METHODOLOGIE DEEL 3: KWALITATIEF
Inhoud
Kwalitatieve Data-analyse........................................................................................................ 4
Voorbeeld............................................................................................................................. 4
Inleiding................................................................................................................................ 4
Gemeenschappelijke structuur in kwalitatieve analyse.........................................................4
Enkele alternatieve analytische benaderingen.....................................................................5
Grounded theory................................................................................................................... 6
Fasering van de analyse....................................................................................................... 6
Theoretisch model................................................................................................................ 7
Praktijkmodel........................................................................................................................ 7
Overzicht.............................................................................................................................. 8
Kwalitatief databeheer....................................................................................................... 8
Softwarepakketten voor kwalitatieve data-analyse...........................................................9
Eerste kennismaking met het materiaal...............................................................................9
Analyse-instrumenten...................................................................................................... 10
Data-analyse werkcollege: aandachtspunten......................................................................11
Inleidende noot: Keuzes bij een kwalitatief onderzoeksopzet..........................................12
Open coderen.................................................................................................................. 13
Axiaal coderen................................................................................................................. 17
Selectief coderen............................................................................................................. 22
Focusgroepen analyseren................................................................................................ 31
Kwaliteit van kwalitatief onderzoek........................................................................................ 32
Inleiding.............................................................................................................................. 32
Visies op een continuüm..................................................................................................... 32
Neiging tot radicaliseren.................................................................................................. 33
“Intens methodologisch bewustzijn” als motto................................................................33
Criterium 1: interne validiteit........................................................................................... 33
Criterium 2: externe validiteit.......................................................................................... 34
Criterium 3: Interne betrouwbaarheid..............................................................................35
Criterium 4: externe betrouwbaarheid.............................................................................36
Criterium 5: authenticiteit en relevantie..........................................................................36
Strategie 1: triangulatie................................................................................................... 36
Strategie 2: validering door onderzoekssubjecten...........................................................37
1
, Strategie 3: zoeken naar falsificatie.................................................................................38
Strategie 4: “Auditspoor” en “peer debriefing”................................................................38
Rapporteren van kwalitatief en kwantitatief onderzoek.........................................................39
Vormen van wetenschappelijke rapportering......................................................................39
Onderzoeksrapporten (bv. opdrachten, meesterproeven) en boeken..............................39
Wetenschappelijke artikels.............................................................................................. 39
Alternatieve rapporteringsvormen bij kwalitatief onderzoek............................................39
Onderdelen van een publicatie........................................................................................... 40
Richtlijnen over het verwijzen naar interviews.................................................................43
Richtlijnen over het gebruik van citaten..........................................................................44
Het schrijfproces................................................................................................................. 45
Grafische voorstellingen..................................................................................................... 46
Inleiding........................................................................................................................... 46
Keuze............................................................................................................................... 47
Presentatie...................................................................................................................... 47
Plaats op de pagina......................................................................................................... 48
Tabellen en grafieken: zelfstudie.....................................................................................48
Discoursanalyse..................................................................................................................... 50
Inleiding.............................................................................................................................. 50
Conversatieanalyse......................................................................................................... 51
Kritische discoursanalyse................................................................................................. 51
Discoursanalyse voor criminologen.....................................................................................52
processen van in- en uitsluiting.......................................................................................52
Vroege vormen van discoursanalyse...............................................................................52
Taal als “discours”.............................................................................................................. 52
Vijf principes.................................................................................................................... 53
Gevalstudie............................................................................................................................ 54
De gevalstudie als onderzoeksstrategie..............................................................................54
Gebruikt in veel tradities..................................................................................................... 55
Vier terreinen in de criminologie met veel gevalstudies.....................................................56
Selectie van cases.............................................................................................................. 56
Selectie binnen de case...................................................................................................... 57
Dataverzameling en -analyse.............................................................................................. 57
Ethiek in sociaal-wetenschappelijk onderzoek.......................................................................58
Inleiding.............................................................................................................................. 58
2
, Enkele belangrijke issues (Vander Laenen & O’Gorman, 2016)..........................................59
Informed consent............................................................................................................. 59
Open en heimelijk onderzoek........................................................................................... 60
Vrijwillige deelname......................................................................................................... 60
Voorkomen van schade aan deelnemers.........................................................................60
Voorkomen van schade aan onderzoekers......................................................................61
De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)...................................................62
Welke gegevens?............................................................................................................. 62
Uitgangspunten AVG........................................................................................................ 62
Maatregelen om privacy te beschermen..........................................................................63
Is pseudonimiseren of anonimiseren altijd noodzakelijk?.................................................63
Besluit: over het afwijken van ethische principes...............................................................64
Ter afsluiting een terugblik.................................................................................................... 64
Kwalitatieve data-analyse: 29 pagina’s
Kwaliteit van het kwalitatief onderzoek: 7 pagina’s
Rapporteren van kwalitatief en kwantitatief onderzoek: 11 pagina’s
Discoursanalyse: 4 pagina’s
Gevalsstudie 6 pagina’s
Ethiek: 6 pagina’s
3
, KWALITATIEVE DATA-ANALYSE
VOORBEELD
Onderzoeksvragen:
Leidt de TPI (tactische politie-interventie) week in de basisopleiding van aspirant-
inspecteurs van de Limburgse politieschool tot een voldoende niveau van
competentie inzake geweldsbeheersing?
