THEORETISCHE ORTHOPEDAGOGIE
HOOFDSTUK 1: ALLE ORTHOPEDAGOGISCH HANDELEN IS AGOGISCH HANDELEN
1 INLEIDING
Typisch agogisch
Het gewone omvat het bijzondere
“de agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het alledaagse, juist voor die mensen voor wie het alle
daagse niet zo gewoon is”
2 WAT IS AGOGIE(K)
Ped-agogie(k)
Pais = kind agogos, agein = begeleider, gids, opvoeden
Agogiek = de wetenschap met betrekking tot het begeleiden (of beter het ondersteunen) van mensen
agoog = een ‘veranderaar’, iemand die anderen begeleidt om hen door middel van hun eigen handelen tot
gedragsveranderingen te laten komen.
Brede waaier aan agogische beroepen:
Opbouwwerkers
Jeugdhulpverleners
Maatschappelijk werker
Psychotherapeuten
Psychologen
3 DOEN VERANDEREN: THEORY OF CHANGING
Wanneer we inzoomen op ‘begeleiden’ van mensen, dan kunnen we niet om de term ‘veranderen’ heen.
Door de focus op dit ‘helpen veranderen’ onderscheidt de agogiek zich van de andere sociale wetenschappen.
Theory of changing
Agogen richten zich op veranderingsprocessen die heel bewust en doelgericht worden opgezet
Ze hebben expliciet de bedoeling om iemand te veranderen
≠ theory of change wordt gebruikt bij ontwikkelingspsychologie & sociologie
zij richten op veranderingen ten gevolge van spontane veranderingsprocessen vb puberteit, koppigheidsfase
Samenvatting TO Pagina 1 van 53
,4 AGOGIE MET OF ZONDER K
Agogie of agogisch handelen:
Staat voor “ de intentionele, de intentionele, niet-wederkerige beïnvloeding door 1 of meerder
personen gericht op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt ervaren als welzijnsbevorderingen.
Klemtoon op het doen, het handelen of de begeleidingspraktijk
Agogiek volgens Koffeman
= een verzamelnaam voor de leer van het leiden, begeleiden van mensen, ongeacht hun leeftijd, op een
beroepsmatige manier (volgens Koffeman)
Bestudeert veranderingsprocessen en de beïnvloeding ervan op een wetenschappelijke manier
de k staat voor de wetenschap, de leer
klemtoon op de wetenschappelijke benadering, wetenschap, leer
EXAMEN
5 DRIE SLEUTELBEGRIPPEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
5.1 VERANDEREN OF BEÏNVLOEDEN
Sleutelbegrip 1: veranderen (beïnvloeden)
Het betref het beïnvloeden in een richting die de betrokkene zelf wenst waardoor de
zelfbeschikking en autonomie worden vergroot
Doel agogie = het handelen van mensen veranderen
Een ‘ ideaalbeeld, ‘totale vorming’ bestaat niet
Iedereen moet blijven veranderen. We spreken over ‘ permanente educatie’, altijd
durend leven, eeuwig durende opvoeding
o Je bent niet plots afgewerkt ( altijd durend leren) = permanente educatie
5.2 VAN HANDELEN
Sleutelbegrip 2: handelen
Gedrag
Zichtbaar en observeerbaar
Objectief observeren
Handelen
Bewust, wat mensen beogen
Onzichtbaar: wat gaat achter gedrag schuil? Wat beweegt mensen? (willen, voelen, weten)
Samenvatting TO Pagina 2 van 53
, Observeren en communiceren
Vb: iemand spuwt (=gedrag), maar er kan een bepaald gevoel zoals kwaadheid in de persoon schuilen
(=handelen)
Als je gedrag wilt veranderen is het belangrijk om naar het handelen te kijken
Je kijkt naar de motieven, de redenen en de betekenissen
5.3 MET EMANCIPATIE OF EMPOWERMENT ALS DOEL
Sleutelbegrip 3: emancipatie / zelf
Doel: mensen leren om zichzelf te veranderen
Mensen ondersteunen om hun krachten te (her)ontdekken
Het is belangrijk dat ze hun handelingsmogelijkheden verruimen
Ze staan sterk om alle uitdagingen aan te kunnen die de steeds veranderde samenleving hen stelt
Ze maken zelf uit wat voor hen belangrijk is en staan zo sterken in het leven met meer POWER
