Algemene opmerkingen:
Verdragen afprinten want je mag erop schrijven (!!!) + overzichtslides van herhaling lessen afprinten en goed studeren.
Overzicht:
Inleiding: zal geen exacte vraag hierover op examen komen, maar best eens door te nemen om alle andere zaken beter te
begrijpen.
◦1. Structuurkenmerken en functioneren van de EU
◦2. Besluitvorming in de EU
◦3. Rechtsbescherming
◦4. Doorwerking van het materieel EU-recht in het nationaal recht
De lessen van dinsdag worden hier toegepast; zij zal dus veel kruisverwijzingen geven; je moet de linken kunnen leggen.
DEEL I: GRONDBEGINSELEN EN FUNCTIONEREN VAN DE UNIE, RECHTSBESCHERMING EN DOORWERKING VAN
HET UNIERECHT
(1) STRUCTUURKENMERKEN EN FUNCTIONEREN VAN DE UNIE
Samenstelling
Wat omvat het HJEU van de Europese Unie?
Art. 19 lid 1, alinea 1 VEU:
“1. Het Hof van Justitie van de Europese Unie omvat het Hof van Justitie, het Gerecht en gespecialiseerde rechtbanken. Het
verzekert de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en toepassing van de Verdragen.”
Hof van Jusititie van de EU omvat: het HvJ en het Gerecht, daarnaast ook gespecialiseerde rechtbanken, maar die mag je
schrappen want dit is afgeschaft en wordt opgenomen door het Gerecht.
Samenstelling van Hof van Jusititie (1)
Art. 19 lid 2 VEU.
We hebben op dit moment 27 rechters met Koen Lenaerts als voorzitter van het rechtscollege Hof van Justitie. Die staat
hiërarchisch op dezelfde hoogte als Ursula von der Leyen.
Deze rechters worden bijgestaan door advocaten-generaal, hier zijn er 11 van.
In art. 252 alinea 2 VWEU, staat er dat er 8 advocaten-generaal zijn, maar er zijn er 11 dus ook dit moet je doorschrappen.
Frankrijk, Italië, Spanje, Duitsland en polen hebben altijd recht op een advocaat-generaal, andere lidstaten moeten hun beurt
afwachten.
Er is geen openbaar ministerie in Luxemburg, die advocaten-generaal zijn adviseurs van het Hof. In de regel wordt er altijd een
advocaat-generaal aangesteld, maar die schrijft niet altijd een conclusie, die zal een conclusie schrijven als er een nieuw
element van het recht aan de orde is. In vrij complexe zaken zal die met advies komen en dat noemen we de conclusie (in fr:
les conclusion) van de advocaat-generaal.
Zij vinden het heel belangrijk om een mooie conclusie te schrijven, dus ze leggen het Europees recht ook vaak uit. Het valt dus
aan te raden om dit te lezen.
Samenstelling van het gerecht (2)
Art. 19 VEU lid 2: opnieuw foutje: ‘minimum’ 1 rechter/LS, is in 2019 gewijzigd. Sinds 2019 mag elke lidstaat 2 rechters sturen
wegens de stijging van aantal zaken en stijging van de procesduur.
Bij het gerecht hadden ze vroeger geen advocaten-generaal, maar sinds kort is dit veranderd. Ze kunnen een rechter de
functie geven als advocaat-generaa, maar geen permanente. Voor prejudiciële zaken hebben we vandaag ook één advocaat-
generaal omdat ook zei soms prejudiciële vragen beantwoorden.
, De gri e
Er zijn 2 gri es in Hof van Jusitie en gerecht, hun voornaamste taak is zaken inschrijven in een register en een zaaknummer
geven.
Je hebt ook nog andere diensten: tolkenafdeling, ITafdeling, …
(2) BESLUITVORMING IN DE EUROPESE UNIE
Zie cursus.
(3) RECHTSBESCHERMING
HOOFDSTUK 1. ALGEMEEN
• Meergelaagde rechtsbescherming
◦Nationale instanties als EU-rechters
◦Relatie HvJEU en Gerecht (?)
Artikel 19 lid 2 VEU:
“De lidstaten voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie
vallende gebieden te verzekeren.”
Het Hof van Jsutitie zal zich buigen ove rrpejudicieel vragen, de geldigheid en de interpretatie maar ook e nationale rechters
hebben een rol in dat heel systeem, want wanneer nationale rechters geconfronteerd worden met dat recht, en ze begrijpen
iets niet, dan kunnen of moeten ze die vraag stellen aan het EU HvJ.
