lOMoARcPSD|36238081
H1: ALGEMENE BEGINSELEN STRAFPROCESRECHT
1. DEFINITIE
Formeel strafrecht = strafprocesrecht = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato
à Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel strafrecht wordt toegepast
- Materieel strafrecht = het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar worden
gesteld en gesanctioneerd
o Misdrijven & straZen
ð Verschillen?
- Op wie het zich richt (M: op iedereen; F: specifiek op overheid)
- Inhoud & vanzelfsprekendheid (M: evident zoals straf op moord; F: minder evident zoals verjaring)
- Sanctie (M: staat vast; F: staat niet vast, kan elke keer anders zijn)
Formeel strafrecht
= Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht van een misdrijf
- Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
- Bepaalt rechtspositie betrokken personen
- + organisatie & werking rechtcolleges
- + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
1.1 BRONNEN
Grondwet 1830
- Fundamentele rechten
- Bepalingen inzake rechterlijke macht
- Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
Wetboek van Strafvordering (Sv.) (!!)
- Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
Verzamelwetgeving = aanpassingen aan Sv.
- Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
- 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
o Menselijker, sneller en straZer (?)
- Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024
Nieuw wetboek van strafprocesrecht in het vooruitzicht?
- Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
- Regeerakkoord BDW (2025)
o Er wordt tevens een oplossing geboden voor de ongrondwettig geachte verschil in procedurele rechten van de
verdediging al naargelang het strafonderzoek de vormt aanneemt van een opsporingsonderzoek dan wel een
gerechtelijk onderzoek.
o Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de onderzoeksrechter en het openbaar ministerie,
zonder daarbij het principe van rechterlijk toezicht op het gebruik van dwangmaatregelen en ingrijpende
onderzoeksmethoden te verlaten.”
Impact nieuw strafwetboek:
- Wijzigingsbepalingen VT. Sv. en Sv.
1
Downloaded by Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
o Concordantie
o Art. 216novies Sv.: bevoegdheid Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
- Art. 78 N.Sw. à strafmaat
o “Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen strafniveau bepalen”
o Ҥ7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat hierbij enige verwijzing wordt
gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 4,
5, 6, 7 of 8 is gesteld".
Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat hierbij enige verwijzing wordt gemaakt
naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is
gesteld".
§ 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen die voor hun toepassing
verwijzen naar een strafdrempel van een gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing worden
gelezen als een verwijzing naar een gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door artikel 36.“
1.2 INDELING MISDRIJVEN HUIDIG SW.
Wettelijke driedelige indeling
- Bepaling aard v.h. misdrijf o.b.v. de strafmaat (kwantitatief criterium)
o Misdaad
Criminele straf
Vrijheidstraffen (opsluiting en hechtenis): levenslang of tijdelijk (min. 5 jaar)
Geldboete 26 euro en meer (MAAR nooit als hoofdstraf) (!opdeciemen!
o Wanbedrijf
Correctionele straf
Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf
Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!)
o Overtreding
Politiestraf
Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 1 – 7 dagen
Geldboete: 1 – 25 euro (!opdeciemen!)
2
Downloaded by Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
MAAR:
- Onderscheid achterhaald in praktijk… => scheeftrekking
- Discrepantie straf in abstracto versus straf in concreto via aannemen verzachtende omstandigheden à
mindere straf (correctionele straf op misdaad bv)
EN
- Wetgever anticipeert op toepassen verzachtende omstandigheden door vonnisgerecht via techniek van
correctionalisering en contraventionalisering (door onderzoeksgerechten of procureur des Konings)
1.3 DOELSTELLINGEN STRAFPROCES
Dubbele finaliteit strafproces
- Waarheidsvinding
o Optiek openbaar belang
o Op welke wijze bewijzen vergaren + hoe op grond hiervan
tot evt veroordeling kunnen komen
- Bescherming individuele grondrechten
o Optiek individuele burger
o In kader waarheidsvinding:
Bevoegdheden die verregaande beperking
grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten, maar ook derden)
o Ruimer dan rechten van verdediging
Onderlinge afweging finaliteiten
- 19e en eerste helft 20e E: waarheidsvinding
o Dus: alles voor openbaar belang
- Pas sinds EVRM bescherming grondrechten zelfstandig doel
- GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
- Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
- Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken
o Concrete afweging door rechtspraak!!
- Slingerbeweging: soms openbaar belang belangrijker, dan weer niet…
Fase ter terechtzitting ß àVooronderzoek
3
Downloaded by Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
2. VERLOOP STRAFPROCES
Strafproces verloopt in 2 fasen: (!!)
