DEEL 1: INTRODUCTION TO HEALTH AND MEDICAL PSYCHOLOGY ......................................................................... 3
HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE? ................................................................................................................ 3
1. IS PSYCHOLOGIE EEN WETENSCHAP? ...................................................................................................................... 3
2. VERSCHILLENDE PERSPECTIEVEN BINNEN DE PSYCHOLOGIE .......................................................................................... 4
3. SUBDISCIPLINES IN PSYCHOLOGIE .......................................................................................................................... 7
4. KLINISCHE PSYCHOLOGIE..................................................................................................................................... 7
HOOFDSTUK 2: ONDERZOEKSMETHODEN IN DE PSYCHOLOGIE ............................................................................ 9
1. DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE ......................................................................................................................... 9
2. DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE IN ACTIE .............................................................................................................. 9
3. DE EXPERIMENTELE ONDERZOEKSSTRATEGIE ........................................................................................................... 11
4. KWANTITATIEF ONDERZOEK ................................................................................................................................. 12
5. KWALITATIEF ONDERZOEK................................................................................................................................... 13
6. REPLICATIECRISIS EN OPEN SCIENCE ..................................................................................................................... 14
7. ANDERE METHODEN IN PSYCHOLOGIE ................................................................................................................... 14
8. TE KENNEN PAPERS........................................................................................................................................... 16
HOOFDSTUK 3: AANDACHT ................................................................................................................................ 18
1. WAT IS AANDACHT? .......................................................................................................................................... 18
2. VERSCHILLENDE SOORTEN AANDACHT ................................................................................................................... 18
3. TESTEN VAN AANDACHT ..................................................................................................................................... 21
4. HERSEN RESPONSES ......................................................................................................................................... 22
5. NEUROFARMACOLOGIE VAN AANDACHT ................................................................................................................. 22
6. AANDACHT IN NEUROLOGISCHE AANDOENINGEN ..................................................................................................... 23
HOOFDSTUK 4: EMOTIES .................................................................................................................................... 24
1. INLEIDING ...................................................................................................................................................... 24
2. THEORIEËN OVER EMOTIE ................................................................................................................................... 24
3. AFWIJKINGEN IN EMOTIES ................................................................................................................................... 27
4. FUNCTIONELE BETEKENIS VAN EMOTIES .................................................................................................................. 27
HOOFDSTUK 5: LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE ....................................................................................................... 29
1. ERIKSON’S MODEL ........................................................................................................................................... 29
2. GEHECHTHEID ................................................................................................................................................ 29
3. GEHECHTHEIDSTHEORIEËN ................................................................................................................................ 30
4. COGNITIEVE ONTWIKKELING ............................................................................................................................... 31
5. TAALONTWIKKELING.......................................................................................................................................... 33
6. ADOLESCENTIE................................................................................................................................................ 34
7. VOLWASSENHEID ............................................................................................................................................. 35
8. LATE VOLWASSENHEID ...................................................................................................................................... 35
HOOFDSTUK 6: LEREN ........................................................................................................................................ 36
1. KLASSIEKE CONDITIONERING............................................................................................................................... 36
2. OPERANTE CONDITIONERING .............................................................................................................................. 38
3. OBSERVATIONEEL LEREN.................................................................................................................................... 41
HOOFDSTUK 7: PIJN ........................................................................................................................................... 42
1. HOE TESTEN EN BESTUDEREN WE NOCICEPTIE EN PIJN? .............................................................................................. 43
2. PIJN KAN GEMODULEERD WORDEN DOOR PSYCHOLOGISCHE FACTOREN ......................................................................... 46
3. CHRONISCHE PIJN............................................................................................................................................ 47
HOOFDSTUK 8: PREVENTIE EN GEZONDHEIDSPROMOTIE .................................................................................... 49
1. PREVENTIEPSYCHOLOGIE ................................................................................................................................... 49
1
