Microbiologie & Infectieziekten: Bacteriologie [E0I68a] 2025-2026
Inhoudstafel
1. INTRODUCTIE TOT DE KLINISCHE MICROBIOLOGIE EN EPIDEMIOLOGIE VAN INFECTIEZIEKTEN ......................................... 4
1.1. GESCHIEDENIS: VAN MIASMA NAAR MICROBEN ........................................................................................................................... 4
1.2. ALGEMENE GRONDSLAGEN ..................................................................................................................................................... 4
1.3. ROL VAN DE KLINISCHE BACTERIOLOGIE IN DIAGNOSE EN BEHANDELING ........................................................................................... 5
1.4. UITDAGINGEN VOOR DE KLINISCHE MICROBIOLOGIE ..................................................................................................................... 6
1.5. UITDAGINGEN VOOR HET CONTROLEREN VAN ZIEKTETRANSMISSIE .................................................................................................. 8
1.6. GENOMISCHE DIVERSITEIT & TOEGEPASTE EPIDEMIOLOGIE .......................................................................................................... 10
1.7. RE-EMERGENTIE VAN INFECTIEZIEKTEN .................................................................................................................................... 11
2. BACTERIOLOGIE: STRUCTUUR VAN BACTERIËN............................................................................................................... 12
2.1. EUKARYOTEN VS. PROKARYOTEN ............................................................................................................................................ 12
2.2. CELWAND ......................................................................................................................................................................... 12
2.3. CELMEMBRAAN EN CYTOPLASMA .......................................................................................................................................... 14
2.4. FLAGELLA.......................................................................................................................................................................... 14
2.5. PILI (FIMBRIAE).................................................................................................................................................................. 14
2.6. BACTERIEEL GENOOM ......................................................................................................................................................... 14
2.7. BACTERIËLE CAPSULES ......................................................................................................................................................... 15
2.8. BACTERIËLE SPOREN ........................................................................................................................................................... 16
3. BACTERIOLOGIE: METABOLISME VAN BACTERIËN........................................................................................................... 17
3.1. VERWERVEN VAN VOEDINGSSTOFFEN...................................................................................................................................... 17
3.2. BACTERIËLE ADEMHALING EN FERMENTATIE ............................................................................................................................. 17
3.3. DIAGNOSTISCHE TOEPASSING VAN BACTERIEEL METABOLISME ...................................................................................................... 18
3.4. BACTERIËLE REPLICATIE ........................................................................................................................................................ 18
4. ANTIBIOTICA EN ANTIBIOTICARESISTENTIE (AMR) .......................................................................................................... 19
4.1. INTERMEZZO: HISTORISCHE CONTEXT ...................................................................................................................................... 19
4.2. WERKINGSMECHANISMEN VAN ANTIBIOTICA ............................................................................................................................ 19
4.3. ANTIBIOTICARESISTENTIE (AMR)........................................................................................................................................... 20
4.4. ANTIBIOTICAKLASSEN: CELWANDSYNTHESE-INHIBITOREN ............................................................................................................ 22
4.5. OVERZICHT ANTIBIOTICAKLASSEN: VERDERE KLASSEN ................................................................................................................ 25
4.6. ALTERNATIEVEN VOOR ANTIBIOTICA: FAAGTHERAPIE .................................................................................................................. 27
5. DIAGNOSE VAN INFECTIES EN IDENTIFICATIE VAN BACTERIËN ........................................................................................ 28
5.1. DIAGNOSTISCHE STEWARDSHIP EN THERAPIE-ESCALATIE.............................................................................................................. 28
5.2. MACROSCOPISCH ONDERZOEK VAN KLINISCHE MONSTERS ........................................................................................................... 28
5.3. MICROSCOPISCH ONDERZOEK VAN KLINISCHE MONSTERS ............................................................................................................ 28
5.4. KLINISCHE TOEPASSING VAN MICROSCOPIE .............................................................................................................................. 29