Dan moet die nationale rechter dat Europees recht toepassen en die nationale rechters meoten dat EU recht, dat gemaakt
wordt door roet Hof, altijd toepassen, ook als dat arrest niet afkomstig is van een Belgische rechter.
Al de rechtspraak die HvJ maakt is echt EU-recht en dat moet door alle nationale rechters worden toegepast.
Nationale rechters moeten europese rechtspraak toepassen + vraag stellen indien nodig. Dit verondersteld een meerlaagde
rechtsbescherming zodat het EU-recht overal op dezelfde manier wordt geïnterpreteerd.
Zaak Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C-64/16, 2018):
Artikel 19 VEU legt concrete verplichtingen op aan de lidstaten! Je moet onafhankelijk een onpartijdige rechters hebben. Dit
klinkt nu normaal, maar dat was het toen niet.
Feiten: in Portugal werd tijdelijke, algemene loonsverlaging in de publieke sector (treft ook rechters) ingevoerd om het
buitensporige Portugese begrotingstekort terug te dringen, waartoe Portugal door de EU was verplicht (in ruil voor nanciële
bijstand van de EU). Portugese rechters protesteerden. Want kom je aan de salaris, dan kom je aan mijn onafhankelijkheid.
Vraag: strijdig met het beginsel van onafhankelijkheid van de rechters (artikel 19, lid 1, alinea 2 VEU en artikel 47 EU-
Handvest)?
Lidstaten moeten toch de nodige maatregelen voorzien dat er voldoende rechtsbescherming kan zijn? Hof:
“43. De onafhankelijkheid van de nationale rechterlijke instanties is in het bijzonder essentieel voor de goede werking van het stelsel van rechterlijke samenwerking die gestalte
krijgt in het in artikel 267 VWEU neergelegde mechanisme van de prejudiciële verwijzing, doordat dit mechanisme, overeenkomstig de in punt 38 van onderhavig arrest in herinnering
gebrachte vaste rechtspraak, slechts in werking kan worden gesteld door een instantie die tot taak heeft om het Unierecht toe te passen en die met name voldoet aan dat criterium van
onafhankelijkheid.
We komen later nog terug op artikel 267 VWEU.
44. Het begrip onafhankelijkheid veronderstelt met name dat de instantie haar rechtsprekende taken volledig autonoom uitoefent, zonder enig hiërarchisch verband en zonder aan wie dan
ook ondergeschikt te zijn of van waar dan ook bevelen of instructies te ontvangen, en aldus beschermd is tegen tussenkomsten of druk van buitenaf die de onafhankelijkheid van de
oordeelsvorming van haar leden in aan hen voorgelegde geschillen in gevaar zouden kunnen brengen (zie in die zin arresten van 19 september 2006, Wilson, C‑506/04, EU:C:2006:587,
punt 51, en 16 februari 2017, Margarit Panicello, C‑503/15, EU:C:2017:126, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
45. Net zoals de onafzetbaarheid van de leden van de betrokken instantie (zie met name arrest van 19 september 2006, Wilson, C‑506/04, EU:C:2006:587, punt 51), is de ontvangst door
deze leden van een bezoldiging die qua omvang evenredig is aan het belang van de functies die zij uitoefenen, een aan de rechterlijke onafhankelijkheid inherente waarborg”.
ffi ffi fi
, De bezoldiging moet evenredig zijn, het Hof keek in concreto:
“47. Deze maatregelen voorzagen in een beperkte verlaging van het salarisbedrag tegen een variabel percentage afhankelijk van de omvang van dat bedrag. (1)
48. Zij zijn niet alleen toegepast op de leden van de Tribunal de Contas maar, meer in het algemeen, op verschillende ambtsdragers en personen die werkzaam zijn in de publieke sector,
waaronder de vertegenwoordigers van de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. (2)
50. Ten slotte waren de salarisverlagende maatregelen die in deze wet zijn vastgesteld en in werking zijn getreden op 1 oktober 2014, zoals blijkt uit het opschrift van wet nr. 75/2014 en uit
de bewoordingen van artikel 1, lid 1, ervan, tijdelijk van aard. Na een gefaseerde afbouw van deze maatregelen in de loop van het jaar 2016 heeft wet nr. 159-A/2015 op 1 oktober 2016
de nitief een einde gesteld aan de salarisverlaging. (3)
51. In die omstandigheden kunnen de in het hoofdgeding aan de orde zijnde salarisverlagende maatregelen niet worden geacht afbreuk te doen aan de onafhankelijkheid van de leden van
de Tribunal de Contas.”