1. Vooronderzoek
- Geheime fase
- Grotendeels inquisitoir
2. Onderzoek ten gronde (= fase ter terechtzitting)
- Openbare fase
- Grotendeels accusatoir
2.1 VOORONDERZOEK
Doel
- Verdachte identificeren Zoniet? Onderzoek stopgezet
- Nagaan voldoende bezwaren tegen verdachte
- GEEN uitspraak over grond van de zaak
o Dat komt in onderzoek ten gronde
Twee vormen
- Opsporingsonderzoek (90% strafzaken) = OO
o Gevoerd door Procureur des Konings en hulpofficieren
o Zonder tussenkomst onderzoeksrechter (uitz. mini-instructie)
!! Nt zomaar alles: art. 28 septies Sv.: slechts 5 mogelijkheden
Geen: Aanhouding, huiszoeking zonder toestemming, inkijkoperatie woning, telefoontap,
stelsemate obsevatie, volledig anonieme getuigenis
o Afgesloten door beslissing tot niet-vervolging (sepot) of vervolging
(rechtstreekse dagvaarding vonnisgerecht) of vordering GO
Ook mogelijk: buitengerechtelijke afhandeling
(minnelijke schikking of bemiddeling)
o Geen tussenkomst onderzoeksgerechten vereist
- Gerechtelijk onderzoek = GO
o Gevoerd door onderzoeksrechter (OR)
o In geval van dwangmaatregelen
o Controle Kamer van Inbeschuldigingstelling
o Afgesloten door Raadkamer: regeling der rechtspleging
1. OR beschikking tot mededeling aan PdK (dat hij klaar is)
2. PdK eindvordering opstellen
3. Raadkamer uiteindelijke beslissing
Kenmerken (≈ inquisitoir, maar afgezwakt)
- Geheim
- Niet-tegensprekelijk
- Schriftelijk
2.1.1 GEHEIM
Art. 28quinquies, §1 (OO) en art. 57, §1 Sv. (GO)
- Waarom geheim? à Vermijden dwarsboming onderzoek + onnodige publiciteit
4
Downloaded by Manon Cuypers ()
H1: ALGEMENE BEGINSELEN STRAFPROCESRECHT
1. DEFINITIE
Formeel strafrecht = strafprocesrecht = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato
à Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel strafrecht wordt toegepast
- Materieel strafrecht = het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar worden
gesteld en gesanctioneerd
o Misdrijven & straZen
ð Verschillen?
- Op wie het zich richt (M: op iedereen; F: specifiek op overheid)
- Inhoud & vanzelfsprekendheid (M: evident zoals straf op moord; F: minder evident zoals verjaring)
- Sanctie (M: staat vast; F: staat niet vast, kan elke keer anders zijn)
Formeel strafrecht
= Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht van een misdrijf
- Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
- Bepaalt rechtspositie betrokken personen
- + organisatie & werking rechtcolleges
- + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
1.1 BRONNEN
Grondwet 1830
- Fundamentele rechten
- Bepalingen inzake rechterlijke macht
- Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
Wetboek van Strafvordering (Sv.) (!!)
- Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
Verzamelwetgeving = aanpassingen aan Sv.
- Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
- 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
o Menselijker, sneller en straZer (?)
- Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024
Nieuw wetboek van strafprocesrecht in het vooruitzicht?
- Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
- Regeerakkoord BDW (2025)
o Er wordt tevens een oplossing geboden voor de ongrondwettig geachte verschil in procedurele rechten van de
verdediging al naargelang het strafonderzoek de vormt aanneemt van een opsporingsonderzoek dan wel een
gerechtelijk onderzoek.
o Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de onderzoeksrechter en het openbaar ministerie,
zonder daarbij het principe van rechterlijk toezicht op het gebruik van dwangmaatregelen en ingrijpende
onderzoeksmethoden te verlaten.”
Impact nieuw strafwetboek:
- Wijzigingsbepalingen VT. Sv. en Sv.
1
Downloaded by Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
o Concordantie
o Art. 216novies Sv.: bevoegdheid Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
- Art. 78 N.Sw. à strafmaat
o “Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen strafniveau bepalen”
o Ҥ7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat hierbij enige verwijzing wordt
gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 4,
5, 6, 7 of 8 is gesteld".
Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat hierbij enige verwijzing wordt gemaakt
naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is
gesteld".