5.5. CULTUUR EN ISOLATIE VAN BACTERIËN .................................................................................................................................... 30
5.6. IDENTIFICATIE VAN BACTERIËN ............................................................................................................................................... 31
5.7. MOLECULAIRE IDENTIFICATIE ................................................................................................................................................ 32
5.8. MULTIPLEX PCR-PANELS ...................................................................................................................................................... 33
5.9. DIAGNOSE VAN TUBERCULOSE EN MDR-TB............................................................................................................................. 33
6. DRUG SUSCEPTIBILITY TESTING (DST) EN THERAPEUTISCHE MEDICATIEMONITORING .................................................... 34
6.1. CONCEPTUEEL KADER: MIC EN KLINISCHE INTERPRETATIE .......................................................................................................... 34
6.2. FENOTYPISCHE DST-METHODEN ............................................................................................................................................ 34
6.3. GENOTYPISCHE DST-METHODEN ........................................................................................................................................... 35
6.4. ENZYMATISCHE EN FENOTYPISCHE SYNERGIE-ASSAYS .................................................................................................................. 36
6.5. FARMACOKINETIEK (PK) ...................................................................................................................................................... 36
6.6. FARMACODYNAMIEK (PD) ................................................................................................................................................... 37
1
, 6.7. BOLUS VS. CONTINUE INFUSIE ............................................................................................................................................... 37
6.8. GENEESMIDDELINTERACTIES (DDI'S), SYNERGIE EN ANTAGONISME ............................................................................................... 38
6.9. THERAPEUTISCHE DRUGMONITORING (TDM) .......................................................................................................................... 38
7. ANTIBACTERIËLE VACCINS EN DOOR VACCINATIE TE VOORKOMEN BACTERIËLE ZIEKTEN ................................................ 40
7.1. PRINCIPES VAN VACCINATIE ................................................................................................................................................... 40
7.2. VACCINTYPES ..................................................................................................................................................................... 40
7.3. SPECIFIEKE VACCINS EN ZIEKTEBEELDEN ................................................................................................................................... 41
8. HUID- EN WEKEDELENINFECTIES .................................................................................................................................... 46
8.1. DE HUID ALS MICROBIEEL ECOSYSTEEM ................................................................................................................................... 46
8.2. ZIEKTEN GEASSOCIEERD MET HUIDMICROBIOOMDYSBIOSE .......................................................................................................... 46
8.3. INFECTIES DOOR STREPTOCOCCUS PYOGENES EN STAPHYLOCOCCUS AUREUS ................................................................................... 47
8.4. ZIEKTEN DOOR TOXINEN ....................................................................................................................................................... 47
8.5. ABCEDATIE EN FOLLIKELINFECTIES........................................................................................................................................... 47
8.6. OPPERVLAKKIGE BACTERIËLE HUIDINFECTIES ............................................................................................................................. 48
8.7. WEKEDELENINFECTIES ......................................................................................................................................................... 49
8.8. KATHETER-GERELATEERDE INFECTIES ....................................................................................................................................... 50
8.9. GEZONDHEIDSZORGGERELATEERDE INFECTIES ........................................................................................................................... 50
8.10. HUIDMANIFESTATIES VAN SYSTEMISCHE INFECTIES ..................................................................................................................... 50
8.11. ATYPISCHE EN ZELDZAME BACTERIËLE HUIDINFECTIES ................................................................................................................. 51
9. URINEWEGINFECTIES (UWI) ........................................................................................................................................... 53
9.1. INDELING NAAR LOCATIE ...................................................................................................................................................... 53
9.2. FYSIOPATHOLOGIE: HET ASCENDERENDE INFECTIEPROCES ............................................................................................................ 53
9.3. ONDERSCHEID GECOMPLICEERD VS. ONGECOMPLICEERD ............................................................................................................ 53