Welke factoren spelen, op welke manier, een rol in die impact?
Tentatief conceptueel kader bij het begin van het onderzoek: drie categorieën van mogelijke
factoren
Docentkenmerken (bv. expertise)
o Gaat over de mens en hoe hij het brengt
Studentkenmerken (bv. motivatie)
Programmakenmerken (bv. trainingsmethoden)
o Gaat over de inhoud en de aanpak
INLEIDING
Dit vak biedt een voorbeeldtraject om te leren analyseren
Voor dit vak vrij strikt te volgen
In de toekomst desgevallend flexibeler toepassen, afhankelijk van de behoeften
De aanpak van data-analyse hangt af van het gekozen paradigma
Veel manieren van kwalitatieve data-analyse
Binnen kwalitatief onderzoek heb je veel paradigma’s
o Bv. post-positivistisch, constructivistisch of kritisch
GEMEENSCHAPPELIJKE STRUCTUUR IN KWALITATIEVE ANALYSE
Er zijn een aantal fasen die terugkomen in de meeste analytische benaderingen
Fase 1: Klaarmaken van het materiaal (digitaliseren)
o Omzetten van audiovorm naar geschreven vorm
bv. transcriberen
Fase 2: Databeheer en eerste lezing transcripts
o =organiseren van de data
Originele materiaal behouden
Bv. Materiaal goed ordenen en analyseren
Maar: er is wel een elementair proces dat meestal terugkomt en bestaat uit twee
componenten
Fase 3: Afbreken
o Data opsplitsen en niet relevante data wegfilteren
o Cf. metafoor van analyse van archeologische site
= als je een archeologische site afbreekt, dan ga je de verschillende
stenen in groepen leggen om te kunnen organiseren
o Coderen, labelen
Fase 4: Opbouwen
o Data verbinden en aggregeren met als resultaat eerst concepten en thema’s
en daarna soms theorieën
o Bv. Stapeltjes ordenen en per thema (bv. Studentenkenmerken,
programmakenmerken en docentkenmerken) leggen, zoeken naar een
4
Inhoud
Kwalitatieve Data-analyse........................................................................................................ 4
Voorbeeld............................................................................................................................. 4
Inleiding................................................................................................................................ 4
Gemeenschappelijke structuur in kwalitatieve analyse.........................................................4
Enkele alternatieve analytische benaderingen.....................................................................5
Grounded theory................................................................................................................... 6
Fasering van de analyse....................................................................................................... 6
Theoretisch model................................................................................................................ 7
Praktijkmodel........................................................................................................................ 7
Overzicht.............................................................................................................................. 8
Kwalitatief databeheer....................................................................................................... 8
Softwarepakketten voor kwalitatieve data-analyse...........................................................9
Eerste kennismaking met het materiaal...............................................................................9
Analyse-instrumenten...................................................................................................... 10
Data-analyse werkcollege: aandachtspunten......................................................................11
Inleidende noot: Keuzes bij een kwalitatief onderzoeksopzet..........................................12
Open coderen.................................................................................................................. 13
Axiaal coderen................................................................................................................. 17
Selectief coderen............................................................................................................. 22
Focusgroepen analyseren................................................................................................ 31
Kwaliteit van kwalitatief onderzoek........................................................................................ 32
Inleiding.............................................................................................................................. 32
Visies op een continuüm..................................................................................................... 32
Neiging tot radicaliseren.................................................................................................. 33
“Intens methodologisch bewustzijn” als motto................................................................33
Criterium 1: interne validiteit........................................................................................... 33
Criterium 2: externe validiteit.......................................................................................... 34
Criterium 3: Interne betrouwbaarheid..............................................................................35
Criterium 4: externe betrouwbaarheid.............................................................................36
Criterium 5: authenticiteit en relevantie..........................................................................36
Strategie 1: triangulatie................................................................................................... 36
Strategie 2: validering door onderzoekssubjecten...........................................................37
1
, Strategie 3: zoeken naar falsificatie.................................................................................38
Strategie 4: “Auditspoor” en “peer debriefing”................................................................38
Rapporteren van kwalitatief en kwantitatief onderzoek.........................................................39
Vormen van wetenschappelijke rapportering......................................................................39
Onderzoeksrapporten (bv. opdrachten, meesterproeven) en boeken..............................39
Wetenschappelijke artikels.............................................................................................. 39
Alternatieve rapporteringsvormen bij kwalitatief onderzoek............................................39
Onderdelen van een publicatie........................................................................................... 40
Richtlijnen over het verwijzen naar interviews.................................................................43
Richtlijnen over het gebruik van citaten..........................................................................44