, 2. MODELLEN VOOR GEDRAGSVERANDERING.............................................................................................................. 58
3. IMPLEMENTEREN VAN PREVENTIESTRATEGIEËN ......................................................................................................... 59
HOOFDSTUK 9: GEHEUGEN ................................................................................................................................ 60
1. SOORTEN GEHEUGENCLASSIFICATIE ..................................................................................................................... 60
2. HET MULTI – STORE MODEL (ATKINSON & SHIFFRIN, 1968) ........................................................................................ 60
3. KORTETERMIJNGEHEUGEN VERSUS WERKGEHEUGEN ................................................................................................. 61
4. LANGETERMIJNGEHEUGEN.................................................................................................................................. 61
5. AUTOBIOGRAFISCH GEHEUGEN............................................................................................................................ 64
6. SCHEMA’S ..................................................................................................................................................... 64
7. DE ZEVEN ZONDEN VAN HET GEHEUGEN ................................................................................................................ 64
8. GEHEUGENVERLIES .......................................................................................................................................... 66
9. HERSENGEBIEDEN VERBONDEN AAN GEHEUGEN ...................................................................................................... 66
DEEL 2: MEDISCHE PSYCHOLOGIE ..................................................................................................................... 67
HOOFDSTUK 10: LICHAAM EN GEEST IN DE GENEESKUNDE ................................................................................. 67
1. VAN EEN BIOMEDISCH NAAR EEN BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL ...................................................................................... 67
2. THE FOUR P’S ................................................................................................................................................. 68
3. INTERSECTIONALITEIT ........................................................................................................................................ 69
4. WAT IS STRESS?............................................................................................................................................... 69
5. STRESS EN GEZONDHEID .................................................................................................................................... 71
6. STRESS EN ZIEKTE ............................................................................................................................................. 72
HOOFDSTUK 11: CHRONISCHE ZIEKTE................................................................................................................ 74
1. CHRONISCH ZIEK ZIJN ....................................................................................................................................... 74
2. GEVOLGEN EN IMPACT VAN CHRONISCH ZIEK ZIJN ..................................................................................................... 75
3. BELANG VAN HET NARRATIEF ............................................................................................................................... 77
4. PSYCHOLOGISCHE INTERVENTIES ......................................................................................................................... 78
HOOFDSTUK 12: HET BELANG VAN HULPVERLENER-PATIËNT COMMUNICATIE ..................................................... 79
1. HET BELANG VAN GOEDE COMMUNICATIE ............................................................................................................... 79
2. KENMERKEN VAN GOEDE COMMUNICATIE ............................................................................................................... 80
3. SPECIFIEKE GESPREKSTECHNIEKEN ....................................................................................................................... 82
HOOFDSTUK 13: FUNCTIONELE SYNDROMEN EN SOMATISATIE ........................................................................... 84
1. VERWANTE BEGRIPPEN ...................................................................................................................................... 84
2. VERKLARINGSMODELLEN VOOR OLK ..................................................................................................................... 86
3. DE GEVOLGEN VAN SYMPTOOMPERCEPTIE .............................................................................................................. 90
4. FUNCTIONELE KLACHTEN: VAN DIAGNOSE NAAR BEHANDELING .................................................................................... 90
5. PSYCHOLOGISCHE FACTOREN IN DE GENEESKUNDE .................................................................................................. 92
HOOFDSTUK 14: PLACEBO- EN NOCEBO-EFFECT ................................................................................................ 93
1. PLACEBO-EFFECT ............................................................................................................................................ 93
2. NOCEBO ....................................................................................................................................................... 94
HOOFDSTUK 15: IMMUNITEIT EN BESCHERMING ................................................................................................. 96
1. HET IMMUUNSYSTEEM ....................................................................................................................................... 96
2. PSYCHOLOGISCHE PROCESSEN ........................................................................................................................... 97
HOOFDSTUK 16: DE GUT-BRAIN AXIS EN FUNCTIONELE GASTRO-INTESTINALE KLACHTEN ................................. 100
1. DE GUT-BRAIN AXIS......................................................................................................................................... 100
2. INTEROCEPTIE ............................................................................................................................................... 101
3. PRIKKELBARE DARM SYNDROOM......................................................................................................................... 102
2
,DEEL 1: INTRODUCTION TO HEALTH AND MEDICAL PSYCHOLOGY
HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
Definitie van psychologie: De wetenschappelijke studie van gedrag en mentale processen
Mentale processen: alle interne, verborgen activiteiten van onze geest, zoals denken, voelen, herinneren
Gedrag: al onze uiterlijke of openlijke handelingen en reacties zoals praten, gezichtsuitdrukkingen, beweging