Er is geen inbreuk op Europees Recht, want het was allemaal niet zo diepgaand. Er was hier dus geen schending. Dit is een
prejudiciële vraag, dit moeten we onderscheiden van een inbreukprocedure.
Kan de Commissie op basis van art. 19 VEU een inbreukprocedure starten tegen een lidstaat? Ja! Dit gebeurde in de
zaak Commissie/Polen.
• Volledige rechtsbescherming
Naast meergelagige hebben we ook volledige rechtsbescherming, dit illustreren met de zaak Les Verts:
Feiten: Politieke fractie Les Verts komt op tegen de beslissing van het EP waarin hen nanciering voor de verkiezingen van
1984 wordt geweigerd. Echter, volgens ex artikel 173 EEG (huidig artikel 263 VWEU) was het niet mogelijk om handelingen
van het EP aan te vechten (enkel handelingen van COM en Raad).
Vraag: beroep ontvankelijk?
‣ Les Verts: beroep tot nietigverklaring tegen de handelingen van het EP moet mogelijk zijn op grond van artikel
164 EEG (huidig artikel 19, lid 1, alinea 1 VEU).
‣ EP: OK, indien EP op zijn beurt de bevoegdheid krijgt om beroep in te stellen tegen handelingen van COM
en Raad.
HvJ zegt: wij zorgen niet voor meergelaagde maar voor volledige rechtsbescherming. In de EU willen we dat handelingen
gecontroleerd kunnen worden. Je mag niet afgaan op de letterlijke tekst van je verdrag, maar je moet kijken naar de
doelstellingen en het nuttige e ect. Het Hof zegt: wij gaan hier een lacune opvullen in de EU-verdragen. Het kan niet de
bedoeling zijn dat die niet onder toezicht staan van het HvJ. Dit gebeurde met toepassing van art. 19 VEU. (???)
Bevoegdheden HvJ EU
Artikel 19 VEU:
“3. Het Hof van Justitie van de Europese Unie doet uitspraak overeenkomstig de Verdragen:
a) inzake door een lidstaat, een instelling of een natuurlijke of rechtspersoon ingesteld beroep;
b) op verzoek van de nationale rechterlijke instanties bij wijze van prejudiciële beslissing over de uitlegging van het recht van de
Unie en over de geldigheid van de door de instellingen vastgestelde handelingen;
c) in de overige bij de Verdragen bepaalde gevallen.”
Artikel 256 VWEU:
“1. Het Gerecht is bevoegd in eerste aanleg kennis te nemen van de in de artikelen 263, 265, 268, 270 en 272 bedoelde
beroepen, met uitzondering van die waarvoor een krachtens artikel 257 ingestelde gespecialiseerde rechtbank bevoegd is en
die welke overeenkomstig het statuut aan het Hof van Justitie zijn voorbehouden. Het statuut kan bepalen dat het Gerecht
bevoegd is voor andere categorieën van beroepen.
(…)
3. Het Gerecht is bevoegd kennis te nemen van prejudiciële vragen die worden voorgelegd uit hoofde van artikel 267 en
beperkt blijven tot speci eke, in het statuut bepaalde aangelegenheden.
Wanneer het Gerecht van oordeel is dat in een zaak een principiële beslissing moet worden genomen die van invloed kan zijn
op de eenheid of de samenhang van het recht van de Unie, kan het de zaak naar het Hof van Justitie verwijzen voor een
uitspraak.
De beslissingen die het Gerecht over prejudiciële vragen geeft, kunnen op de wijze en binnen de grenzen die in het statuut
worden bepaald bij uitzondering door het Hof van Justitie worden heroverwogen, wanneer er een ernstig gevaar bestaat dat de
eenheid of de samenhang van het recht van de Unie wordt aangetast.”
fi fi ff fi
, • Toegang tot HvJEU - Gerecht
Werkverdeling tussen Hof van Justitie en Gerecht:
◦Hof van Justitie behandelt:
‣ alle rechtstreekse procedures die Gerecht niet behandelt
‣ de onrechtstreekse procedures: prejudiciële zaken muv exclusief 6 materies
‣ ‘hogere voorziening’ Gerecht (soms verzoek om toelating van de hogere voorziening)
Je gaat altijd in hogere voorziening -> term hoger beroep geldt niet in Europees recht. Je kan alleen in hoger beroep gaan voor
rechtsvragen.
