DEEL 1. AANKOPINGSPUNTEN
ECONOMISCH RECHT
H2: ONDERNEMING IN DE ZIN VAN BOEK I
Art. I.1 WER
a. NP met zelfstandige beroepsactiviteit
b. Iedere RP, tenzij publiekrechtelijke die geen goederen of diensten aanbiedt op markt
c. Iedere andere organisatie zonder RPheid, tenzij geen uitkeringsoogmerk
A. NP MET ZELFSTANDIGE BEROEPSACTIVITEIT
Een persoon is pas een onderneming wanneer hij of zij zelfstandig, beroepsmatig en met een zekere organisatie
handelt.
Dat betekent:
Een werknemer of ambtenaar is geen onderneming, want die handelt niet zelfstandig maar binnen een
arbeidsovereenkomst of statuut.
Een persoon handelt als onderneming wanneer hij voor eigen rekening optreedt en zelf het financiële risico draagt. Een
eenmalige verkoop tussen particulieren, zoals je oude stereo verkopen, is dus geen onderneming. Maar als je regelmatig
goederen koopt en verkoopt, kan dat wel een beroepsmatige activiteit worden.
Een beroepsactiviteit vereist meestal:
enige regelmaat;
duurzaamheid;
organisatie;
doel om inkomen te verwerven.
Bij deeleconomie is iemand niet automatisch een onderneming. Iemand die via een platform af en toe iets uitleent of
verkoopt zonder echt inkomen na te streven, is meestal geen onderneming. Maar als de activiteit duurzaam,
georganiseerd en inkomensgericht wordt, kan het wel een onderneming zijn.
Bij bestuurders en zaakvoerders was er discussie. Sommige hoven vonden dat een bezoldigd bestuursmandaat een
beroepsactiviteit is en dus tot ondernemerschap kan leiden. Andere rechters vonden dat een bestuurder geen
onderneming is, omdat hij handelt voor rekening van de vennootschap en niet zelf goederen of diensten aanbiedt op de
markt.
Het Hof van Cassatie van 18 maart 2022 heeft verduidelijkt dat een natuurlijke persoon pas onderneming is als hij een
eigen organisatie heeft: dus een eigen geheel van materiële, financiële of menselijke middelen om zelfstandig een
beroepsactiviteit uit te oefenen. Een gewone bestuurder of zaakvoerder heeft die zelfstandige organisatie meestal niet,
omdat hij handelt binnen de organisatie van de rechtspersoon.
Conclusie: bezoldigde bestuurders en zaakvoerders zijn in de regel zelf geen ondernemingen.
Belangrijk onderscheid:
Wel onderneming: vrije beroepen, zelfstandigen met georganiseerde beroepsactiviteit.
Niet onderneming: werknemers, ambtenaren, gewone particulieren, onbezoldigde VZW-bestuurders, normaal
beheer van privévermogen, geïsoleerde handelingen.
De kern is dus:
Niet de activiteit alleen is doorslaggevend, maar vooral of er sprake is van een zelfstandige, duurzame en
georganiseerde beroepsactiviteit.
1
,B. IEDERE RP, MET UITZONDERING VAN PUBLIEKRECHTELIJKE RP DIE GEEN GOEDEREN OF
DIENSTEN AANBIEDEN OP EEN MARKT
De reden waarom het ondernemingsbegrip zo breed is geworden, hangt samen met de hervorming van het
vennootschaps- en verenigingsrecht.
Vroeger was het onderscheid tussen een burgerlijk doel en een commercieel doel belangrijk. Dat onderscheid is
grotendeels verdwenen. Daardoor geldt nu in principe:
Elke privaatrechtelijke rechtspersoon is een onderneming, ongeacht haar doel.
Dus ook een vzw kan een onderneming zijn, ook al streeft ze geen winstuitkering na. De wet gaat ervan uit dat een
rechtspersoon normaal gezien een georganiseerde en beroepsmatige activiteit uitoefent.
Bij privaatrechtelijke rechtspersonen is er dus een vermoeden dat ze onderneming zijn.
Bij publiekrechtelijke rechtspersonen ligt dat anders. Zij worden in principe niet als onderneming beschouwd, behalve
wanneer ze goederen of diensten op de markt aanbieden. Maar voor bepaalde overheden geldt zelfs daarop een
uitzondering.