6 RICHTINGGEVENDE KENMERKEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Niet elk veranderingsproces dat mensen opzetten kan je agogisch noemen
Reclamemensen, politici, artsen,… velen proberen bij anderen een veranderingsproces op gang te
brengen ≠ agogisch
6.1 PSYCHOSOCIALE VERANDERING
Psychosociaal = je werkt met meerdere samen en door dingen samen te doen denken we over hoe iemand zich
voelt
Psyche = alles wat je bezig houdt, wat je denkt, wat je voelt en wilt
sociaal = de onderlinge verhouding tussen mensen
Samenvoeging omdat het psychische en het sociale niet goed te onderscheiden zijn van elkaar
Ze beïnvloeden elkaar voortdurend
6.2 DOELGERICHT & SYSTEMATISCH
Verandering is vooraf bedacht en gepland, niet toevallig tot stand.
Agogisch handelen is methodisch handelen
6.3 SYSTEMATISCH
stap voor stap, via een planmatige manier aan verandering gewerkt
6.4 BEWUST
Over elke stap wordt goed nagedacht + wordt bewust gekozen
Alle betrokkenen weten ook aan welke verandering gewerkt wordt en waarom
Samenvatting TO Pagina 3 van 53
, 6.5 GEWENST DOOR BETROKKEN, VRIJWILLIG
Alle betrokkenen staan achter de verandering,
De verandering is vrijwillig, dit is niet altijd het geval
Hulpverlening speelt zich soms ook af binnen de context van dwang
o Soms omdat je wordt gedwongen, daklozen die het te koud hebben, werkloosheid,…
6.6 NIET EVEN WEDERZIJDS
De relatie tussen hulpverlener en cliënt is asymmetrisch / complementaire relatie
De betrokkenen nemen een verschillende positie in
Er is sprake van iemand die wenst te veranderen en iemand die helpt de verandering te realiseren
Beide partijen nemen een andere positie in
Agoog helpt iemand anders om te veranderen
Dit betekent niet dat er geen gelijkwaardigheid is, dit is er wel !
Vb. symmetrische relatie: leerkracht en ik op de trein
asymmetrische relatie: leerkracht in ik in de les
6.7 BEROEPSMATIG
We spreken pas van agogische interventie wanneer degene die ‘doet veranderen’ dit doet vanuit zijn
professionele positie, uit hoofde van zijn beroep.
Betekent niet dat hij betaald moet worden, vrijwilligers zijn mogelijk
6.8 WAARDEGEBONDEN NIET KENNEN
7 DE PROFESSIONALISERING VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Eind 19de eeuw begon de industrialisering van onze samenleving
Deze industrialisering zette 2 maatschappelijke veranderingen in gang :
- Ontwikkeling van wetenschap en techniek (snelle evolutie wetenschap en techniek)
- Stijgende individualisering
2+2 is in agogiek geen 4, iedereen reageert anders
7.1 ONTWIKKELING VAN WETENSCHAP EN TECHNIEK:
Vroeger konden ze met wat ze thuis en op school geleerd hadden gemakkelijk hun leven verder
Door opkomst van nieuwe inzichten, kennis, technologieën moesten ze hun handelen voortduren
bijstellen
7.2 STIJGENDE INDIVIDUALISERING
Je moet door de stijgende individualisering als volwassene zelf kiezen wat je doet, je hele leven lang
Deze beide veranderingen beïnvloeden elkaar:
o Volwassenen moeten zich niet voortdurend aanpassen aan situaties
Samenvatting TO Pagina 4 van 53
HOOFDSTUK 1: ALLE ORTHOPEDAGOGISCH HANDELEN IS AGOGISCH HANDELEN
1 INLEIDING
Typisch agogisch
Het gewone omvat het bijzondere
“de agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het alledaagse, juist voor die mensen voor wie het alle
daagse niet zo gewoon is”
2 WAT IS AGOGIE(K)
Ped-agogie(k)
Pais = kind agogos, agein = begeleider, gids, opvoeden
Agogiek = de wetenschap met betrekking tot het begeleiden (of beter het ondersteunen) van mensen
agoog = een ‘veranderaar’, iemand die anderen begeleidt om hen door middel van hun eigen handelen tot
gedragsveranderingen te laten komen.