◦Gerecht behandelt:
‣ prejudiciële zaken indien exclusief 6 materies
• Tot voor kort enkel voor het Hof maar nu voor 6 gevallen: het gemeenschappelijk btw-stelsel, accijnzen, het
douanewetboek, de tarie ndeling van goederen, compensatie voor en bijstand aan passagiers bij
instapweigering of bij vertraging of annulering van vervoersdiensten, en het systeem voor de handel in
broeikasgasemissierechten. De wijziging van het Statuut voorziet tevens in een uitbreiding van het
mechanisme voor voorafgaande toelating van hogere voorzieningen met ingang van 1 september 2024.
‣ alle procedures ingeleid door particulieren (gegarandeerd in casus) tegen EU-instellingen
‣ lidstaat tegen Commissie (muv discussies omtrent dwangsom/forfaitaire som (!!!!) (dan is het Hof bevoegd))
‣ meestal lidstaat tegen Raad (indien betrekking op staatssteun, handelspolitieke beschermingsmaatregelen en
besluiten waarmee de Raad uitvoeringsbevoegdheden uitoefent)
‣ procedures inzake schadevergoeding
‣ procedures inzake intellectuele eigendom
‣ geschillen inzake ambtenarenzaken
Het Hof van Justitie van de Europese Unie is alleen bevoegd als er een link is met het Europees recht. Als het gaat over een
zuivere Belgische situatie: con ict over Belgisch recht, op Belgische grond etc. Dit wordt geïllustreerd door de zaak
Pelckmans tegen Van Gastel.
Feiten: con ict tussen twee tuincentra over de Belgische openingsurenwet (o.a. verplichte wekelijkse sluitingsdag voor
kleinhandelaren => 1 tuincentrum bleef 7/7 open)
Rechtsvraag: is de Belgische openingsurenwet in strijd met het gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel zoals vastgelegd in
de artt. 20 en 21 van het EU-Handvest?
Hof: De Belgische openingsurenwet valt buiten het toepassingsgebied van het EU-recht, het was zuiver Belgisch en het
Belgisch recht moet toegepast worden.
‣ EU-richtlijn over oneerlijke handelspraktijken niet van toepassing
‣ Niet gevat door vrij verkeer van goederen (verkoopmodaliteit)
‣ Dus Handvest niet van toepassing art. 51, lid 2 van het EU-Handvest: “Dit Handvest breidt het toepassingsgebied van het recht van de Unie niet verder uit dan de
bevoegdheden van de Unie reiken, schept geen nieuwe bevoegdheden of taken voor de Unie, noch wijzigt het de in de Verdragen omschreven bevoegdheden en taken.”
Let op: HJEU enkel bevoegd wanneer de geschillen onder het toepassingsgebied van de Verdragen vallen:
◦NIET voor GBVB (artikel 24, lid 1 VEU en artikel 275, alinea 1 VWEU), tenzij artikel 40 VEU ( of maatregel niet optreedt
tegen een ander domein van het EU-recht) en artikel 275, alinea 2 VWEU
◦sinds 1/12/2014 wel bevoegd voor PJSS, muv artikel 276 VWEU.
Het mag wel de wettigheid nagaan van beperkende maatregelen, daar mag HvJ wel uitspraak over doen, want dat gaat over
mensen. Dat principe is HvJ heel ruim gaan interpreteren: zo ruim dat de algemene regel wel wat is vervaagd en we met een
korrel zout moeten nemen.
Wat de wettigheidstoets betreft (zie zaak Rosneft): men kan directe zaak aanspannen of prejudiciële vraag stellen of beroep
tot schadevergoeding instellen. Ze mogen een art. 263 VWEU beroep instellen, ze mogen een beroep tot nietigverklaring
indienen tegen een beslissing die tegen hen genomen is.
Opnieuw zie HvJ hier: we moeten dit ruim interpeteren, focus ligt op toezicht van wettigheid, niet art 263, vandaar dat ze ook
die andere toesingsmogelijkheden. Opnieuw is dat een voorbeeld van hoe het HvJ zorgt voor volledige rechtsbescherming en
opnieuw op basis van art. 19 VEU.
fl fi fl
Verdragen afprinten want je mag erop schrijven (!!!) + overzichtslides van herhaling lessen afprinten en goed studeren.
