertaligheid,
o interesses,
o thuistaal,
o kledingstijl,
o leertempo,
o competenties,
o enz.
Onveranderbaar, van bij de geboorte aanwezig <-> Veranderbaar, gedurende het leven
Zichtbaar <-> Onzichtbaar
2 RELEVANTIE
Link met inclusief onderwijs
Binnen onderwijs is er ook heel wat diversiteit – inclusief onderwijs
Via UDL hebben we impact op het zorgcontinuüm
o Via universeel ontwerp versterken we de brede basiszorg in fase ‘0’ van het zorgcontinuüm
Om van inclusief onderwijs te spreken
o moet de heersende diversiteit onder de leerlingenpopulatie geaccepteerd worden.
2.1 INLCUSIEF ONDERWIJS
Buitengewoon onderwijs:
2.1.1 WETTELIJK KADER
Orthopedagogische interventies Pagina 1 van 54
,2.2 CONCLUSIE
Inclusief onderwijs, vertrekt vanuit idee ‘diversiteit = norm’
Inclusief onderwijs als wettelijk engagement
UDL als kader om inclusief onderwijs werkelijkheid te maken en waarmee we de uitdaging van
diversiteit als norm kunnen aangaan
3 UDL
3.1 OORSPRONG
Universal Design Universal Design for Learning
Architectuur Onderwijs
Gebouwen ontwerpen voor een zo divers mogelijke Les(materiaal) ontwerpen voor een zo divers
groep mogelijke groep
Winst: minder duur, mooier, efficiënter, groter Vertrekpunt: diversiteit = meerwaarde!
bereik
Winst?
3.2 WINST UDL
verschillende onderwijsbehoeften van individuele
leerlingen
positief effect voor de groep
eerlijker, geen ‘label’ nodig
daagt uit om de lat hoog te blijven leggen
zelf leerproces in handen nemen
redelijke aanpassingen realiseren
3.2.1 PRAKTIJKGERICHTE ORTHOPEDAGOGEN IN OPLEIDING, AAN ZET
WIJ hebben dus werk SAMEN met de leerkracht (en ondersteuner, zorgcoördinator,…)
vooraf, proactief ipv reactief
gaan we SAMEN creëren, organiseren, maken, …
voor verschillende gebruikers/kinderen
3.2.2 WAT ALS IEDEREEN ANDERS LEERT?
Elke leerling/student is uniek in diens leren
Nood aan duidelijk kader om op een gegronde manier in te spelen op die verschillen
3.3 NEUROLOGISCHE ACHTERGROND EN PRINCIPES – UDL KADER
Affectieve netwerk
Stukje van uw hersenen gaat bepalen waarom je gemotiveerd ben & iets leren
Orthopedagogische interventies Pagina 2 van 54
, Elk van ons verschillend van dag tot dag van moment tot moment
Verschillende mogelijkheden creëren om betrokkenheid en engagement
mogelijk te maken
Voorbeelden:
Betrokkenheid en engagement stimuleren
o Groepswerk, rond franse taal & communiceren. Mochten zelf kiezen
o De bemindtafel leren aangeven hoe je je voelt bij een situatie
o Ervaringsdeskundige binnenbrengen in je lessen
Herkenningsnetwerk
Op verschillende manieren zintuigen proberen aanspreken (visueel, via tekst,…)
Voorbeelden:
Bouwboek, voorbeeld en namaken ervan.
o Kan ook dat ze zelf al genoeg fantasie hebben.
Dagplanning
Bewegend leren
Strategisch netwerk
Hoe ga je de info gaan verwerken?
Voorbeelden:
Boekbespreking, zelf boek lezen of boek beluisteren. Verschillende
mogelijkheden om boek te bespreken (PPT, Creatieve manier,…)
Motoriek, voorbereidend schrijven
o Knijpen van materiaal om de fijne motoriek in vingers te stimuleren
o Zo kunnen ze overgaan naar knippen bijvoorbeeld
o Stappenplan voor leerlingen om te beginnen aan een opdracht.
HOOFDSTUK 2: PSYCHODYNAMISCH
ONTWIKKELKINGSMODEL VAN DOSEN
1 INLEIDING
1.1 GRONDLEGGER
Anton dosen
Nederlandse kinderpsychiater
Stelde vast dat de kans dat mensen met een verstandelijke beperking, psychische problemen
ontwikkelen groot is
Stelde vast dat de standaard diagnostische instrumenten ontoereikend waren vb. DSM
o Veel te weinig afgestemd op de doelgroep
1.2 PSYCHODYNAMISCH ONTWIKKELINGSMODEL
ontstaan vanuit ervaring met doelgroep personen met verstandelijke beperking
Orthopedagogische interventies Pagina 3 van 54
, Onderzoek bij mensen met een verstandelijke beperking en psychische problemen
o Groot verschil tussen cognitieve ontwikkeling (iq, kunnen) & emotionele ontwikkeling
o Doorheen hun levensloop verliep de emotionele ontwikkeling trager
Soms regressie (terugval)
Psychische problemen begrijpen vanuit de ontwikkeling, noden van client
1.2.1 METAFOOR VAN DE IJSBERG
Wat is de betekenis van het onderliggende gedrag?