Het schrijfproces................................................................................................................. 45
Grafische voorstellingen..................................................................................................... 46
Inleiding........................................................................................................................... 46
Keuze............................................................................................................................... 47
Presentatie...................................................................................................................... 47
Plaats op de pagina......................................................................................................... 48
Tabellen en grafieken: zelfstudie.....................................................................................48
Discoursanalyse..................................................................................................................... 50
Inleiding.............................................................................................................................. 50
Conversatieanalyse......................................................................................................... 51
Kritische discoursanalyse................................................................................................. 51
Discoursanalyse voor criminologen.....................................................................................52
processen van in- en uitsluiting.......................................................................................52
Vroege vormen van discoursanalyse...............................................................................52
Taal als “discours”.............................................................................................................. 52
Vijf principes.................................................................................................................... 53
Gevalstudie............................................................................................................................ 54
De gevalstudie als onderzoeksstrategie..............................................................................54
Gebruikt in veel tradities..................................................................................................... 55
Vier terreinen in de criminologie met veel gevalstudies.....................................................56
Selectie van cases.............................................................................................................. 56
Selectie binnen de case...................................................................................................... 57
Dataverzameling en -analyse.............................................................................................. 57
Ethiek in sociaal-wetenschappelijk onderzoek.......................................................................58
Inleiding.............................................................................................................................. 58
2
, Enkele belangrijke issues (Vander Laenen & O’Gorman, 2016)..........................................59
Informed consent............................................................................................................. 59
Open en heimelijk onderzoek........................................................................................... 60
Vrijwillige deelname......................................................................................................... 60
Voorkomen van schade aan deelnemers.........................................................................60
Voorkomen van schade aan onderzoekers......................................................................61
De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)...................................................62
Welke gegevens?............................................................................................................. 62
Uitgangspunten AVG........................................................................................................ 62
Maatregelen om privacy te beschermen..........................................................................63
Is pseudonimiseren of anonimiseren altijd noodzakelijk?.................................................63
Besluit: over het afwijken van ethische principes...............................................................64
Ter afsluiting een terugblik.................................................................................................... 64
Kwalitatieve data-analyse: 29 pagina’s
Kwaliteit van het kwalitatief onderzoek: 7 pagina’s
Rapporteren van kwalitatief en kwantitatief onderzoek: 11 pagina’s
Discoursanalyse: 4 pagina’s
Gevalsstudie 6 pagina’s
Ethiek: 6 pagina’s
3
, KWALITATIEVE DATA-ANALYSE
VOORBEELD
Onderzoeksvragen:
Leidt de TPI (tactische politie-interventie) week in de basisopleiding van aspirant-
inspecteurs van de Limburgse politieschool tot een voldoende niveau van
competentie inzake geweldsbeheersing?
Welke factoren spelen, op welke manier, een rol in die impact?
Tentatief conceptueel kader bij het begin van het onderzoek: drie categorieën van mogelijke
factoren
Docentkenmerken (bv. expertise)
o Gaat over de mens en hoe hij het brengt
Studentkenmerken (bv. motivatie)
Programmakenmerken (bv. trainingsmethoden)
o Gaat over de inhoud en de aanpak
INLEIDING
Dit vak biedt een voorbeeldtraject om te leren analyseren
Voor dit vak vrij strikt te volgen
In de toekomst desgevallend flexibeler toepassen, afhankelijk van de behoeften
De aanpak van data-analyse hangt af van het gekozen paradigma
Veel manieren van kwalitatieve data-analyse
Binnen kwalitatief onderzoek heb je veel paradigma’s
o Bv. post-positivistisch, constructivistisch of kritisch
GEMEENSCHAPPELIJKE STRUCTUUR IN KWALITATIEVE ANALYSE
Er zijn een aantal fasen die terugkomen in de meeste analytische benaderingen
Fase 1: Klaarmaken van het materiaal (digitaliseren)
o Omzetten van audiovorm naar geschreven vorm
bv. transcriberen
Fase 2: Databeheer en eerste lezing transcripts
o =organiseren van de data
Originele materiaal behouden
Bv. Materiaal goed ordenen en analyseren
Maar: er is wel een elementair proces dat meestal terugkomt en bestaat uit twee
componenten
Fase 3: Afbreken
o Data opsplitsen en niet relevante data wegfilteren
o Cf. metafoor van analyse van archeologische site
= als je een archeologische site afbreekt, dan ga je de verschillende
stenen in groepen leggen om te kunnen organiseren
o Coderen, labelen
Fase 4: Opbouwen
o Data verbinden en aggregeren met als resultaat eerst concepten en thema’s
en daarna soms theorieën
o Bv. Stapeltjes ordenen en per thema (bv. Studentenkenmerken,
programmakenmerken en docentkenmerken) leggen, zoeken naar een
4
