CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE ’23-‘24
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. Uzieblo 1
, FORENSISCHE PSYCHOLOGIE: EEN INTRODUCTIE
FORENSISCHE PSYCHOLOGIE ≠
- Niet gelijk aan forensische wetenschappen, het is er een onderdeel van
FORENSISCHE PSYCHOLOGIE =
= de toepassing van de psychologie binnen het recht
- Het is een jonge wetenschap
- Ontdekt omdat ze in het juridisch werkveld het gevoel hadden dat ze psychologen nodig hadden
Geen eenduidige definitie
- Toch, 1961 Science that studies the process whereby justice is arrived at … examines the people who take
part in the process and looks at their purposes, motives, thoughts and feelings
- Gudjonsson & Haward, 1998 That branch of applied psychology which is concerned with the collection,
examination and presentation of evidence for judicial purposes
o Psychologie nodig in politieonderzoek & bewijs in de rechtbank
- Bartol & Bartol, 2008“…we view forensic psychology broadly, as both (1) the research .. That examines aspects
of human behavior directly related to the legal system … (2) the professional practice of psychology within, or
in consultation with, a legal system that embraces both civil and criminal law”
- Needs, 2008 FP is the application of methods, theories and findings from a wide range of areas within
psychology to the contexts and concerns of criminal and civil justice. The settings in which forensic
psychologists work include the police, the courts, prisons, secure unites and hospitals, probation and other
community-based services and academia
o Verschillende domeinen binnen de psychologie kunnen ook van belang zijn (VB:
ontwikkelingspsychologie
American Psychological Association’s specialty guidelines for Forensic psychologists
“Forensic psychology is a specialty in professional psychology characterized by activities intended to provide
professional psychological expertise within the judicial and legal systems.”
“Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any sub-discipline of
psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the scientific, technical, or specialized
knowledge of psychology to the law to assist in addressing legal, contractual, and administrative matters.”
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch psycholoog die wetenschappelijke,
technische en/of gespecialiseerde psychologische kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking tot
contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot
grensoverschrijdend gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening).
De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de
forensische psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers/slachtoffers.”
Subtakken psychologie
Opbouw cursus
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. Uzieblo 2
, PSYCHOLOGIE & RECHT
- Komen samen binnen de forensische psychologie en hebben elks hun vragen aan elkaar
Melton, Petrila, Poythress & Slobogin – 2007
V: Nu, dokter, jouw getuigenis houdt in dat de beklaagde aan een pathologische gokstoornis lijdt?
A: Ja.
V: en dat is een psychische stoornis?
A: Ja, het is opgenomen in de 4de editie van APA’s Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, en er zijn
ongeveer 30 psychologen net als ikzelf die in dit gebied gespecialiseerd zijn en ervan overtuigd zijn dat het een ernstig
probleem vormt.
V: Wat heeft ertoe geleid dat je hem deze diagnose gaf?
A: Deze persoon geeft toe dat hij voortdurend bezig is met gokken, en dat hij zichzelf niet kan tegenhouden. Hierdoor
is hij nu op een punt gekomen, ondanks het feit dat hij al problemen met justitie heeft gekend, dat hij geldvoor zijn
bedrijf heeft verduisterd.
V: Maakt dit dat hij niet in staat is om een onderscheid te maken tussen juist en fout?
A: Wel, hij is een man die normaal het recht wel goed kent, en wel een onderscheid kan maken tussen juist en fout,
maar het is ook een man die wanhopig is en onder heel veel stress staat. Hierdoor is hij niet bezig met wat juist of fout
is. Op basis van mijn ervaring met deze mensen, denk ik niet dat dit een deel van hun denkproces wordt. Hij denkt
alleen maar aan overleven. Hij is zijn job aan het verliezen, zijn familie, zijn kinderen, zijn reputatie, alles is ten onder
aan het gaan. Dus hij functioneert op deze manier, op een irrationele manier, waardoor zijn oordeel nefast is.