Zichtbaar: emoties/gedrag
Onzichtbaar: betekenis?/behoeften?/emotionele noden?/hulpvraag?/welke ondersteuning?
-Hierop kunnen we geen antwoord hebben zolang we geen zicht hebben op: Emotionele ontwikkeling
Binnen het model:
Wordt emotionele ontwikkeling beschouwt als basis van de psychosociale ontwikkeling
o Maakt belangrijk deelaspect uit van de persoonlijkheidsontwikkeling
Doorheen de verschillende emotionele ontwikkelingsfasen, worde, volgens hem een
persoonlijkheidslagen gevormd
o Gepaard met typisch gedrag, bepaalde kwetsbaarheden/spanningsvelden
1.2.2 UNIVERSEEL MODEL
Relevant om ook te gebruiken bij andere doelgroepen, niet alleen bij personen met een verstandelijke
beperking
Doelgroep- en werkverldoverschrijdend
Jeugdhulp, FPC,…
2 FASEN IN DE EMOTIONELE ONTWIKKELING
Elke persoon doorloopt deze fasen
De fasen zijn leeftijdsgebonden
Bij personen met een verstandelijk beperking is het tempo van de fasen trager
o Stopt vaak vroeger in deze ontwikkeling (vaak tot 1 ste fase, soms tot 2de fase)
2.1 1 S T E FASE: ADAPTATIEFASE (0-6 MAAND)
= homeostase
Cognitieve en emotionele ontwikkeling lopen parallel
Van 0 tot 6 maand - diep (IQ <20)
Fysiologische aanpassing wanneer baby wordt geboren
o Zelf ademhalen, zelf lichaamstemperatuur regelen, … (veel lichamelijke spanningen)
Sensorische integratie via zintuigen
o Vraagt inspanning om prikkels te ontvangen en verwerken en ordenen
o Op het einde van de fase een betere orde
Te zien in actie-reactiefase, vb. ping van microgolf maakt kind gelukkig
Ontdekken van structuren van ruimte, tijd en personen – voorkeuren
Bereiken van ‘homeostase’ (= intern evenwicht)
Link Timmers Huigens: lichaamsgebonden ervaringsordening
Orthopedagogische interventies Pagina 4 van 54
INTERVENTIES
HOOFDSTUK 1: UDL = UNIVERSAL DESIGN FOR
LEARNING
1 INLEIDING
Diversiteit als normaliteit - Diversiteit is de norm
o Ermee leren omgaan de uitdaging
1.1 DIVERSITEIT
Brede invulling, alle manieren waarop we van elkaar verschillen
Verschillen in:
o socio-economische status (SES),
o geslacht,
o leeftijd,
o etnisch-culturele achtergrond,
o beperkingen,
o anders- of meertaligheid,
o interesses,
o thuistaal,
o kledingstijl,
o leertempo,
o competenties,
o enz.
Onveranderbaar, van bij de geboorte aanwezig <-> Veranderbaar, gedurende het leven
Zichtbaar <-> Onzichtbaar
2 RELEVANTIE
Link met inclusief onderwijs
Binnen onderwijs is er ook heel wat diversiteit – inclusief onderwijs
Via UDL hebben we impact op het zorgcontinuüm
o Via universeel ontwerp versterken we de brede basiszorg in fase ‘0’ van het zorgcontinuüm
Om van inclusief onderwijs te spreken
o moet de heersende diversiteit onder de leerlingenpopulatie geaccepteerd worden.
2.1 INLCUSIEF ONDERWIJS
Buitengewoon onderwijs:
2.1.1 WETTELIJK KADER
Orthopedagogische interventies Pagina 1 van 54
,2.2 CONCLUSIE
Inclusief onderwijs, vertrekt vanuit idee ‘diversiteit = norm’
Inclusief onderwijs als wettelijk engagement
UDL als kader om inclusief onderwijs werkelijkheid te maken en waarmee we de uitdaging van
diversiteit als norm kunnen aangaan
3 UDL
3.1 OORSPRONG
Universal Design Universal Design for Learning
Architectuur Onderwijs
Gebouwen ontwerpen voor een zo divers mogelijke Les(materiaal) ontwerpen voor een zo divers
groep mogelijke groep
Winst: minder duur, mooier, efficiënter, groter Vertrekpunt: diversiteit = meerwaarde!
bereik
Winst?