1. Is psychologie een wetenschap?
Voorstanders van waarom NIET Voorstanders van waarom WEL
→ Gebrek aan wetenschappelijke methode → Er zijn wetenschappelijke methoden
→ Gebrek aan definities → Empirisch geteste hypothese
→ Gebrek aan voorspellende mogelijkheden
Problemen met verspreide definities & cumulatieve progressie = een geleidelijke, opeenstapelende vooruitgang
Jonge wetenschap met een lange traditie
- Het oude Egypte
o Interesse en experimenten in het oude Egypte
▪ De hersenen zijn de plaats van mentale functies
▪ “Elke persoonlijkheid heeft een open en een verborgen deel die samen de persoon vormen”
▪ Erkennen van ‘mentale stoornissen’
- De Grieken
o Aristoteles schreef ‘De Anima’: de ziel wordt door Aristoteles gedefinieerd als psyche
▪ Psyche als godin van ziel en geest
o Bespreekt de zintuigen, het intellect, de ziel (alleen mensen kunnen rationele wezens zijn)
- De Romeinse periode
o Epictetus' ‘Enchiridion’ waarin hij erkent dat 'mensen niet worden gestoord door dingen, maar door de
opvattingen die ze over dingen hebben' (niet wat gebeurt maar de reactie er op)
▪ Cruciaal concept; interpretatie van wat de werkelijkheid is
o Stoïcisme kan worden gezien als voorloper van mindfulness en cognitieve gedragstherapie
o De kijk op de wereld beïnvloedt hoe je je voelt
o Jouw kijk op de wereld is misschien geen perfecte weergave van wat er in de wereld gebeurt
- De middeleeuwen
o Vaak gezien als donkere eeuwen, maar toch …
▪ Avicenna (Perzisch filosoof)
▪ Descartes: ziel en lichaam zijn gescheiden ~ we hebben verstand/ rede & de zintuigen
▪ Albertus Magnus, Thomas D’Aquino …
o Er was intellectuele nieuwsgierigheid, vaak gegrond in de filosofie
o De hogere klasse was vaak ook de intellectuele klasse en deel van de kerk → ziel is iets anders
Invloedrijke personen
PERSOON WAT?
René Descartes - Schreef ‘Passions of the Soul’ (1649)
- Deel van de hersenen dat ziel en lichaam verbindt (pijnappelklier)
o Uitgewerkte reflextheorieën
o Hersenen zijn een werkende machine (werkt als wiskunde)
John Locke & - Empirisme = kennis komt voort uit ervaring en observatie (bouwen aan de
Thomas Reid wetenschappelijke methode)
- Introduceren van verschillende concepten:
o Associaties: complexere kennis ontwikkelt zich door de associatie van
eenvoudige ideeën
o Twee zaken samen ervaren bindt ze bv. Pavlov, Hebbian’s rule
- Lichaam en geest zijn “machines” kunnen worden bestudeerd als onderdeel van de
natuurwetenschappen
3
, Hermann von - Studie over de neurale impuls ~ fysiologie van de zintuigen
Helmholtz o Gemeten geleidingssnelheid van gehoor en zicht
o Geen perfecte match tussen de fysica van een impuls en perceptie
→ leidde tot het eerste principe van de psychofysica
Max Weber De wet van Weber stelt dat het vermogen van mensen om een verandering in een
sensorisch kenmerk van een stimulus waar te nemen omgekeerd evenredig is aan de
oorspronkelijke omvang van dit kenmerk
Deze wet is nog steeds relevant vandaag!!