Overzicht:
Inleiding: zal geen exacte vraag hierover op examen komen, maar best eens door te nemen om alle andere zaken beter te
begrijpen.
◦1. Structuurkenmerken en functioneren van de EU
◦2. Besluitvorming in de EU
◦3. Rechtsbescherming
◦4. Doorwerking van het materieel EU-recht in het nationaal recht
De lessen van dinsdag worden hier toegepast; zij zal dus veel kruisverwijzingen geven; je moet de linken kunnen leggen.
DEEL I: GRONDBEGINSELEN EN FUNCTIONEREN VAN DE UNIE, RECHTSBESCHERMING EN DOORWERKING VAN
HET UNIERECHT
(1) STRUCTUURKENMERKEN EN FUNCTIONEREN VAN DE UNIE
Samenstelling
Wat omvat het HJEU van de Europese Unie?
Art. 19 lid 1, alinea 1 VEU:
“1. Het Hof van Justitie van de Europese Unie omvat het Hof van Justitie, het Gerecht en gespecialiseerde rechtbanken. Het
verzekert de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en toepassing van de Verdragen.”
Hof van Jusititie van de EU omvat: het HvJ en het Gerecht, daarnaast ook gespecialiseerde rechtbanken, maar die mag je
schrappen want dit is afgeschaft en wordt opgenomen door het Gerecht.
Samenstelling van Hof van Jusititie (1)
Art. 19 lid 2 VEU.
We hebben op dit moment 27 rechters met Koen Lenaerts als voorzitter van het rechtscollege Hof van Justitie. Die staat
hiërarchisch op dezelfde hoogte als Ursula von der Leyen.
Deze rechters worden bijgestaan door advocaten-generaal, hier zijn er 11 van.
In art. 252 alinea 2 VWEU, staat er dat er 8 advocaten-generaal zijn, maar er zijn er 11 dus ook dit moet je doorschrappen.
Frankrijk, Italië, Spanje, Duitsland en polen hebben altijd recht op een advocaat-generaal, andere lidstaten moeten hun beurt
afwachten.
Er is geen openbaar ministerie in Luxemburg, die advocaten-generaal zijn adviseurs van het Hof. In de regel wordt er altijd een
advocaat-generaal aangesteld, maar die schrijft niet altijd een conclusie, die zal een conclusie schrijven als er een nieuw
element van het recht aan de orde is. In vrij complexe zaken zal die met advies komen en dat noemen we de conclusie (in fr:
les conclusion) van de advocaat-generaal.
Zij vinden het heel belangrijk om een mooie conclusie te schrijven, dus ze leggen het Europees recht ook vaak uit. Het valt dus
aan te raden om dit te lezen.
Samenstelling van het gerecht (2)
Art. 19 VEU lid 2: opnieuw foutje: ‘minimum’ 1 rechter/LS, is in 2019 gewijzigd. Sinds 2019 mag elke lidstaat 2 rechters sturen
wegens de stijging van aantal zaken en stijging van de procesduur.
Bij het gerecht hadden ze vroeger geen advocaten-generaal, maar sinds kort is dit veranderd. Ze kunnen een rechter de
functie geven als advocaat-generaa, maar geen permanente. Voor prejudiciële zaken hebben we vandaag ook één advocaat-
generaal omdat ook zei soms prejudiciële vragen beantwoorden.
, De gri e
Er zijn 2 gri es in Hof van Jusitie en gerecht, hun voornaamste taak is zaken inschrijven in een register en een zaaknummer
geven.
Je hebt ook nog andere diensten: tolkenafdeling, ITafdeling, …
(2) BESLUITVORMING IN DE EUROPESE UNIE
Zie cursus.
(3) RECHTSBESCHERMING
HOOFDSTUK 1. ALGEMEEN
• Meergelaagde rechtsbescherming
◦Nationale instanties als EU-rechters
◦Relatie HvJEU en Gerecht (?)
Artikel 19 lid 2 VEU:
“De lidstaten voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie
vallende gebieden te verzekeren.”
Het Hof van Jsutitie zal zich buigen ove rrpejudicieel vragen, de geldigheid en de interpretatie maar ook e nationale rechters
hebben een rol in dat heel systeem, want wanneer nationale rechters geconfronteerd worden met dat recht, en ze begrijpen
iets niet, dan kunnen of moeten ze die vraag stellen aan het EU HvJ.