9.4. KLINISCHE PRESENTATIE ....................................................................................................................................................... 53
9.5. DIAGNOSTIEK .................................................................................................................................................................... 54
9.6. VERWEKKERS ..................................................................................................................................................................... 54
9.7. RICHTLIJNEN VOOR BEHANDELING .......................................................................................................................................... 55
9.8. SPECIFIEKE CONTEXTEN ........................................................................................................................................................ 56
10. SEKSUEEL OVERDRAAGBARE AANDOENINGEN (SOA'S) EN PELVIC INFLAMMATORY DISEASE ..................................... 58
10.1. ALGEMEEN ........................................................................................................................................................................ 58
10.2. PELVIC INFLAMMATORY DISEASE (PID) .................................................................................................................................... 58
10.3. SPECIFIEKE VERWEKKERS ...................................................................................................................................................... 58
11. CHORIOAMNIONITIS EN NEONATALE SEPSIS/MENINGITIS.......................................................................................... 61
11.1. CHORIOAMNIONITIS (INTRA-AMNIOTISCHE INFECTIE) ................................................................................................................. 61
11.2. NEONATALE SEPSIS EN MENINGITIS ......................................................................................................................................... 61
12. INFECTIES VAN HET MAAGDARMSTELSEL ................................................................................................................... 63
12.1. MONDIALE IMPACT EN SOCIALE DETERMINANTEN...................................................................................................................... 63
12.2. VOEDSELINTOXICATIES (TOXINEGEMEDIEERD) ........................................................................................................................... 63
12.3. GASTRISCHE EN DUODENALE ULCERA: HELICOBACTER PYLORI ....................................................................................................... 63
12.4. PRIMAIRE DIARREISCHE PATHOGENEN ..................................................................................................................................... 64
12.5. ANTIBIOTICAGERELATEERDE INFECTIE: CLOSTRIDIOIDES DIFFICILE .................................................................................................. 66
12.6. VOEDSELOVERDRAAGBARE SYSTEMISCHE INFECTIES ................................................................................................................... 67
13. INFECTIES VAN MOND, OOR EN LUCHTWEGEN .......................................................................................................... 68
13.1. INLEIDEND ONDERSCHEID: HOGE VS. LAGE LUCHTWEGEN ............................................................................................................ 68
13.2. INFECTIES VAN DE MONDHOLTE ............................................................................................................................................. 68
13.3. INFECTIES VAN DE BOVENSTE LUCHTWEGEN.............................................................................................................................. 69
13.4. INFECTIES VAN DE LAGERE LUCHTWEGEN ................................................................................................................................. 71
2
, 13.5. BACTERIËLE PNEUMONIE ...................................................................................................................................................... 72
13.6. LONGZIEKTEN DOOR MYCOBACTERIËN..................................................................................................................................... 75
13.7. NIET-TUBERCULEUZE MYCOBACTERIËN (NTM) — PULMONALE ZIEKTE .......................................................................................... 76
14. BOT- EN GEWRICHTSINFECTIES (BONE AND JOINT INFECTIONS — BJI)........................................................................ 77
14.1. INLEIDING: WAAROM ZIJN BJI BIJZONDER MOEILIJK TE BEHANDELEN? ............................................................................................ 77
14.2. INFECTIEROUTES ................................................................................................................................................................. 77
14.3. PATHOGENESE VAN OSTEOMYELITIS ........................................................................................................................................ 77
14.4. OSTEOMYELITIS BIJ VOLWASSENEN ......................................................................................................................................... 78
14.5. OSTEOMYELITIS EN SEPTISCHE ARTRITIS BIJ KINDEREN ................................................................................................................. 78
14.6. SEPTISCHE ARTRITIS ............................................................................................................................................................ 79