De volgende entiteiten zijn geen onderneming, zelfs als ze goederen of diensten aanbieden:
federale staat;
gewesten;
gemeenschappen;
provincies;
gemeenten;
OCMW’s;
bepaalde territoriale organen en zones.
De reden daarvoor is dat het publiekrecht al voldoende controlemechanismen biedt, zoals democratische controle en
verkozen bestuursorganen.
Kort gezegd:
Privaatrechtelijke rechtspersoon = meestal onderneming.
Publiekrechtelijke rechtspersoon = meestal geen onderneming.
Klassieke overheden = geen onderneming, zelfs niet bij marktactiviteiten.
C. IEDERE ANDERE ORGANISATIE ZONDER RP, TENZIJ DIE GEEN UITKERINGSOOGMERK HEEFT
Hier gaat het over organisaties zonder rechtspersoonlijkheid, zoals een maatschap, feitelijke vereniging, jeugdvereniging
of sportvereniging.
Deze organisaties zijn alleen een onderneming als ze een soort for profit-karakter hebben. Dat betekent vooral: er is een
uitkeringsoogmerk of er gebeuren effectief uitkeringen aan leden of personen die beslissende invloed hebben.
Een organisatie zonder rechtspersoonlijkheid is dus geen onderneming wanneer ze:
geen uitkeringsoogmerk heeft;
geen winst uitkeert aan leden;
geen voordelen geeft aan beslissingsmakers zonder normale tegenprestatie.
Daarom zijn gewone jeugd- en sportverenigingen meestal geen onderneming. Zij mogen wel inkomsten hebben of winst
maken voor hun werking, maar die winst mag niet aan leden worden uitgekeerd.
Een uitkering betekent ruim bekeken: elke overdracht van geld, goederen of voordelen waardoor leden of
beleidsbepalers verrijkt worden zonder normale tegenprestatie. Bijvoorbeeld: activa overdragen, schulden overnemen
2
,of voordelen geven aan niet-marktconforme voorwaarden.
Belangrijk: bij deze categorie gebruikt de wetgever dus toch een meer materieel criterium, namelijk het for profit-
karakter. Dat is wat vreemd, omdat het ondernemingsbegrip eigenlijk formeler en breder bedoeld was.
Gevolg van het brede ondernemingsbegrip:
Het onderscheid tussen economische en niet-economische activiteit vervaagt. “Onderneming” betekent niet altijd
meer: iemand die economisch actief is op de markt. Het wordt eerder een algemene juridische aanknopingsfactor voor
deelnemers aan het rechtsverkeer.
Vrije beroepen vallen nu ook gewoon onder het ondernemingsbegrip. Het aparte Boek XIV WER werd afgeschaft.
Maar let op: voor Boek IV, V en VI WER blijft het oude, meer economische ondernemingsbegrip belangrijk.
Daar geldt onderneming als:
elke natuurlijke of rechtspersoon die duurzaam een economisch doel nastreeft.
Voor Boek VI wordt dit door arresten zoals BKK Mobil Oil en Höfner en Elser ruimer ingevuld: ook een publiekrechtelijke
of algemeenbelanginstelling kan onderneming zijn zodra ze een activiteit tegen betaling uitoefent.
De kern:
Algemeen ondernemingsbegrip = zeer breed en formeel.
Boek IV, V en VI WER = meer economisch gericht, bedoeld om marktactiviteiten te regelen.
ONDERNEMING IN HET MEDEDINGINGSRECHT
Basis kartelrechtelijk ondernemingsbegrip: ‘elke natuurlijke of rechtspersoon die op duurzame wijze een
economisch doel nastreeft, alsmede zijn verenigingen’. art. I.6, 12° WER
BKK Mobil Oil was een Duits ziekenfonds dat misleidende reclame maakte om leden te behouden. Het Hof
besliste dat ook een publiekrechtelijke instelling met een sociale taak als onderneming/handelaar kan
worden beschouwd wanneer zij zich tegenover consumenten als marktdeelnemer gedraagt. Het arrest
toont aan dat het ondernemingsbegrip afhankelijk is van de finaliteit van de regelgeving: voor kartelrecht is
BKK mogelijk geen onderneming, maar voor oneerlijke handelspraktijken wel, omdat daar
consumentenbescherming centraal staat.