3.2 WINST UDL
verschillende onderwijsbehoeften van individuele
leerlingen
positief effect voor de groep
eerlijker, geen ‘label’ nodig
daagt uit om de lat hoog te blijven leggen
zelf leerproces in handen nemen
redelijke aanpassingen realiseren
3.2.1 PRAKTIJKGERICHTE ORTHOPEDAGOGEN IN OPLEIDING, AAN ZET
WIJ hebben dus werk SAMEN met de leerkracht (en ondersteuner, zorgcoördinator,…)
vooraf, proactief ipv reactief
gaan we SAMEN creëren, organiseren, maken, …
voor verschillende gebruikers/kinderen
3.2.2 WAT ALS IEDEREEN ANDERS LEERT?
Elke leerling/student is uniek in diens leren
Nood aan duidelijk kader om op een gegronde manier in te spelen op die verschillen
3.3 NEUROLOGISCHE ACHTERGROND EN PRINCIPES – UDL KADER
Affectieve netwerk
Stukje van uw hersenen gaat bepalen waarom je gemotiveerd ben & iets leren
Orthopedagogische interventies Pagina 2 van 54
, Elk van ons verschillend van dag tot dag van moment tot moment
Verschillende mogelijkheden creëren om betrokkenheid en engagement
mogelijk te maken
Voorbeelden:
Betrokkenheid en engagement stimuleren
o Groepswerk, rond franse taal & communiceren. Mochten zelf kiezen
o De bemindtafel leren aangeven hoe je je voelt bij een situatie
o Ervaringsdeskundige binnenbrengen in je lessen
Herkenningsnetwerk
Op verschillende manieren zintuigen proberen aanspreken (visueel, via tekst,…)
Voorbeelden:
Bouwboek, voorbeeld en namaken ervan.
o Kan ook dat ze zelf al genoeg fantasie hebben.
Dagplanning
Bewegend leren
Strategisch netwerk
Hoe ga je de info gaan verwerken?
Voorbeelden:
Boekbespreking, zelf boek lezen of boek beluisteren. Verschillende
mogelijkheden om boek te bespreken (PPT, Creatieve manier,…)
Motoriek, voorbereidend schrijven
o Knijpen van materiaal om de fijne motoriek in vingers te stimuleren
o Zo kunnen ze overgaan naar knippen bijvoorbeeld
o Stappenplan voor leerlingen om te beginnen aan een opdracht.
HOOFDSTUK 2: PSYCHODYNAMISCH
ONTWIKKELKINGSMODEL VAN DOSEN
1 INLEIDING
1.1 GRONDLEGGER
Anton dosen
Nederlandse kinderpsychiater
Stelde vast dat de kans dat mensen met een verstandelijke beperking, psychische problemen
ontwikkelen groot is
Stelde vast dat de standaard diagnostische instrumenten ontoereikend waren vb. DSM
o Veel te weinig afgestemd op de doelgroep
1.2 PSYCHODYNAMISCH ONTWIKKELINGSMODEL
ontstaan vanuit ervaring met doelgroep personen met verstandelijke beperking
Orthopedagogische interventies Pagina 3 van 54
, Onderzoek bij mensen met een verstandelijke beperking en psychische problemen
o Groot verschil tussen cognitieve ontwikkeling (iq, kunnen) & emotionele ontwikkeling
o Doorheen hun levensloop verliep de emotionele ontwikkeling trager
Soms regressie (terugval)
Psychische problemen begrijpen vanuit de ontwikkeling, noden van client
1.2.1 METAFOOR VAN DE IJSBERG
Wat is de betekenis van het onderliggende gedrag?
Zichtbaar: emoties/gedrag
Onzichtbaar: betekenis?/behoeften?/emotionele noden?/hulpvraag?/welke ondersteuning?
-Hierop kunnen we geen antwoord hebben zolang we geen zicht hebben op: Emotionele ontwikkeling
Binnen het model:
Wordt emotionele ontwikkeling beschouwt als basis van de psychosociale ontwikkeling
o Maakt belangrijk deelaspect uit van de persoonlijkheidsontwikkeling
Doorheen de verschillende emotionele ontwikkelingsfasen, worde, volgens hem een
persoonlijkheidslagen gevormd
o Gepaard met typisch gedrag, bepaalde kwetsbaarheden/spanningsvelden
1.2.2 UNIVERSEEL MODEL
Relevant om ook te gebruiken bij andere doelgroepen, niet alleen bij personen met een verstandelijke
beperking
Doelgroep- en werkverldoverschrijdend
Jeugdhulp, FPC,…
2 FASEN IN DE EMOTIONELE ONTWIKKELING
Elke persoon doorloopt deze fasen
De fasen zijn leeftijdsgebonden
Bij personen met een verstandelijk beperking is het tempo van de fasen trager
o Stopt vaak vroeger in deze ontwikkeling (vaak tot 1 ste fase, soms tot 2de fase)
2.1 1 S T E FASE: ADAPTATIEFASE (0-6 MAAND)
= homeostase
Cognitieve en emotionele ontwikkeling lopen parallel
Van 0 tot 6 maand - diep (IQ <20)
Fysiologische aanpassing wanneer baby wordt geboren
o Zelf ademhalen, zelf lichaamstemperatuur regelen, … (veel lichamelijke spanningen)
Sensorische integratie via zintuigen
o Vraagt inspanning om prikkels te ontvangen en verwerken en ordenen
o Op het einde van de fase een betere orde
Te zien in actie-reactiefase, vb. ping van microgolf maakt kind gelukkig
Ontdekken van structuren van ruimte, tijd en personen – voorkeuren
Bereiken van ‘homeostase’ (= intern evenwicht)
Link Timmers Huigens: lichaamsgebonden ervaringsordening
Orthopedagogische interventies Pagina 4 van 54