14.7. DIABETISCHE VOETINFECTIES ................................................................................................................................................. 79
14.8. PROTHESE-GEWRICHTSINFECTIES (PJI — PROSTHETIC JOINT INFECTIONS) ...................................................................................... 80
14.9. ATYPISCHE EN IMMUUNGEMEDIEERDE ARTRITIS ........................................................................................................................ 80
15. INTRAVASCULAIRE INFECTIES EN ENDOCARDITIS ....................................................................................................... 81
15.1. BACTERIËMIE EN VOORBIJGAANDE BACTERIËMIE ....................................................................................................................... 81
15.2. INFECTIEUZE ENDOCARDITIS (IE) ........................................................................................................................................... 81
15.3. SEPTISCHE TROMBOFLEBITIS ................................................................................................................................................. 82
16. VECTOROVERGEDRAGEN EN ZOÖNOTISCHE BACTERIËLE INFECTIES ........................................................................... 84
16.1. CONCEPTUEEL KADER: INFECTIE ALS COMPLEX ADAPTIEF SYSTEEM ................................................................................................ 84
16.2. INTRACELLULAIRE BACTERIËN: GEMEENSCHAPPELIJKE KENMERKEN ................................................................................................ 85
16.3. VECTOROVERGEDRAGEN BACTERIËLE INFECTIES ......................................................................................................................... 85
16.4. ZOÖNOTISCHE BACTERIËLE INFECTIES (ZONDER VECTOR) ............................................................................................................. 86
16.5. YERSINIA PESTIS — DE PEST ALS MODEL VAN ECOLOGISCHE AMPLIFICATIE ....................................................................................... 87
16.6. DIAGNOSTISCHE UITDAGINGEN EN KLINISCHE IMPLICATIES ........................................................................................................... 88
17. ADDENDUM: OVERZICHT VAN ALLE BACTERIËN ......................................................................................................... 89
3
,1. Introductie tot de klinische microbiologie en epidemiologie van infectieziekten
1.1. Geschiedenis: van miasma naar microben
Vóór de 20e eeuw opereerde de geneeskunde in de zogenaamde "Dark Ages". Zonder de kiemtheorie (Germ Theory) zocht men
de oorzaak van ziekte in "miasma" (slechte lucht) of moreel falen. Omdat de werkelijke pathofysiologische vijand onzichtbaar bleef,
waren behandelingen vaak even destrucgef als de kwaal zelf; pagënten met syfilis werden blootgesteld aan toxische kwikdampen,
terwijl de bron van de infecge ongemoeid bleef.
De transige naar de moderne microbiologie rust op twee fundamenten:
• 1676: Antoine van Leeuwenhoek observeert voor het eerst micro-organismen. Hij ontsloot hiermee een realiteit die tot
dan toe buiten het menselijk waarnemingsvermogen lag.
• 1880s: Robert Koch formuleert zijn postulaten. Hiermee werd de klinische microbiologie geboren: het bewijs dat een
specifiek pathogeen de directe oorzaak is van een specifieke ziekte (egologie). Dit principe vormt nog steeds de basis van
elke microbiologische diagnose die u vandaag stelt.
Deze verschuiving maakte de weg vrij voor therapeugsche intervenge. Om een vijand gericht aan te vallen, moeten we eerst
zijn biologische architectuur begrijpen.
1.2. Algemene grondslagen
• Medische microbiologie = studie van microscopische organismen die ziekten veroorzaken
• Bacteriën
o Eencellige micro-organismen die schade aanrichten via toxinen of invasie
o Ongeveer even groot als mitochondria
§ Mitochondria waren waarschijnlijk bacteriën die de eukaryogsch cel zijn binnengekomen
• Virussen zijn niet-levend en vermenigvuldigen zich in gastheercellen
• Parasieten en schimmels
1.2.1. Bacteriën en de gastheer: van structuur tot pathogeniciteit
De hoeksteen van de angbiotherapie is selecgeve toxiciteit: het vermogen om een pathogeen te elimineren zonder de gastheer te
schaden. Het meest fundamentele onderscheid voor een arts is dat tussen bacteriën (prokaryoten) en humane cellen
(eukaryoten). Een cruciaal farmacologisch aangrijpingspunt is de ribosomale structuur: Deze structurele discrepange stelt
angbiogca in staat om de bacteriële eiwitsynthese lam te leggen terwijl de humane machinerie intact blijm. Daarnaast is de
bacteriële celwand — een structuur die in humane cellen ontbreekt — een ideaal doelwit voor angbiogca.
Kenmerk Prokaryoot (Bacterie) Eukaryoot (Mens/Dier)
Grooae Kleiner en eenvoudiger (ook qua deling en aanpassing) Groter en complexer
Nucleus Afwezig (nucleoïde regio zonder membraan, DNA zweem vrij in Aanwezig (met dubbel
cytoplasma) kernmembraan)
Organellen Afwezig Aanwezig (mitochondriën, ER,
Golgi)
DNA-structuur Meestal één circulair chromosoom Meerdere lineaire chromosomen
Plasmiden Vaak aanwezig (drager van resistengegenen) Afwezig
Celmembraan Aanwezig, eenvoudiger (geen sterolen) Aanwezig, complex (met sterolen)
Ribosomen 70S (30S en 50S subeenheden) 80S (40S en 60S subeenheden)
Externe structuren Flagellen, pili, kapsel of slime layer Cilia (soms), geen pili of kapsels
• Microbioom = complexe gemeenschap van bacteriën, schimmels en virussen op huid, mond, darmen, urogenitale tractus
o Diversiteit: bacteriën verschillen per lichaamsdeel; binnenkant lichaam meestal steriel
o Gezondheid: ondersteunt immuunsysteem, spijsvertering, barrièrefuncge
o Dysbiose: verstoring evenwicht → ontstekingen, ziekten (bv. hart- en vaatziekten, obesitas, psychische
aandoeningen)
• Mond: voorkomt schadelijke bacteriën; dysbiose → cariës, parodonggs, systemische ziekten.
