DEEL I. NATIONALE BRONNEN
HOOFDSTUK II. RECHTSPRAAK
Deel 1 - Hoofdstuk II (rechtspraak)
1. Wat is rechtspraak?
1.1. Rechtspraak als formele bron van recht
Rechtspraak = formele bron van recht
Kenmerken
● Geschreven, instrumentele bron van recht: slechts geldig als neergeschreven in zittingsblad = enige authentieke
weergave van de uitspraak, opgesteld door de griffier
● Niet officieel gepubliceerd
!!! Uitzondering: uitspraken van het GwH en van de RvS met algemene draagwijdte
● Gezaghebbende bron: geldt enkel inter partes
!!! Uitzondering: uitspraken van het GwH en van de RvS gelden erga omnes
1.2. Wat houdt rechtspraak in?
= geheel van vonnissen, arresten en beschikkingen, uitgesproken Arresten Hoven
door rechtscolleges (rechtbanken en hoven)!!! Niet hetzelfde als
arbitrage = alternatief van naar de rechtbank gaan dat door arbiter zal Vonnissen Rechtbanken
worden uitgesproken (= buitengerechtelijk) Beschikkingen Voorzitters van rechtscolleges
Bv. Geschillencommissie bouw: als je ruzie hebt met aannemer dan
kan je in arbitrage gaan om dat geschil te beslechten
Voordelen Nadelen
- Informeler - Duur
- Snel - Procedure Perikelen
- Technisch-deskundig - Stelt de gewone rechter niet
- Confidentieel volledig buiten spel
- Werkt niet goed als partijen niet
duidelijk op voorhand de
procedure hebben vastgelegd
1.3. Rechtspraak als gezaghebbende bron van recht
Rechtspraak geldt enkel inter partes, maar vaak wel belangrijke bron waarmee in andere zaken rekening wordt gehouden,
Rechters moeten elkaar/zichzelf niet volgen.
= Principe van “Stare Decisis” of de “precedentenleer” bestaat niet in België (= lagere rechtbanken gebonden door
uitspraak hogere rechtbank bv. VS)
De rechtspraak van de hogere rechtbanken wordt wel vaak gevolgd. Hoe hoger het rechtscollege, hoe groter het
gezag.
Redenen:
● Hiërarchie: rechters zien hun uitspraken niet graag hervormd of verbroken worden door hogere rechtbank;
● Overbelasting: rechters doen vaak beroep op precedenten omdat dit sneller gaat;
● Samenhorigheidsgevoel: een rechter zal niet ondoordacht andere rechters tegenspreken
!!! Als rechters over gelijkaardige gevallen eenzelfde uitspraak doen → Vaste rechtspraak (belangrijke bron van recht)
1
,1.4. Uitzonderingen op het gezaghebbend karakter
● Vernietigingsarresten van het GwH waarbij een wet, decreet of ordonnantie geheel of gedeeltelijk worden
vernietigd gelden erga omnes
● Vernietigingsarresten van de RvS waarbij een administratieve rechtshandeling wordt vernietigd gelden erga
omnes
→ Deze arresten worden gepubliceerd in het BS.
1.5. Algemene beginselen die van belang zijn voor rechtsmethodologie
1) Principe van openbaarheid
a) De terechtzitting van de rechtbanken zijn openbaar (art. 148, lid 1 Gw.)
!!! Tenzij de openbaarheid gevaar oplevert voor de openbare orde of de goede zeden
Bv. Zaak van Acid werd openbaar gemaakt, waarom? Zodat het volk kan nakijken dat de uitspraak
eerlijk verloopt en correct volgens de wet
Bv. Zaak over verkrachting van een kind van 3 jaar. Dit is ter bescherming van de goede zeden van de
ouders en dat kind. Er worden foto’s, beelden etc. getoond, dus geen journalisten of toezichters nodig.
Bv. Zaak omtrent terrorisme. Voor het voorkomen van rellen of geweld
b) De uitspraak van een vonnis/arrest gebeurt openbaar (art. 149 Gw.)
!!! Geen uitzonderingen, ook wanneer het over terrorisme, minderjarigheid, verkrachting, … gaat
Reden: rechtszekerheid
2) Motiveringsplicht
= elk vonnis is met redenen omkleed (art. 149 Gw.)