Dan moet die nationale rechter dat Europees recht toepassen en die nationale rechters meoten dat EU recht, dat gemaakt
wordt door roet Hof, altijd toepassen, ook als dat arrest niet afkomstig is van een Belgische rechter.
Al de rechtspraak die HvJ maakt is echt EU-recht en dat moet door alle nationale rechters worden toegepast.
Nationale rechters moeten europese rechtspraak toepassen + vraag stellen indien nodig. Dit verondersteld een meerlaagde
rechtsbescherming zodat het EU-recht overal op dezelfde manier wordt geïnterpreteerd.
Zaak Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C-64/16, 2018):
Artikel 19 VEU legt concrete verplichtingen op aan de lidstaten! Je moet onafhankelijk een onpartijdige rechters hebben. Dit
klinkt nu normaal, maar dat was het toen niet.
Feiten: in Portugal werd tijdelijke, algemene loonsverlaging in de publieke sector (treft ook rechters) ingevoerd om het
buitensporige Portugese begrotingstekort terug te dringen, waartoe Portugal door de EU was verplicht (in ruil voor nanciële
bijstand van de EU). Portugese rechters protesteerden. Want kom je aan de salaris, dan kom je aan mijn onafhankelijkheid.
Vraag: strijdig met het beginsel van onafhankelijkheid van de rechters (artikel 19, lid 1, alinea 2 VEU en artikel 47 EU-
Handvest)?
Lidstaten moeten toch de nodige maatregelen voorzien dat er voldoende rechtsbescherming kan zijn? Hof:
“43. De onafhankelijkheid van de nationale rechterlijke instanties is in het bijzonder essentieel voor de goede werking van het stelsel van rechterlijke samenwerking die gestalte
krijgt in het in artikel 267 VWEU neergelegde mechanisme van de prejudiciële verwijzing, doordat dit mechanisme, overeenkomstig de in punt 38 van onderhavig arrest in herinnering
gebrachte vaste rechtspraak, slechts in werking kan worden gesteld door een instantie die tot taak heeft om het Unierecht toe te passen en die met name voldoet aan dat criterium van
onafhankelijkheid.
We komen later nog terug op artikel 267 VWEU.
44. Het begrip onafhankelijkheid veronderstelt met name dat de instantie haar rechtsprekende taken volledig autonoom uitoefent, zonder enig hiërarchisch verband en zonder aan wie dan
ook ondergeschikt te zijn of van waar dan ook bevelen of instructies te ontvangen, en aldus beschermd is tegen tussenkomsten of druk van buitenaf die de onafhankelijkheid van de
oordeelsvorming van haar leden in aan hen voorgelegde geschillen in gevaar zouden kunnen brengen (zie in die zin arresten van 19 september 2006, Wilson, C‑506/04, EU:C:2006:587,
punt 51, en 16 februari 2017, Margarit Panicello, C‑503/15, EU:C:2017:126, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
45. Net zoals de onafzetbaarheid van de leden van de betrokken instantie (zie met name arrest van 19 september 2006, Wilson, C‑506/04, EU:C:2006:587, punt 51), is de ontvangst door
deze leden van een bezoldiging die qua omvang evenredig is aan het belang van de functies die zij uitoefenen, een aan de rechterlijke onafhankelijkheid inherente waarborg”.
ffi ffi fi
, De bezoldiging moet evenredig zijn, het Hof keek in concreto:
“47. Deze maatregelen voorzagen in een beperkte verlaging van het salarisbedrag tegen een variabel percentage afhankelijk van de omvang van dat bedrag. (1)
48. Zij zijn niet alleen toegepast op de leden van de Tribunal de Contas maar, meer in het algemeen, op verschillende ambtsdragers en personen die werkzaam zijn in de publieke sector,
waaronder de vertegenwoordigers van de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. (2)
50. Ten slotte waren de salarisverlagende maatregelen die in deze wet zijn vastgesteld en in werking zijn getreden op 1 oktober 2014, zoals blijkt uit het opschrift van wet nr. 75/2014 en uit
de bewoordingen van artikel 1, lid 1, ervan, tijdelijk van aard. Na een gefaseerde afbouw van deze maatregelen in de loop van het jaar 2016 heeft wet nr. 159-A/2015 op 1 oktober 2016
de nitief een einde gesteld aan de salarisverlaging. (3)
51. In die omstandigheden kunnen de in het hoofdgeding aan de orde zijnde salarisverlagende maatregelen niet worden geacht afbreuk te doen aan de onafhankelijkheid van de leden van
de Tribunal de Contas.”