Brede waaier aan agogische beroepen:
Opbouwwerkers
Jeugdhulpverleners
Maatschappelijk werker
Psychotherapeuten
Psychologen
3 DOEN VERANDEREN: THEORY OF CHANGING
Wanneer we inzoomen op ‘begeleiden’ van mensen, dan kunnen we niet om de term ‘veranderen’ heen.
Door de focus op dit ‘helpen veranderen’ onderscheidt de agogiek zich van de andere sociale wetenschappen.
Theory of changing
Agogen richten zich op veranderingsprocessen die heel bewust en doelgericht worden opgezet
Ze hebben expliciet de bedoeling om iemand te veranderen
≠ theory of change wordt gebruikt bij ontwikkelingspsychologie & sociologie
zij richten op veranderingen ten gevolge van spontane veranderingsprocessen vb puberteit, koppigheidsfase
Samenvatting TO Pagina 1 van 53
,4 AGOGIE MET OF ZONDER K
Agogie of agogisch handelen:
Staat voor “ de intentionele, de intentionele, niet-wederkerige beïnvloeding door 1 of meerder
personen gericht op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt ervaren als welzijnsbevorderingen.
Klemtoon op het doen, het handelen of de begeleidingspraktijk
Agogiek volgens Koffeman
= een verzamelnaam voor de leer van het leiden, begeleiden van mensen, ongeacht hun leeftijd, op een
beroepsmatige manier (volgens Koffeman)
Bestudeert veranderingsprocessen en de beïnvloeding ervan op een wetenschappelijke manier
de k staat voor de wetenschap, de leer
klemtoon op de wetenschappelijke benadering, wetenschap, leer
EXAMEN
5 DRIE SLEUTELBEGRIPPEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
5.1 VERANDEREN OF BEÏNVLOEDEN
Sleutelbegrip 1: veranderen (beïnvloeden)
Het betref het beïnvloeden in een richting die de betrokkene zelf wenst waardoor de
zelfbeschikking en autonomie worden vergroot
Doel agogie = het handelen van mensen veranderen
Een ‘ ideaalbeeld, ‘totale vorming’ bestaat niet
Iedereen moet blijven veranderen. We spreken over ‘ permanente educatie’, altijd
durend leven, eeuwig durende opvoeding
o Je bent niet plots afgewerkt ( altijd durend leren) = permanente educatie
5.2 VAN HANDELEN
Sleutelbegrip 2: handelen
Gedrag
Zichtbaar en observeerbaar
Objectief observeren
Handelen
Bewust, wat mensen beogen
Onzichtbaar: wat gaat achter gedrag schuil? Wat beweegt mensen? (willen, voelen, weten)
Samenvatting TO Pagina 2 van 53
, Observeren en communiceren
Vb: iemand spuwt (=gedrag), maar er kan een bepaald gevoel zoals kwaadheid in de persoon schuilen
(=handelen)
Als je gedrag wilt veranderen is het belangrijk om naar het handelen te kijken
Je kijkt naar de motieven, de redenen en de betekenissen
5.3 MET EMANCIPATIE OF EMPOWERMENT ALS DOEL
Sleutelbegrip 3: emancipatie / zelf
Doel: mensen leren om zichzelf te veranderen
Mensen ondersteunen om hun krachten te (her)ontdekken
Het is belangrijk dat ze hun handelingsmogelijkheden verruimen
Ze staan sterk om alle uitdagingen aan te kunnen die de steeds veranderde samenleving hen stelt
Ze maken zelf uit wat voor hen belangrijk is en staan zo sterken in het leven met meer POWER