- 0 – 20: gemakkelijker om het verschil in grootte te zien
- 110 – 120: veel moeilijker; verschil wordt kleiner
Charles Darwin Darwin en ‘The Origin of Species’
- Evolutietheorie: we zijn geëvolueerd uit andere levende vormen
o Contextuele factoren zijn fundamenteel: gebonden aan omgeving
o Survival of the fittest
o Natuurlijke selectie & genetische variatie
Waarom is Darwin belangrijk voor de psychologie?
o Zowel qua kennis als qua methode:
▪ Vergelijkende psychologie: mensen zijn een soort dieren
▪ Methode: systematische observatie, formuleren van hypothesen
De geboorte van (moderne) psychologie als wetenschappelijke discipline
1879: Wundt opent laboratorium voor experimentele psychologie
- Eerste scholen van psychologie in Europa & de Verenigde Staten
o Europa:
▪ Wundt (structuralisme)
▪ Weber (experimentele psychologie)
▪ Binet (toegepaste psychologie)
▪ Freud (psychoanalyse)
o Verenigde Staten:
▪ James (functionalisme)
▪ Watson/ Skinner (behaviorisme)
▪ Chomsky/ Neisser/ Turing (cognitieve psychologie & kunstmatige intelligentie)
Vanaf dat moment: ontwikkeling van labo’s → verschillende perspectieven
2. Verschillende perspectieven binnen de psychologie
HET STRUCTURALISME
- Wundt (EU)
▪ Officieel het eerste psychologielab → promoot psychologie als een wetenschappelijke discipline
▪ Creëert een programma over experimentele psychologie aan de universiteit
▪ Noemt zichzelf ‘psycholoog’
o Introspectie als methode om elementen van bewustzijn te identificeren
o Studie van mentale chronometrie (reactietijd)
▪ Snelheid van verwerking van input kan worden gemeten door objectieve output
▪ Hoe snel kun je reageren op een stimulus?
o Bewustzijn is de totale inhoud van onze ervaring
▪ ‘Theory of mind’ die een goed gedefinieerde, kwantitatieve en gemakkelijk reproduceerbare experimentele
methodologie ondersteunde
▪ Donders: “afleiding tijdens stimulus vertraagd altijd proces.”
4
HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE? ................................................................................................................ 3
1. IS PSYCHOLOGIE EEN WETENSCHAP? ...................................................................................................................... 3
2. VERSCHILLENDE PERSPECTIEVEN BINNEN DE PSYCHOLOGIE .......................................................................................... 4
3. SUBDISCIPLINES IN PSYCHOLOGIE .......................................................................................................................... 7
4. KLINISCHE PSYCHOLOGIE..................................................................................................................................... 7
HOOFDSTUK 2: ONDERZOEKSMETHODEN IN DE PSYCHOLOGIE ............................................................................ 9
1. DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE ......................................................................................................................... 9
2. DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE IN ACTIE .............................................................................................................. 9
3. DE EXPERIMENTELE ONDERZOEKSSTRATEGIE ........................................................................................................... 11
4. KWANTITATIEF ONDERZOEK ................................................................................................................................. 12
5. KWALITATIEF ONDERZOEK................................................................................................................................... 13
6. REPLICATIECRISIS EN OPEN SCIENCE ..................................................................................................................... 14
7. ANDERE METHODEN IN PSYCHOLOGIE ................................................................................................................... 14
8. TE KENNEN PAPERS........................................................................................................................................... 16
HOOFDSTUK 3: AANDACHT ................................................................................................................................ 18
1. WAT IS AANDACHT? .......................................................................................................................................... 18
2. VERSCHILLENDE SOORTEN AANDACHT ................................................................................................................... 18
3. TESTEN VAN AANDACHT ..................................................................................................................................... 21
4. HERSEN RESPONSES ......................................................................................................................................... 22
5. NEUROFARMACOLOGIE VAN AANDACHT ................................................................................................................. 22
6. AANDACHT IN NEUROLOGISCHE AANDOENINGEN ..................................................................................................... 23
HOOFDSTUK 4: EMOTIES .................................................................................................................................... 24
1. INLEIDING ...................................................................................................................................................... 24
2. THEORIEËN OVER EMOTIE ................................................................................................................................... 24
3. AFWIJKINGEN IN EMOTIES ................................................................................................................................... 27
4. FUNCTIONELE BETEKENIS VAN EMOTIES .................................................................................................................. 27