3) Vonnis vatbaar voor een rechtsmiddel
= een bij wet ingesteld middel om een beslissing van een rechter voor te leggen aan een andere rechter ten
einde een verschillende uitspraak te bekomen
Bv. hoger beroep, verzet, cassatieberoep
!!! Sommige beslissingen zijn niet vatbaar voor hoger beroep
○ Assisen → Cassatie wel mogelijk (daarna eventueel proberen bij EHRM)
○ Raad van State
○ Grondwettelijk Hof
○ Vrederechter → Hoger beroep mogelijk, maar enkel als het hoger is dan 2.000 EUR
○ Ondernemingsrechtbank → Hoger beroep mogelijk, maar enkel als het hoger is dan 2.500 EUR
Soorten rechtsmiddelen:
Gewoon Buitengewoon
(Schorsen de tenuitvoerlegging) (Schorsen de tenuitvoerlegging niet)
1) Hoger beroep 1) Voorziening in Cassatie
= behandeling door hiërarchisch hogere 3 gevallen:
rechtbank a) Overtreding van de wet
2) Verzet (tweede aanleg) b) Schending substantiële
= tweede behandeling door dezelfde vormvereisten
rechtbank, eerste vonnis bij verstek c) Schending algemene
rechtsbeginselen
2
, 1.6. Rechterlijke organisatie: hoven en rechtbanken van de rechterlijke macht
Rechtscolleges die niet tot rechterlijke macht behoren
1) Raad van State
a) Afdeling wetgeving → Advies aan WM
b) Afdeling bestuursrechtspraak → Administratief Rechtscollege
2) Grondwettelijk Hof
= toetst wet, decreet of ordonnantie aan de Gw.
→ Vroeger: Arbitragehof
3) Rekenhof
= men gaat overheidsinstanties controleren of ze wel doen wat ze moeten doen
Bv. overheidssubsidies controleren
2. Waar en hoe vind ik rechtspraak?
2.1. Grondwettelijk Hof
1980: Grote staatshervorming waarbij men nog meer bevoegdheden heeft gegeven aan Vlaanderen, Wallonië en Brussel.
Ze wilden voorkomen dat er zomaar beslissingen werden gemaakt die niet in lijn lagen met elkaar. Daarom Arbitragehof
opgericht.
● Sedert 2007 naamswijziging: “Grondwettelijk Hof”
● Sui generis orgaan: rechtscollege dat NIET tot rechterlijke macht behoort
● Dubbele pariteit: bestaat uit 6 Ne-talige en 6 Fr-talige rechters; waarvan 6 met juridische expertise en 6 met
ervaring als parlementslid
Bevoegdheid: toetsen van wetten, decreten, ordonnanties aan bepaalde artikelen van de Gw.
1) Bevoegdheidsverdelende regels
2) Titel II Gw.: de Belgen en hun rechten, inclusief het gelijkheidsbeginsel
3) Art. 170 en 172 Gw.: legaliteits- en gelijkheidsbeginsel inzake belastingen
4) Art. 191 Gw.: gelijkheid tussen Belgen en vreemdelingen
3
HOOFDSTUK II. RECHTSPRAAK
Deel 1 - Hoofdstuk II (rechtspraak)
1. Wat is rechtspraak?
1.1. Rechtspraak als formele bron van recht
Rechtspraak = formele bron van recht
Kenmerken
● Geschreven, instrumentele bron van recht: slechts geldig als neergeschreven in zittingsblad = enige authentieke
weergave van de uitspraak, opgesteld door de griffier
● Niet officieel gepubliceerd
!!! Uitzondering: uitspraken van het GwH en van de RvS met algemene draagwijdte
● Gezaghebbende bron: geldt enkel inter partes
!!! Uitzondering: uitspraken van het GwH en van de RvS gelden erga omnes
1.2. Wat houdt rechtspraak in?
= geheel van vonnissen, arresten en beschikkingen, uitgesproken Arresten Hoven
door rechtscolleges (rechtbanken en hoven)!!! Niet hetzelfde als
arbitrage = alternatief van naar de rechtbank gaan dat door arbiter zal Vonnissen Rechtbanken
worden uitgesproken (= buitengerechtelijk) Beschikkingen Voorzitters van rechtscolleges
Bv. Geschillencommissie bouw: als je ruzie hebt met aannemer dan
kan je in arbitrage gaan om dat geschil te beslechten
Voordelen Nadelen
- Informeler - Duur
- Snel - Procedure Perikelen
- Technisch-deskundig - Stelt de gewone rechter niet
- Confidentieel volledig buiten spel
- Werkt niet goed als partijen niet
duidelijk op voorhand de
procedure hebben vastgelegd
1.3. Rechtspraak als gezaghebbende bron van recht
Rechtspraak geldt enkel inter partes, maar vaak wel belangrijke bron waarmee in andere zaken rekening wordt gehouden,
Rechters moeten elkaar/zichzelf niet volgen.
= Principe van “Stare Decisis” of de “precedentenleer” bestaat niet in België (= lagere rechtbanken gebonden door
uitspraak hogere rechtbank bv. VS)
De rechtspraak van de hogere rechtbanken wordt wel vaak gevolgd. Hoe hoger het rechtscollege, hoe groter het
gezag.