V: En wat met zijn vermogen om zijn daden af te stemmen aan de eisen van de wet?
A: Hij heeft dat quasi niet meer. Hoewel hij waarschijnlijk het geld beoogt terug te geven, kan hij het niet helpen dat
hij het geld verduistert vanuit zijn drang om te gokken. Nogmaals, op basis van mijn ervaring, zijn dergelijke mensen
geneigd om misdrijven te plegen om zo aan geld te komen.
A: Er bestaat ook een studie over 70 personen met een dergelijke stoornis die aantoont dat 1 op de 5 een misdrijf
gepleegd heeft zoals diefstal, verduistering en vervalsing. Terwijl, en dit is een conservatieve schatting, slechts 1 op de
200 personen uit de algemene populatie dergelijke misdrijven plegen, wat impliceert dat pathologische gokkers 40
keer meer kans hebben dan de gemiddelde persoon om een dergeli jk misdrijf te plegen. Deze persoon heeft een
behandeling nodig, geen straf.
V: Dus jij zou zeggen dat hij krankzinnig is?
A: Ja.
- Waar botsen het recht en de psychologie met elkaar
o Antwoord is te langdradig voor de persoon in het recht van een psycholoog -> jurist wil gewoon ja of
nee, terwijl psychologie geen exacte etenschap is en je dus niet gewoon ja of nee kan zeggen
o Er is een verschil in doelen: recht wil rechtvaardigheid/duidelijkheid terwijl wij niet altijd eenduidig
zijn
o Klinische ervaring: subjectief!! Pscyhologen kunnen verschillen en studies zijn niet per se
representatief
- Verschillen
o Taalverschillen & training (achtergrond, leerstof, keuzes binnen traject,…)
o Attitude/invalshoek is anders: bescherming (jurist) VS hulp (psycholoog)
o Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële context:
▪ Klinische VS wetenschappelijke opinie
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. Uzieblo 3
, ▪ Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
▪ Onbeantwoordbare juridische vragen
o Verschillen in paradigma’s
▪ Juristen: mensen hebben een vrije wil (= determinisme) VS psychologie: er zijn meerdere
invloeden/beperkingen aan de vrije wil
▪ Juristen willen feiten
• Het proces: preventie (psycholoog) VS conflict (jurist)
▪ Aard van het feit:
• Van kans tot zekerheid? Niets is zeker in de psychologie
• Van groep naar individueel?
FORENSISCHE PSYCHOLOGIE IS DYNAMISCH/IN BEWEGING
Wijzigingen binnen het recht (gaan wat trager)
- VB: krankzinnigheid
o <13de eeuw: bezeten door de duivel
o 1505: eerste maal ‘insanity’
o 18de eeuw: criteria (krankzinnig = jury beslist of persoon krankzinnig is (waren geen experts, maar
leken en visie was nog steeds dat je je als een beest gedroeg)
o 19de eeuw: VB: Daniel M’Naghten – moord op Edward Drummond (man handelde uit waanideeën)
▪ Eindelijk de visie dat er nood is aan deskundigen
Evoluties binnen algemene psychologie
- Vele discussies
o VB: inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek, …
Sociale omwentelingen impact op de sociale psychologie
- VB: kindermisbruik
o 19de eeuw: kind = aanstoker; moeder = schuld; zeldzaam
o 19de eeuw: toename in rechtszaken
o 1960’s: feminisme -> dader is schuldige en verantwoordelijk voor hun daden
o 2010 - …: seksueel misbruik in de kerk, sport, #MeToo…
Ontwikkelingen binnen justitie en psychologie
- VB: stalking (1990; California) & stalking (2016; wijziging visie, België)
- VB: voyeurisme (strafbaar sinds 2016 in België terwijl het al lang bestaat)
- VB: online seksueel delictgedrag
Nieuwe ‘afzetmarkt’
- VB: werving politieagenten
- VB: analyse cybergedrag
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. Uzieblo 4
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. Uzieblo 1
, FORENSISCHE PSYCHOLOGIE: EEN INTRODUCTIE
FORENSISCHE PSYCHOLOGIE ≠
- Niet gelijk aan forensische wetenschappen, het is er een onderdeel van
FORENSISCHE PSYCHOLOGIE =
= de toepassing van de psychologie binnen het recht
- Het is een jonge wetenschap
- Ontdekt omdat ze in het juridisch werkveld het gevoel hadden dat ze psychologen nodig hadden