§ 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen die voor hun toepassing
verwijzen naar een strafdrempel van een gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing worden
gelezen als een verwijzing naar een gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door artikel 36.“
1.2 INDELING MISDRIJVEN HUIDIG SW.
Wettelijke driedelige indeling
- Bepaling aard v.h. misdrijf o.b.v. de strafmaat (kwantitatief criterium)
o Misdaad
Criminele straf
Vrijheidstraffen (opsluiting en hechtenis): levenslang of tijdelijk (min. 5 jaar)
Geldboete 26 euro en meer (MAAR nooit als hoofdstraf) (!opdeciemen!
o Wanbedrijf
Correctionele straf
Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf
Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!)
o Overtreding
Politiestraf
Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 1 – 7 dagen
Geldboete: 1 – 25 euro (!opdeciemen!)
2
Downloaded by Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
MAAR:
- Onderscheid achterhaald in praktijk… => scheeftrekking
- Discrepantie straf in abstracto versus straf in concreto via aannemen verzachtende omstandigheden à
mindere straf (correctionele straf op misdaad bv)
EN
- Wetgever anticipeert op toepassen verzachtende omstandigheden door vonnisgerecht via techniek van
correctionalisering en contraventionalisering (door onderzoeksgerechten of procureur des Konings)
1.3 DOELSTELLINGEN STRAFPROCES
Dubbele finaliteit strafproces
- Waarheidsvinding
o Optiek openbaar belang
o Op welke wijze bewijzen vergaren + hoe op grond hiervan
tot evt veroordeling kunnen komen
- Bescherming individuele grondrechten
o Optiek individuele burger
o In kader waarheidsvinding:
Bevoegdheden die verregaande beperking
grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten, maar ook derden)
o Ruimer dan rechten van verdediging
Onderlinge afweging finaliteiten
- 19e en eerste helft 20e E: waarheidsvinding
o Dus: alles voor openbaar belang
- Pas sinds EVRM bescherming grondrechten zelfstandig doel
- GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
- Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
- Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken
o Concrete afweging door rechtspraak!!
- Slingerbeweging: soms openbaar belang belangrijker, dan weer niet…
Fase ter terechtzitting ß àVooronderzoek
3
Downloaded by Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
2. VERLOOP STRAFPROCES
Strafproces verloopt in 2 fasen: (!!)
1. Vooronderzoek
- Geheime fase
- Grotendeels inquisitoir
2. Onderzoek ten gronde (= fase ter terechtzitting)
- Openbare fase
- Grotendeels accusatoir
2.1 VOORONDERZOEK
Doel
- Verdachte identificeren Zoniet? Onderzoek stopgezet
- Nagaan voldoende bezwaren tegen verdachte
- GEEN uitspraak over grond van de zaak
o Dat komt in onderzoek ten gronde
Twee vormen
- Opsporingsonderzoek (90% strafzaken) = OO
o Gevoerd door Procureur des Konings en hulpofficieren
o Zonder tussenkomst onderzoeksrechter (uitz. mini-instructie)
!! Nt zomaar alles: art. 28 septies Sv.: slechts 5 mogelijkheden
Geen: Aanhouding, huiszoeking zonder toestemming, inkijkoperatie woning, telefoontap,
stelsemate obsevatie, volledig anonieme getuigenis
o Afgesloten door beslissing tot niet-vervolging (sepot) of vervolging
(rechtstreekse dagvaarding vonnisgerecht) of vordering GO
Ook mogelijk: buitengerechtelijke afhandeling
(minnelijke schikking of bemiddeling)
o Geen tussenkomst onderzoeksgerechten vereist
- Gerechtelijk onderzoek = GO
o Gevoerd door onderzoeksrechter (OR)
o In geval van dwangmaatregelen
o Controle Kamer van Inbeschuldigingstelling
o Afgesloten door Raadkamer: regeling der rechtspleging
1. OR beschikking tot mededeling aan PdK (dat hij klaar is)
2. PdK eindvordering opstellen
3. Raadkamer uiteindelijke beslissing
Kenmerken (≈ inquisitoir, maar afgezwakt)
- Geheim
- Niet-tegensprekelijk
- Schriftelijk
2.1.1 GEHEIM
Art. 28quinquies, §1 (OO) en art. 57, §1 Sv. (GO)
- Waarom geheim? à Vermijden dwarsboming onderzoek + onnodige publiciteit
4
Downloaded by Manon Cuypers ()