ONDERNEMING IN ZIN VAN BOEK IV EN V WER ( MEDEDINGING SENSU STRICTO)
Boek IV:
Boek V: art. I.7, 2° WER
FUNCTIONEEL RUIM ONDERNEMINGSBEGRIP
Art. 101-102 VWEU: gaat over afspraken tussen ondernemingen ifv doelstellingen ondernemingsbegrip
bepalen.
Basis ondernemingsbegrip: arrest Höfner & Elser doel = alle entiteiten die een zekere negatieve invloed
kunnen hebben op de markt deze te verbieden.
HvJ Höfner & Elser: Een onderneming in het mededingingsrecht is elke eenheid die een economische activiteit uitoefent,
ongeacht haar rechtsvorm of financiering.
3
, ECONOMISCHE ACTIVITEIT
Commissie t. Italië leert dat een economische activiteit bestaat uit het aanbieden van goederen of diensten
op een markt. Het ondernemingsbegrip is ruim omdat het mededingingsrecht iedereen moet kunnen
vatten die de concurrentie op een markt kan beïnvloeden.
Voor het mededingingsrecht wordt het begrip onderneming heel ruim en functioneel ingevuld.
De vraag is vooral: Kan deze persoon of organisatie de mededinging op de markt beperken?
Zo ja, dan moet die als onderneming worden beschouwd en valt die onder het mededingingsrecht.
Daarom zijn ook vrije beroepsbeoefenaars ondernemingen. Advocaten, architecten enz. bieden gewoonlijk
diensten aan tegen vergoeding en dragen zelf het financiële risico van hun activiteit.
Ook overheidsondernemingen kunnen ondernemingen zijn wanneer ze economische activiteiten
verrichten.
Daarnaast vallen ook ondernemingsverenigingen onder het mededingingsrecht. Artikel 101 VWEU verbiedt
namelijk niet alleen afspraken tussen ondernemingen, maar ook besluiten van ondernemingsverenigingen
die de mededinging beperken.
Voorbeelden:
Een beroepsvereniging van bakkers mag geen kostencalculatiemodel verspreiden dat er in de
praktijk toe leidt dat alle bakkers hun broodprijzen op dezelfde manier verhogen. Dat beperkt de
prijsconcurrentie.
Ook een Orde van Architecten mag geen richtprijs opleggen of afdwingen. Een richtprijs lijkt op
zich misschien vrijblijvend, maar zodra architecten gesanctioneerd worden omdat ze onder die
richtprijs werken, wordt het feitelijk een bindende minimumprijs. Dat is verboden.
Ook koepelverenigingen van ondernemingsverenigingen kunnen onder het verbod vallen.
Bij sportfederaties hangt het af van de activiteit. Sport kan economisch zijn wanneer er diensten tegen
vergoeding worden aangeboden. Een sportfederatie is dus niet altijd vrijgesteld van het
mededingingsrecht.
Belangrijk onderscheid:
Wanneer een sportfederatie zuiver regels maakt voor een legitiem sportief doel, zoals
dopingbestrijding, kan dat buiten het verbod vallen.
Wanneer ze commerciële activiteiten organiseert, zoals betalende wedstrijden of evenementen,
kan ze wél als onderneming worden beschouwd.
Voorbeeld: een automobielclub die mee overheidstaken uitvoert, is daarvoor geen onderneming.
Maar als diezelfde club op commerciële wijze motorcrosswedstrijden organiseert, is ze voor die
activiteit wel een onderneming.
De kern: In het mededingingsrecht kijkt men niet naar het statuut van de organisatie, maar naar de
concrete activiteit. Zodra een activiteit economisch is en de mededinging kan beïnvloeden, is er sprake van
een onderneming.
ONDERWIJS
Onderwijs = overheidstaak of economische activiteit? criterium: hoofdzakelijk gefinancierd door overheid of
door particuliere middelen?