Geen eenduidige definitie
- Toch, 1961 Science that studies the process whereby justice is arrived at … examines the people who take
part in the process and looks at their purposes, motives, thoughts and feelings
- Gudjonsson & Haward, 1998 That branch of applied psychology which is concerned with the collection,
examination and presentation of evidence for judicial purposes
o Psychologie nodig in politieonderzoek & bewijs in de rechtbank
- Bartol & Bartol, 2008“…we view forensic psychology broadly, as both (1) the research .. That examines aspects
of human behavior directly related to the legal system … (2) the professional practice of psychology within, or
in consultation with, a legal system that embraces both civil and criminal law”
- Needs, 2008 FP is the application of methods, theories and findings from a wide range of areas within
psychology to the contexts and concerns of criminal and civil justice. The settings in which forensic
psychologists work include the police, the courts, prisons, secure unites and hospitals, probation and other
community-based services and academia
o Verschillende domeinen binnen de psychologie kunnen ook van belang zijn (VB:
ontwikkelingspsychologie
American Psychological Association’s specialty guidelines for Forensic psychologists
“Forensic psychology is a specialty in professional psychology characterized by activities intended to provide
professional psychological expertise within the judicial and legal systems.”
“Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any sub-discipline of
psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the scientific, technical, or specialized
knowledge of psychology to the law to assist in addressing legal, contractual, and administrative matters.”
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch psycholoog die wetenschappelijke,
technische en/of gespecialiseerde psychologische kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking tot
contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot
grensoverschrijdend gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening).
De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de
forensische psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers/slachtoffers.”
Subtakken psychologie
Opbouw cursus
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. Uzieblo 2
, PSYCHOLOGIE & RECHT
- Komen samen binnen de forensische psychologie en hebben elks hun vragen aan elkaar
Melton, Petrila, Poythress & Slobogin – 2007
V: Nu, dokter, jouw getuigenis houdt in dat de beklaagde aan een pathologische gokstoornis lijdt?
A: Ja.
V: en dat is een psychische stoornis?
A: Ja, het is opgenomen in de 4de editie van APA’s Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, en er zijn
ongeveer 30 psychologen net als ikzelf die in dit gebied gespecialiseerd zijn en ervan overtuigd zijn dat het een ernstig
probleem vormt.
V: Wat heeft ertoe geleid dat je hem deze diagnose gaf?
A: Deze persoon geeft toe dat hij voortdurend bezig is met gokken, en dat hij zichzelf niet kan tegenhouden. Hierdoor
is hij nu op een punt gekomen, ondanks het feit dat hij al problemen met justitie heeft gekend, dat hij geldvoor zijn
bedrijf heeft verduisterd.
V: Maakt dit dat hij niet in staat is om een onderscheid te maken tussen juist en fout?
A: Wel, hij is een man die normaal het recht wel goed kent, en wel een onderscheid kan maken tussen juist en fout,
maar het is ook een man die wanhopig is en onder heel veel stress staat. Hierdoor is hij niet bezig met wat juist of fout
is. Op basis van mijn ervaring met deze mensen, denk ik niet dat dit een deel van hun denkproces wordt. Hij denkt
alleen maar aan overleven. Hij is zijn job aan het verliezen, zijn familie, zijn kinderen, zijn reputatie, alles is ten onder
aan het gaan. Dus hij functioneert op deze manier, op een irrationele manier, waardoor zijn oordeel nefast is.