Redenen:
● Hiërarchie: rechters zien hun uitspraken niet graag hervormd of verbroken worden door hogere rechtbank;
● Overbelasting: rechters doen vaak beroep op precedenten omdat dit sneller gaat;
● Samenhorigheidsgevoel: een rechter zal niet ondoordacht andere rechters tegenspreken
!!! Als rechters over gelijkaardige gevallen eenzelfde uitspraak doen → Vaste rechtspraak (belangrijke bron van recht)
1
,1.4. Uitzonderingen op het gezaghebbend karakter
● Vernietigingsarresten van het GwH waarbij een wet, decreet of ordonnantie geheel of gedeeltelijk worden
vernietigd gelden erga omnes
● Vernietigingsarresten van de RvS waarbij een administratieve rechtshandeling wordt vernietigd gelden erga
omnes
→ Deze arresten worden gepubliceerd in het BS.
1.5. Algemene beginselen die van belang zijn voor rechtsmethodologie
1) Principe van openbaarheid
a) De terechtzitting van de rechtbanken zijn openbaar (art. 148, lid 1 Gw.)
!!! Tenzij de openbaarheid gevaar oplevert voor de openbare orde of de goede zeden
Bv. Zaak van Acid werd openbaar gemaakt, waarom? Zodat het volk kan nakijken dat de uitspraak
eerlijk verloopt en correct volgens de wet
Bv. Zaak over verkrachting van een kind van 3 jaar. Dit is ter bescherming van de goede zeden van de
ouders en dat kind. Er worden foto’s, beelden etc. getoond, dus geen journalisten of toezichters nodig.
Bv. Zaak omtrent terrorisme. Voor het voorkomen van rellen of geweld
b) De uitspraak van een vonnis/arrest gebeurt openbaar (art. 149 Gw.)
!!! Geen uitzonderingen, ook wanneer het over terrorisme, minderjarigheid, verkrachting, … gaat
Reden: rechtszekerheid
2) Motiveringsplicht
= elk vonnis is met redenen omkleed (art. 149 Gw.)
3) Vonnis vatbaar voor een rechtsmiddel
= een bij wet ingesteld middel om een beslissing van een rechter voor te leggen aan een andere rechter ten
einde een verschillende uitspraak te bekomen
Bv. hoger beroep, verzet, cassatieberoep
!!! Sommige beslissingen zijn niet vatbaar voor hoger beroep
○ Assisen → Cassatie wel mogelijk (daarna eventueel proberen bij EHRM)
○ Raad van State
○ Grondwettelijk Hof
○ Vrederechter → Hoger beroep mogelijk, maar enkel als het hoger is dan 2.000 EUR
○ Ondernemingsrechtbank → Hoger beroep mogelijk, maar enkel als het hoger is dan 2.500 EUR
Soorten rechtsmiddelen:
Gewoon Buitengewoon
(Schorsen de tenuitvoerlegging) (Schorsen de tenuitvoerlegging niet)
1) Hoger beroep 1) Voorziening in Cassatie
= behandeling door hiërarchisch hogere 3 gevallen:
rechtbank a) Overtreding van de wet
2) Verzet (tweede aanleg) b) Schending substantiële
= tweede behandeling door dezelfde vormvereisten
rechtbank, eerste vonnis bij verstek c) Schending algemene
rechtsbeginselen
2
, 1.6. Rechterlijke organisatie: hoven en rechtbanken van de rechterlijke macht
Rechtscolleges die niet tot rechterlijke macht behoren
1) Raad van State
a) Afdeling wetgeving → Advies aan WM
b) Afdeling bestuursrechtspraak → Administratief Rechtscollege
2) Grondwettelijk Hof
= toetst wet, decreet of ordonnantie aan de Gw.
→ Vroeger: Arbitragehof
3) Rekenhof
= men gaat overheidsinstanties controleren of ze wel doen wat ze moeten doen
Bv. overheidssubsidies controleren
2. Waar en hoe vind ik rechtspraak?
2.1. Grondwettelijk Hof
1980: Grote staatshervorming waarbij men nog meer bevoegdheden heeft gegeven aan Vlaanderen, Wallonië en Brussel.
Ze wilden voorkomen dat er zomaar beslissingen werden gemaakt die niet in lijn lagen met elkaar. Daarom Arbitragehof
opgericht.
● Sedert 2007 naamswijziging: “Grondwettelijk Hof”
● Sui generis orgaan: rechtscollege dat NIET tot rechterlijke macht behoort
● Dubbele pariteit: bestaat uit 6 Ne-talige en 6 Fr-talige rechters; waarvan 6 met juridische expertise en 6 met
ervaring als parlementslid
Bevoegdheid: toetsen van wetten, decreten, ordonnanties aan bepaalde artikelen van de Gw.
1) Bevoegdheidsverdelende regels
2) Titel II Gw.: de Belgen en hun rechten, inclusief het gelijkheidsbeginsel
3) Art. 170 en 172 Gw.: legaliteits- en gelijkheidsbeginsel inzake belastingen
4) Art. 191 Gw.: gelijkheid tussen Belgen en vreemdelingen
3