Wirth: Wirth leert dat onderwijs geen economische activiteit is wanneer het hoofdzakelijk door de overheid
wordt gefinancierd. Wordt het onderwijs vooral betaald met private middelen, dan is er wel een economische
4
ECONOMISCH RECHT
H2: ONDERNEMING IN DE ZIN VAN BOEK I
Art. I.1 WER
a. NP met zelfstandige beroepsactiviteit
b. Iedere RP, tenzij publiekrechtelijke die geen goederen of diensten aanbiedt op markt
c. Iedere andere organisatie zonder RPheid, tenzij geen uitkeringsoogmerk
A. NP MET ZELFSTANDIGE BEROEPSACTIVITEIT
Een persoon is pas een onderneming wanneer hij of zij zelfstandig, beroepsmatig en met een zekere organisatie
handelt.
Dat betekent:
Een werknemer of ambtenaar is geen onderneming, want die handelt niet zelfstandig maar binnen een
arbeidsovereenkomst of statuut.
Een persoon handelt als onderneming wanneer hij voor eigen rekening optreedt en zelf het financiële risico draagt. Een
eenmalige verkoop tussen particulieren, zoals je oude stereo verkopen, is dus geen onderneming. Maar als je regelmatig
goederen koopt en verkoopt, kan dat wel een beroepsmatige activiteit worden.
Een beroepsactiviteit vereist meestal:
enige regelmaat;
duurzaamheid;
organisatie;
doel om inkomen te verwerven.
Bij deeleconomie is iemand niet automatisch een onderneming. Iemand die via een platform af en toe iets uitleent of
verkoopt zonder echt inkomen na te streven, is meestal geen onderneming. Maar als de activiteit duurzaam,
georganiseerd en inkomensgericht wordt, kan het wel een onderneming zijn.
Bij bestuurders en zaakvoerders was er discussie. Sommige hoven vonden dat een bezoldigd bestuursmandaat een
beroepsactiviteit is en dus tot ondernemerschap kan leiden. Andere rechters vonden dat een bestuurder geen
onderneming is, omdat hij handelt voor rekening van de vennootschap en niet zelf goederen of diensten aanbiedt op de
markt.
Het Hof van Cassatie van 18 maart 2022 heeft verduidelijkt dat een natuurlijke persoon pas onderneming is als hij een
eigen organisatie heeft: dus een eigen geheel van materiële, financiële of menselijke middelen om zelfstandig een
beroepsactiviteit uit te oefenen. Een gewone bestuurder of zaakvoerder heeft die zelfstandige organisatie meestal niet,
omdat hij handelt binnen de organisatie van de rechtspersoon.
Conclusie: bezoldigde bestuurders en zaakvoerders zijn in de regel zelf geen ondernemingen.
Belangrijk onderscheid:
Wel onderneming: vrije beroepen, zelfstandigen met georganiseerde beroepsactiviteit.
Niet onderneming: werknemers, ambtenaren, gewone particulieren, onbezoldigde VZW-bestuurders, normaal
beheer van privévermogen, geïsoleerde handelingen.
De kern is dus:
Niet de activiteit alleen is doorslaggevend, maar vooral of er sprake is van een zelfstandige, duurzame en
georganiseerde beroepsactiviteit.
1
,B. IEDERE RP, MET UITZONDERING VAN PUBLIEKRECHTELIJKE RP DIE GEEN GOEDEREN OF
DIENSTEN AANBIEDEN OP EEN MARKT
De reden waarom het ondernemingsbegrip zo breed is geworden, hangt samen met de hervorming van het
vennootschaps- en verenigingsrecht.
Vroeger was het onderscheid tussen een burgerlijk doel en een commercieel doel belangrijk. Dat onderscheid is
grotendeels verdwenen. Daardoor geldt nu in principe:
Elke privaatrechtelijke rechtspersoon is een onderneming, ongeacht haar doel.
Dus ook een vzw kan een onderneming zijn, ook al streeft ze geen winstuitkering na. De wet gaat ervan uit dat een
rechtspersoon normaal gezien een georganiseerde en beroepsmatige activiteit uitoefent.
Bij privaatrechtelijke rechtspersonen is er dus een vermoeden dat ze onderneming zijn.
Bij publiekrechtelijke rechtspersonen ligt dat anders. Zij worden in principe niet als onderneming beschouwd, behalve
wanneer ze goederen of diensten op de markt aanbieden. Maar voor bepaalde overheden geldt zelfs daarop een
uitzondering.