V: En wat met zijn vermogen om zijn daden af te stemmen aan de eisen van de wet?
A: Hij heeft dat quasi niet meer. Hoewel hij waarschijnlijk het geld beoogt terug te geven, kan hij het niet helpen dat
hij het geld verduistert vanuit zijn drang om te gokken. Nogmaals, op basis van mijn ervaring, zijn dergelijke mensen
geneigd om misdrijven te plegen om zo aan geld te komen.
A: Er bestaat ook een studie over 70 personen met een dergelijke stoornis die aantoont dat 1 op de 5 een misdrijf
gepleegd heeft zoals diefstal, verduistering en vervalsing. Terwijl, en dit is een conservatieve schatting, slechts 1 op de
200 personen uit de algemene populatie dergelijke misdrijven plegen, wat impliceert dat pathologische gokkers 40
keer meer kans hebben dan de gemiddelde persoon om een dergeli jk misdrijf te plegen. Deze persoon heeft een
behandeling nodig, geen straf.
V: Dus jij zou zeggen dat hij krankzinnig is?
A: Ja.
- Waar botsen het recht en de psychologie met elkaar
o Antwoord is te langdradig voor de persoon in het recht van een psycholoog -> jurist wil gewoon ja of
nee, terwijl psychologie geen exacte etenschap is en je dus niet gewoon ja of nee kan zeggen
o Er is een verschil in doelen: recht wil rechtvaardigheid/duidelijkheid terwijl wij niet altijd eenduidig
zijn
o Klinische ervaring: subjectief!! Pscyhologen kunnen verschillen en studies zijn niet per se
representatief
- Verschillen
o Taalverschillen & training (achtergrond, leerstof, keuzes binnen traject,…)
o Attitude/invalshoek is anders: bescherming (jurist) VS hulp (psycholoog)
o Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële context:
▪ Klinische VS wetenschappelijke opinie
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. Uzieblo 3
, ▪ Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
▪ Onbeantwoordbare juridische vragen
o Verschillen in paradigma’s
▪ Juristen: mensen hebben een vrije wil (= determinisme) VS psychologie: er zijn meerdere
invloeden/beperkingen aan de vrije wil
▪ Juristen willen feiten
• Het proces: preventie (psycholoog) VS conflict (jurist)
▪ Aard van het feit:
• Van kans tot zekerheid? Niets is zeker in de psychologie
• Van groep naar individueel?
FORENSISCHE PSYCHOLOGIE IS DYNAMISCH/IN BEWEGING
Wijzigingen binnen het recht (gaan wat trager)
- VB: krankzinnigheid
o <13de eeuw: bezeten door de duivel
o 1505: eerste maal ‘insanity’
o 18de eeuw: criteria (krankzinnig = jury beslist of persoon krankzinnig is (waren geen experts, maar
leken en visie was nog steeds dat je je als een beest gedroeg)
o 19de eeuw: VB: Daniel M’Naghten – moord op Edward Drummond (man handelde uit waanideeën)
▪ Eindelijk de visie dat er nood is aan deskundigen
Evoluties binnen algemene psychologie
- Vele discussies
o VB: inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek, …
Sociale omwentelingen impact op de sociale psychologie
- VB: kindermisbruik
o 19de eeuw: kind = aanstoker; moeder = schuld; zeldzaam
o 19de eeuw: toename in rechtszaken
o 1960’s: feminisme -> dader is schuldige en verantwoordelijk voor hun daden
o 2010 - …: seksueel misbruik in de kerk, sport, #MeToo…
Ontwikkelingen binnen justitie en psychologie
- VB: stalking (1990; California) & stalking (2016; wijziging visie, België)
- VB: voyeurisme (strafbaar sinds 2016 in België terwijl het al lang bestaat)
- VB: online seksueel delictgedrag
Nieuwe ‘afzetmarkt’
- VB: werving politieagenten
- VB: analyse cybergedrag
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. Uzieblo 4