Er is geen inbreuk op Europees Recht, want het was allemaal niet zo diepgaand. Er was hier dus geen schending. Dit is een
prejudiciële vraag, dit moeten we onderscheiden van een inbreukprocedure.
Kan de Commissie op basis van art. 19 VEU een inbreukprocedure starten tegen een lidstaat? Ja! Dit gebeurde in de
zaak Commissie/Polen.
• Volledige rechtsbescherming
Naast meergelagige hebben we ook volledige rechtsbescherming, dit illustreren met de zaak Les Verts:
Feiten: Politieke fractie Les Verts komt op tegen de beslissing van het EP waarin hen nanciering voor de verkiezingen van
1984 wordt geweigerd. Echter, volgens ex artikel 173 EEG (huidig artikel 263 VWEU) was het niet mogelijk om handelingen
van het EP aan te vechten (enkel handelingen van COM en Raad).
Vraag: beroep ontvankelijk?
‣ Les Verts: beroep tot nietigverklaring tegen de handelingen van het EP moet mogelijk zijn op grond van artikel
164 EEG (huidig artikel 19, lid 1, alinea 1 VEU).
‣ EP: OK, indien EP op zijn beurt de bevoegdheid krijgt om beroep in te stellen tegen handelingen van COM
en Raad.
HvJ zegt: wij zorgen niet voor meergelaagde maar voor volledige rechtsbescherming. In de EU willen we dat handelingen
gecontroleerd kunnen worden. Je mag niet afgaan op de letterlijke tekst van je verdrag, maar je moet kijken naar de
doelstellingen en het nuttige e ect. Het Hof zegt: wij gaan hier een lacune opvullen in de EU-verdragen. Het kan niet de
bedoeling zijn dat die niet onder toezicht staan van het HvJ. Dit gebeurde met toepassing van art. 19 VEU. (???)
Bevoegdheden HvJ EU
Artikel 19 VEU:
“3. Het Hof van Justitie van de Europese Unie doet uitspraak overeenkomstig de Verdragen:
a) inzake door een lidstaat, een instelling of een natuurlijke of rechtspersoon ingesteld beroep;
b) op verzoek van de nationale rechterlijke instanties bij wijze van prejudiciële beslissing over de uitlegging van het recht van de
Unie en over de geldigheid van de door de instellingen vastgestelde handelingen;
c) in de overige bij de Verdragen bepaalde gevallen.”
Artikel 256 VWEU:
“1. Het Gerecht is bevoegd in eerste aanleg kennis te nemen van de in de artikelen 263, 265, 268, 270 en 272 bedoelde
beroepen, met uitzondering van die waarvoor een krachtens artikel 257 ingestelde gespecialiseerde rechtbank bevoegd is en
die welke overeenkomstig het statuut aan het Hof van Justitie zijn voorbehouden. Het statuut kan bepalen dat het Gerecht
bevoegd is voor andere categorieën van beroepen.
(…)
3. Het Gerecht is bevoegd kennis te nemen van prejudiciële vragen die worden voorgelegd uit hoofde van artikel 267 en
beperkt blijven tot speci eke, in het statuut bepaalde aangelegenheden.
Wanneer het Gerecht van oordeel is dat in een zaak een principiële beslissing moet worden genomen die van invloed kan zijn
op de eenheid of de samenhang van het recht van de Unie, kan het de zaak naar het Hof van Justitie verwijzen voor een
uitspraak.
De beslissingen die het Gerecht over prejudiciële vragen geeft, kunnen op de wijze en binnen de grenzen die in het statuut
worden bepaald bij uitzondering door het Hof van Justitie worden heroverwogen, wanneer er een ernstig gevaar bestaat dat de
eenheid of de samenhang van het recht van de Unie wordt aangetast.”
fi fi ff fi
, • Toegang tot HvJEU - Gerecht
Werkverdeling tussen Hof van Justitie en Gerecht:
◦Hof van Justitie behandelt:
‣ alle rechtstreekse procedures die Gerecht niet behandelt
‣ de onrechtstreekse procedures: prejudiciële zaken muv exclusief 6 materies
‣ ‘hogere voorziening’ Gerecht (soms verzoek om toelating van de hogere voorziening)
Je gaat altijd in hogere voorziening -> term hoger beroep geldt niet in Europees recht. Je kan alleen in hoger beroep gaan voor
rechtsvragen.