De volgende entiteiten zijn geen onderneming, zelfs als ze goederen of diensten aanbieden:
federale staat;
gewesten;
gemeenschappen;
provincies;
gemeenten;
OCMW’s;
bepaalde territoriale organen en zones.
De reden daarvoor is dat het publiekrecht al voldoende controlemechanismen biedt, zoals democratische controle en
verkozen bestuursorganen.
Kort gezegd:
Privaatrechtelijke rechtspersoon = meestal onderneming.
Publiekrechtelijke rechtspersoon = meestal geen onderneming.
Klassieke overheden = geen onderneming, zelfs niet bij marktactiviteiten.
C. IEDERE ANDERE ORGANISATIE ZONDER RP, TENZIJ DIE GEEN UITKERINGSOOGMERK HEEFT
Hier gaat het over organisaties zonder rechtspersoonlijkheid, zoals een maatschap, feitelijke vereniging, jeugdvereniging
of sportvereniging.
Deze organisaties zijn alleen een onderneming als ze een soort for profit-karakter hebben. Dat betekent vooral: er is een
uitkeringsoogmerk of er gebeuren effectief uitkeringen aan leden of personen die beslissende invloed hebben.
Een organisatie zonder rechtspersoonlijkheid is dus geen onderneming wanneer ze:
geen uitkeringsoogmerk heeft;
geen winst uitkeert aan leden;
geen voordelen geeft aan beslissingsmakers zonder normale tegenprestatie.
Daarom zijn gewone jeugd- en sportverenigingen meestal geen onderneming. Zij mogen wel inkomsten hebben of winst
maken voor hun werking, maar die winst mag niet aan leden worden uitgekeerd.
Een uitkering betekent ruim bekeken: elke overdracht van geld, goederen of voordelen waardoor leden of
beleidsbepalers verrijkt worden zonder normale tegenprestatie. Bijvoorbeeld: activa overdragen, schulden overnemen
2
,of voordelen geven aan niet-marktconforme voorwaarden.
Belangrijk: bij deze categorie gebruikt de wetgever dus toch een meer materieel criterium, namelijk het for profit-
karakter. Dat is wat vreemd, omdat het ondernemingsbegrip eigenlijk formeler en breder bedoeld was.
Gevolg van het brede ondernemingsbegrip:
Het onderscheid tussen economische en niet-economische activiteit vervaagt. “Onderneming” betekent niet altijd
meer: iemand die economisch actief is op de markt. Het wordt eerder een algemene juridische aanknopingsfactor voor
deelnemers aan het rechtsverkeer.
Vrije beroepen vallen nu ook gewoon onder het ondernemingsbegrip. Het aparte Boek XIV WER werd afgeschaft.
Maar let op: voor Boek IV, V en VI WER blijft het oude, meer economische ondernemingsbegrip belangrijk.
Daar geldt onderneming als:
elke natuurlijke of rechtspersoon die duurzaam een economisch doel nastreeft.
Voor Boek VI wordt dit door arresten zoals BKK Mobil Oil en Höfner en Elser ruimer ingevuld: ook een publiekrechtelijke
of algemeenbelanginstelling kan onderneming zijn zodra ze een activiteit tegen betaling uitoefent.
De kern:
Algemeen ondernemingsbegrip = zeer breed en formeel.
Boek IV, V en VI WER = meer economisch gericht, bedoeld om marktactiviteiten te regelen.
ONDERNEMING IN HET MEDEDINGINGSRECHT
Basis kartelrechtelijk ondernemingsbegrip: ‘elke natuurlijke of rechtspersoon die op duurzame wijze een
economisch doel nastreeft, alsmede zijn verenigingen’. art. I.6, 12° WER
BKK Mobil Oil was een Duits ziekenfonds dat misleidende reclame maakte om leden te behouden. Het Hof
besliste dat ook een publiekrechtelijke instelling met een sociale taak als onderneming/handelaar kan
worden beschouwd wanneer zij zich tegenover consumenten als marktdeelnemer gedraagt. Het arrest
toont aan dat het ondernemingsbegrip afhankelijk is van de finaliteit van de regelgeving: voor kartelrecht is
BKK mogelijk geen onderneming, maar voor oneerlijke handelspraktijken wel, omdat daar
consumentenbescherming centraal staat.