HOOFDSTUK 5: LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE ....................................................................................................... 29
1. ERIKSON’S MODEL ........................................................................................................................................... 29
2. GEHECHTHEID ................................................................................................................................................ 29
3. GEHECHTHEIDSTHEORIEËN ................................................................................................................................ 30
4. COGNITIEVE ONTWIKKELING ............................................................................................................................... 31
5. TAALONTWIKKELING.......................................................................................................................................... 33
6. ADOLESCENTIE................................................................................................................................................ 34
7. VOLWASSENHEID ............................................................................................................................................. 35
8. LATE VOLWASSENHEID ...................................................................................................................................... 35
HOOFDSTUK 6: LEREN ........................................................................................................................................ 36
1. KLASSIEKE CONDITIONERING............................................................................................................................... 36
2. OPERANTE CONDITIONERING .............................................................................................................................. 38
3. OBSERVATIONEEL LEREN.................................................................................................................................... 41
HOOFDSTUK 7: PIJN ........................................................................................................................................... 42
1. HOE TESTEN EN BESTUDEREN WE NOCICEPTIE EN PIJN? .............................................................................................. 43
2. PIJN KAN GEMODULEERD WORDEN DOOR PSYCHOLOGISCHE FACTOREN ......................................................................... 46
3. CHRONISCHE PIJN............................................................................................................................................ 47
HOOFDSTUK 8: PREVENTIE EN GEZONDHEIDSPROMOTIE .................................................................................... 49
1. PREVENTIEPSYCHOLOGIE ................................................................................................................................... 49
1
, 2. MODELLEN VOOR GEDRAGSVERANDERING.............................................................................................................. 58
3. IMPLEMENTEREN VAN PREVENTIESTRATEGIEËN ......................................................................................................... 59
HOOFDSTUK 9: GEHEUGEN ................................................................................................................................ 60
1. SOORTEN GEHEUGENCLASSIFICATIE ..................................................................................................................... 60
2. HET MULTI – STORE MODEL (ATKINSON & SHIFFRIN, 1968) ........................................................................................ 60
3. KORTETERMIJNGEHEUGEN VERSUS WERKGEHEUGEN ................................................................................................. 61
4. LANGETERMIJNGEHEUGEN.................................................................................................................................. 61
5. AUTOBIOGRAFISCH GEHEUGEN............................................................................................................................ 64
6. SCHEMA’S ..................................................................................................................................................... 64
7. DE ZEVEN ZONDEN VAN HET GEHEUGEN ................................................................................................................ 64
8. GEHEUGENVERLIES .......................................................................................................................................... 66
9. HERSENGEBIEDEN VERBONDEN AAN GEHEUGEN ...................................................................................................... 66
DEEL 2: MEDISCHE PSYCHOLOGIE ..................................................................................................................... 67
HOOFDSTUK 10: LICHAAM EN GEEST IN DE GENEESKUNDE ................................................................................. 67
1. VAN EEN BIOMEDISCH NAAR EEN BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL ...................................................................................... 67
2. THE FOUR P’S ................................................................................................................................................. 68
3. INTERSECTIONALITEIT ........................................................................................................................................ 69
4. WAT IS STRESS?............................................................................................................................................... 69
5. STRESS EN GEZONDHEID .................................................................................................................................... 71
6. STRESS EN ZIEKTE ............................................................................................................................................. 72