◦Gerecht behandelt:
‣ prejudiciële zaken indien exclusief 6 materies
• Tot voor kort enkel voor het Hof maar nu voor 6 gevallen: het gemeenschappelijk btw-stelsel, accijnzen, het
douanewetboek, de tarie ndeling van goederen, compensatie voor en bijstand aan passagiers bij
instapweigering of bij vertraging of annulering van vervoersdiensten, en het systeem voor de handel in
broeikasgasemissierechten. De wijziging van het Statuut voorziet tevens in een uitbreiding van het
mechanisme voor voorafgaande toelating van hogere voorzieningen met ingang van 1 september 2024.
‣ alle procedures ingeleid door particulieren (gegarandeerd in casus) tegen EU-instellingen
‣ lidstaat tegen Commissie (muv discussies omtrent dwangsom/forfaitaire som (!!!!) (dan is het Hof bevoegd))
‣ meestal lidstaat tegen Raad (indien betrekking op staatssteun, handelspolitieke beschermingsmaatregelen en
besluiten waarmee de Raad uitvoeringsbevoegdheden uitoefent)
‣ procedures inzake schadevergoeding
‣ procedures inzake intellectuele eigendom
‣ geschillen inzake ambtenarenzaken
Het Hof van Justitie van de Europese Unie is alleen bevoegd als er een link is met het Europees recht. Als het gaat over een
zuivere Belgische situatie: con ict over Belgisch recht, op Belgische grond etc. Dit wordt geïllustreerd door de zaak
Pelckmans tegen Van Gastel.
Feiten: con ict tussen twee tuincentra over de Belgische openingsurenwet (o.a. verplichte wekelijkse sluitingsdag voor
kleinhandelaren => 1 tuincentrum bleef 7/7 open)
Rechtsvraag: is de Belgische openingsurenwet in strijd met het gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel zoals vastgelegd in
de artt. 20 en 21 van het EU-Handvest?
Hof: De Belgische openingsurenwet valt buiten het toepassingsgebied van het EU-recht, het was zuiver Belgisch en het
Belgisch recht moet toegepast worden.
‣ EU-richtlijn over oneerlijke handelspraktijken niet van toepassing
‣ Niet gevat door vrij verkeer van goederen (verkoopmodaliteit)
‣ Dus Handvest niet van toepassing art. 51, lid 2 van het EU-Handvest: “Dit Handvest breidt het toepassingsgebied van het recht van de Unie niet verder uit dan de
bevoegdheden van de Unie reiken, schept geen nieuwe bevoegdheden of taken voor de Unie, noch wijzigt het de in de Verdragen omschreven bevoegdheden en taken.”
Let op: HJEU enkel bevoegd wanneer de geschillen onder het toepassingsgebied van de Verdragen vallen:
◦NIET voor GBVB (artikel 24, lid 1 VEU en artikel 275, alinea 1 VWEU), tenzij artikel 40 VEU ( of maatregel niet optreedt
tegen een ander domein van het EU-recht) en artikel 275, alinea 2 VWEU
◦sinds 1/12/2014 wel bevoegd voor PJSS, muv artikel 276 VWEU.
Het mag wel de wettigheid nagaan van beperkende maatregelen, daar mag HvJ wel uitspraak over doen, want dat gaat over
mensen. Dat principe is HvJ heel ruim gaan interpreteren: zo ruim dat de algemene regel wel wat is vervaagd en we met een
korrel zout moeten nemen.
Wat de wettigheidstoets betreft (zie zaak Rosneft): men kan directe zaak aanspannen of prejudiciële vraag stellen of beroep
tot schadevergoeding instellen. Ze mogen een art. 263 VWEU beroep instellen, ze mogen een beroep tot nietigverklaring
indienen tegen een beslissing die tegen hen genomen is.
Opnieuw zie HvJ hier: we moeten dit ruim interpeteren, focus ligt op toezicht van wettigheid, niet art 263, vandaar dat ze ook
die andere toesingsmogelijkheden. Opnieuw is dat een voorbeeld van hoe het HvJ zorgt voor volledige rechtsbescherming en
opnieuw op basis van art. 19 VEU.
fl fi fl