6 RICHTINGGEVENDE KENMERKEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Niet elk veranderingsproces dat mensen opzetten kan je agogisch noemen
Reclamemensen, politici, artsen,… velen proberen bij anderen een veranderingsproces op gang te
brengen ≠ agogisch
6.1 PSYCHOSOCIALE VERANDERING
Psychosociaal = je werkt met meerdere samen en door dingen samen te doen denken we over hoe iemand zich
voelt
Psyche = alles wat je bezig houdt, wat je denkt, wat je voelt en wilt
sociaal = de onderlinge verhouding tussen mensen
Samenvoeging omdat het psychische en het sociale niet goed te onderscheiden zijn van elkaar
Ze beïnvloeden elkaar voortdurend
6.2 DOELGERICHT & SYSTEMATISCH
Verandering is vooraf bedacht en gepland, niet toevallig tot stand.
Agogisch handelen is methodisch handelen
6.3 SYSTEMATISCH
stap voor stap, via een planmatige manier aan verandering gewerkt
6.4 BEWUST
Over elke stap wordt goed nagedacht + wordt bewust gekozen
Alle betrokkenen weten ook aan welke verandering gewerkt wordt en waarom
Samenvatting TO Pagina 3 van 53
, 6.5 GEWENST DOOR BETROKKEN, VRIJWILLIG
Alle betrokkenen staan achter de verandering,
De verandering is vrijwillig, dit is niet altijd het geval
Hulpverlening speelt zich soms ook af binnen de context van dwang
o Soms omdat je wordt gedwongen, daklozen die het te koud hebben, werkloosheid,…
6.6 NIET EVEN WEDERZIJDS
De relatie tussen hulpverlener en cliënt is asymmetrisch / complementaire relatie
De betrokkenen nemen een verschillende positie in
Er is sprake van iemand die wenst te veranderen en iemand die helpt de verandering te realiseren
Beide partijen nemen een andere positie in
Agoog helpt iemand anders om te veranderen
Dit betekent niet dat er geen gelijkwaardigheid is, dit is er wel !
Vb. symmetrische relatie: leerkracht en ik op de trein
asymmetrische relatie: leerkracht in ik in de les
6.7 BEROEPSMATIG
We spreken pas van agogische interventie wanneer degene die ‘doet veranderen’ dit doet vanuit zijn
professionele positie, uit hoofde van zijn beroep.
Betekent niet dat hij betaald moet worden, vrijwilligers zijn mogelijk
6.8 WAARDEGEBONDEN NIET KENNEN
7 DE PROFESSIONALISERING VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Eind 19de eeuw begon de industrialisering van onze samenleving
Deze industrialisering zette 2 maatschappelijke veranderingen in gang :
- Ontwikkeling van wetenschap en techniek (snelle evolutie wetenschap en techniek)
- Stijgende individualisering
2+2 is in agogiek geen 4, iedereen reageert anders
7.1 ONTWIKKELING VAN WETENSCHAP EN TECHNIEK:
Vroeger konden ze met wat ze thuis en op school geleerd hadden gemakkelijk hun leven verder
Door opkomst van nieuwe inzichten, kennis, technologieën moesten ze hun handelen voortduren
bijstellen
7.2 STIJGENDE INDIVIDUALISERING
Je moet door de stijgende individualisering als volwassene zelf kiezen wat je doet, je hele leven lang
Deze beide veranderingen beïnvloeden elkaar:
o Volwassenen moeten zich niet voortdurend aanpassen aan situaties
Samenvatting TO Pagina 4 van 53