HOOFDSTUK 11: CHRONISCHE ZIEKTE................................................................................................................ 74
1. CHRONISCH ZIEK ZIJN ....................................................................................................................................... 74
2. GEVOLGEN EN IMPACT VAN CHRONISCH ZIEK ZIJN ..................................................................................................... 75
3. BELANG VAN HET NARRATIEF ............................................................................................................................... 77
4. PSYCHOLOGISCHE INTERVENTIES ......................................................................................................................... 78
HOOFDSTUK 12: HET BELANG VAN HULPVERLENER-PATIËNT COMMUNICATIE ..................................................... 79
1. HET BELANG VAN GOEDE COMMUNICATIE ............................................................................................................... 79
2. KENMERKEN VAN GOEDE COMMUNICATIE ............................................................................................................... 80
3. SPECIFIEKE GESPREKSTECHNIEKEN ....................................................................................................................... 82
HOOFDSTUK 13: FUNCTIONELE SYNDROMEN EN SOMATISATIE ........................................................................... 84
1. VERWANTE BEGRIPPEN ...................................................................................................................................... 84
2. VERKLARINGSMODELLEN VOOR OLK ..................................................................................................................... 86
3. DE GEVOLGEN VAN SYMPTOOMPERCEPTIE .............................................................................................................. 90
4. FUNCTIONELE KLACHTEN: VAN DIAGNOSE NAAR BEHANDELING .................................................................................... 90
5. PSYCHOLOGISCHE FACTOREN IN DE GENEESKUNDE .................................................................................................. 92
HOOFDSTUK 14: PLACEBO- EN NOCEBO-EFFECT ................................................................................................ 93
1. PLACEBO-EFFECT ............................................................................................................................................ 93
2. NOCEBO ....................................................................................................................................................... 94
HOOFDSTUK 15: IMMUNITEIT EN BESCHERMING ................................................................................................. 96
1. HET IMMUUNSYSTEEM ....................................................................................................................................... 96
2. PSYCHOLOGISCHE PROCESSEN ........................................................................................................................... 97
HOOFDSTUK 16: DE GUT-BRAIN AXIS EN FUNCTIONELE GASTRO-INTESTINALE KLACHTEN ................................. 100
1. DE GUT-BRAIN AXIS......................................................................................................................................... 100
2. INTEROCEPTIE ............................................................................................................................................... 101
3. PRIKKELBARE DARM SYNDROOM......................................................................................................................... 102
2
,DEEL 1: INTRODUCTION TO HEALTH AND MEDICAL PSYCHOLOGY
HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
Definitie van psychologie: De wetenschappelijke studie van gedrag en mentale processen
Mentale processen: alle interne, verborgen activiteiten van onze geest, zoals denken, voelen, herinneren
Gedrag: al onze uiterlijke of openlijke handelingen en reacties zoals praten, gezichtsuitdrukkingen, beweging
1. Is psychologie een wetenschap?
Voorstanders van waarom NIET Voorstanders van waarom WEL
→ Gebrek aan wetenschappelijke methode → Er zijn wetenschappelijke methoden
→ Gebrek aan definities → Empirisch geteste hypothese
→ Gebrek aan voorspellende mogelijkheden
Problemen met verspreide definities & cumulatieve progressie = een geleidelijke, opeenstapelende vooruitgang
Jonge wetenschap met een lange traditie
- Het oude Egypte
o Interesse en experimenten in het oude Egypte
▪ De hersenen zijn de plaats van mentale functies
▪ “Elke persoonlijkheid heeft een open en een verborgen deel die samen de persoon vormen”
▪ Erkennen van ‘mentale stoornissen’
- De Grieken
o Aristoteles schreef ‘De Anima’: de ziel wordt door Aristoteles gedefinieerd als psyche
▪ Psyche als godin van ziel en geest
o Bespreekt de zintuigen, het intellect, de ziel (alleen mensen kunnen rationele wezens zijn)
- De Romeinse periode
o Epictetus' ‘Enchiridion’ waarin hij erkent dat 'mensen niet worden gestoord door dingen, maar door de
opvattingen die ze over dingen hebben' (niet wat gebeurt maar de reactie er op)
▪ Cruciaal concept; interpretatie van wat de werkelijkheid is
o Stoïcisme kan worden gezien als voorloper van mindfulness en cognitieve gedragstherapie
o De kijk op de wereld beïnvloedt hoe je je voelt
o Jouw kijk op de wereld is misschien geen perfecte weergave van wat er in de wereld gebeurt
- De middeleeuwen
o Vaak gezien als donkere eeuwen, maar toch …
▪ Avicenna (Perzisch filosoof)
▪ Descartes: ziel en lichaam zijn gescheiden ~ we hebben verstand/ rede & de zintuigen
▪ Albertus Magnus, Thomas D’Aquino …
o Er was intellectuele nieuwsgierigheid, vaak gegrond in de filosofie
o De hogere klasse was vaak ook de intellectuele klasse en deel van de kerk → ziel is iets anders
Invloedrijke personen
PERSOON WAT?