ONDERNEMING IN ZIN VAN BOEK IV EN V WER ( MEDEDINGING SENSU STRICTO)
Boek IV:
Boek V: art. I.7, 2° WER
FUNCTIONEEL RUIM ONDERNEMINGSBEGRIP
Art. 101-102 VWEU: gaat over afspraken tussen ondernemingen ifv doelstellingen ondernemingsbegrip
bepalen.
Basis ondernemingsbegrip: arrest Höfner & Elser doel = alle entiteiten die een zekere negatieve invloed
kunnen hebben op de markt deze te verbieden.
HvJ Höfner & Elser: Een onderneming in het mededingingsrecht is elke eenheid die een economische activiteit uitoefent,
ongeacht haar rechtsvorm of financiering.
3
, ECONOMISCHE ACTIVITEIT
Commissie t. Italië leert dat een economische activiteit bestaat uit het aanbieden van goederen of diensten
op een markt. Het ondernemingsbegrip is ruim omdat het mededingingsrecht iedereen moet kunnen
vatten die de concurrentie op een markt kan beïnvloeden.
Voor het mededingingsrecht wordt het begrip onderneming heel ruim en functioneel ingevuld.
De vraag is vooral: Kan deze persoon of organisatie de mededinging op de markt beperken?
Zo ja, dan moet die als onderneming worden beschouwd en valt die onder het mededingingsrecht.
Daarom zijn ook vrije beroepsbeoefenaars ondernemingen. Advocaten, architecten enz. bieden gewoonlijk
diensten aan tegen vergoeding en dragen zelf het financiële risico van hun activiteit.
Ook overheidsondernemingen kunnen ondernemingen zijn wanneer ze economische activiteiten
verrichten.
Daarnaast vallen ook ondernemingsverenigingen onder het mededingingsrecht. Artikel 101 VWEU verbiedt
namelijk niet alleen afspraken tussen ondernemingen, maar ook besluiten van ondernemingsverenigingen
die de mededinging beperken.
Voorbeelden:
Een beroepsvereniging van bakkers mag geen kostencalculatiemodel verspreiden dat er in de
praktijk toe leidt dat alle bakkers hun broodprijzen op dezelfde manier verhogen. Dat beperkt de
prijsconcurrentie.
Ook een Orde van Architecten mag geen richtprijs opleggen of afdwingen. Een richtprijs lijkt op
zich misschien vrijblijvend, maar zodra architecten gesanctioneerd worden omdat ze onder die
richtprijs werken, wordt het feitelijk een bindende minimumprijs. Dat is verboden.
Ook koepelverenigingen van ondernemingsverenigingen kunnen onder het verbod vallen.
Bij sportfederaties hangt het af van de activiteit. Sport kan economisch zijn wanneer er diensten tegen
vergoeding worden aangeboden. Een sportfederatie is dus niet altijd vrijgesteld van het
mededingingsrecht.
Belangrijk onderscheid:
Wanneer een sportfederatie zuiver regels maakt voor een legitiem sportief doel, zoals
dopingbestrijding, kan dat buiten het verbod vallen.
Wanneer ze commerciële activiteiten organiseert, zoals betalende wedstrijden of evenementen,
kan ze wél als onderneming worden beschouwd.
Voorbeeld: een automobielclub die mee overheidstaken uitvoert, is daarvoor geen onderneming.
Maar als diezelfde club op commerciële wijze motorcrosswedstrijden organiseert, is ze voor die
activiteit wel een onderneming.
De kern: In het mededingingsrecht kijkt men niet naar het statuut van de organisatie, maar naar de
concrete activiteit. Zodra een activiteit economisch is en de mededinging kan beïnvloeden, is er sprake van
een onderneming.
ONDERWIJS
Onderwijs = overheidstaak of economische activiteit? criterium: hoofdzakelijk gefinancierd door overheid of
door particuliere middelen?
Wirth: Wirth leert dat onderwijs geen economische activiteit is wanneer het hoofdzakelijk door de overheid
wordt gefinancierd. Wordt het onderwijs vooral betaald met private middelen, dan is er wel een economische
4