René Descartes - Schreef ‘Passions of the Soul’ (1649)
- Deel van de hersenen dat ziel en lichaam verbindt (pijnappelklier)
o Uitgewerkte reflextheorieën
o Hersenen zijn een werkende machine (werkt als wiskunde)
John Locke & - Empirisme = kennis komt voort uit ervaring en observatie (bouwen aan de
Thomas Reid wetenschappelijke methode)
- Introduceren van verschillende concepten:
o Associaties: complexere kennis ontwikkelt zich door de associatie van
eenvoudige ideeën
o Twee zaken samen ervaren bindt ze bv. Pavlov, Hebbian’s rule
- Lichaam en geest zijn “machines” kunnen worden bestudeerd als onderdeel van de
natuurwetenschappen
3
, Hermann von - Studie over de neurale impuls ~ fysiologie van de zintuigen
Helmholtz o Gemeten geleidingssnelheid van gehoor en zicht
o Geen perfecte match tussen de fysica van een impuls en perceptie
→ leidde tot het eerste principe van de psychofysica
Max Weber De wet van Weber stelt dat het vermogen van mensen om een verandering in een
sensorisch kenmerk van een stimulus waar te nemen omgekeerd evenredig is aan de
oorspronkelijke omvang van dit kenmerk
Deze wet is nog steeds relevant vandaag!!
- 0 – 20: gemakkelijker om het verschil in grootte te zien
- 110 – 120: veel moeilijker; verschil wordt kleiner
Charles Darwin Darwin en ‘The Origin of Species’
- Evolutietheorie: we zijn geëvolueerd uit andere levende vormen
o Contextuele factoren zijn fundamenteel: gebonden aan omgeving
o Survival of the fittest
o Natuurlijke selectie & genetische variatie
Waarom is Darwin belangrijk voor de psychologie?
o Zowel qua kennis als qua methode:
▪ Vergelijkende psychologie: mensen zijn een soort dieren
▪ Methode: systematische observatie, formuleren van hypothesen
De geboorte van (moderne) psychologie als wetenschappelijke discipline
1879: Wundt opent laboratorium voor experimentele psychologie
- Eerste scholen van psychologie in Europa & de Verenigde Staten
o Europa:
▪ Wundt (structuralisme)
▪ Weber (experimentele psychologie)
▪ Binet (toegepaste psychologie)
▪ Freud (psychoanalyse)
o Verenigde Staten:
▪ James (functionalisme)
▪ Watson/ Skinner (behaviorisme)
▪ Chomsky/ Neisser/ Turing (cognitieve psychologie & kunstmatige intelligentie)
Vanaf dat moment: ontwikkeling van labo’s → verschillende perspectieven
2. Verschillende perspectieven binnen de psychologie
HET STRUCTURALISME
- Wundt (EU)
▪ Officieel het eerste psychologielab → promoot psychologie als een wetenschappelijke discipline
▪ Creëert een programma over experimentele psychologie aan de universiteit
▪ Noemt zichzelf ‘psycholoog’
o Introspectie als methode om elementen van bewustzijn te identificeren
o Studie van mentale chronometrie (reactietijd)
▪ Snelheid van verwerking van input kan worden gemeten door objectieve output
▪ Hoe snel kun je reageren op een stimulus?
o Bewustzijn is de totale inhoud van onze ervaring
▪ ‘Theory of mind’ die een goed gedefinieerde, kwantitatieve en gemakkelijk reproduceerbare experimentele
methodologie ondersteunde
▪ Donders: “afleiding tijdens stimulus vertraagd altijd proces.”
4