• Huid: barrière, immuuntraining; dysbiose → acne, eczeem, infecges
• Darmen: spijsvertering, immuunregulage; dysbiose → IBD, PDS, obesitas, veranderd vetmetabolisme
• Urogenitale tractus: lactobacillen beschermen; dysbiose → infecges, vaginose, verhoogd risico SOA’s
• Luchtwegen: bacteriën aanwezig bij inademing; evenwicht nodig om infecges te voorkomen
4
,1.2.2. De antibioticum-revolutie en -resistentie
De ontdekking van angbiogca markeerde een omslagpunt waarbij voorheen dodelijke infecges veranderden in behandelbare
condiges.
Impact van penicilline (1928):
Alexander Fleming observeerde dat de schimmel Penicillium de groei van staphylococcen remde door lysis te induceren. De
klinische impact was gigangsch. Vóór de brede beschikbaarheid van angbiogca was de mortaliteit van onbehandelde pulmonale
tuberculose (TB) schrikbarend: vroege 20e-eeuwse data uit het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Denemarken tonen aan dat meer
dan 80% van de pagënten binnen gen jaar na diagnose overleed. De introducge van medicage vanaf de jaren 40 boog deze curves
radicaal om.
Mechanismen van anfmicrobiële resistenfe (AMR):
Resistenge is een onvermijdelijk proces van natuurlijke selecge: survival of the fiuest. Binnen een populage kunnen zeldzame
mutanten resistent zijn tegen een middel. De snelheid waarmee deze mutanten de overhand krijgen (soms tot 20 delingen per
minuut), wordt gedreven door drie factoren: overmagg gebruik, onvolledige doseringen en milieuresidu's. Dit heem geleid tot de
opkomst van "superbugs" zoals MDR-TB (mulgresistente tuberculose), MRSA (megcilline-resistente Staphylococcus aureus) en CRE
(carbapenem-resistente Enterobacteriaceae). Bij angbiogcagebruik sterven immers gevoelige bacteriën, terwijl resistente
bacteriën overleven en zich vermenigvuldigen (= selecfe van resistente bacteriën).
1.2.3. De mens als holobiont
De moderne geneeskunde verlaat het beeld van de mens als individu en omarmt het concept van de holobiont: een complex
ecosysteem van gastheer en microbiota.
Terwijl het humane genoom circa 20.000 genen telt, bevat de microbiota ongeveer 33 miljoen genen. De holobiont bestaat niet
alleen uit genen, maar ook uit een "theatre of acgvity": een samenspel van microbiële structurele elementen (lipiden, eiwiuen,
polysacchariden) en microbiële metabolieten (signaalmoleculen en toxines) die direct interageren met onze fysiologie, zoals in de
Gut-Brain Axis (beïnvloeding van gemoedstoestand en neurodegenerage).
De 'Omics' Ladder:
1. Metagenomics: Wie is er potengeel aanwezig? (Genegsch potengeel)
2. Metatranscriptomics: Wie is er daadwerkelijk acgef? (Genexpressie)
3. Metaproteomics: Wat zijn de katalysatoren? (Enzymagsche machinerie)
4. Metabolomics: Wat is de uiteindelijke output? (Signaalmoleculen, nutriënten en toxines)
1.3. Rol van de klinische bacteriologie in diagnose en behandeling
• Diagnose en egologie van infecges: bepalen van pathogeen, behandelkeuzes obv vermoedelijk, inzicht in infecges: begrip
van hoe infecges zich ontwikkelen en verspreiden
• Monitoring van resistenge en resistenge-
epidemiologie
• Monitoring van incidenge en uitbraken
• Empirische behandeling en de rol van
laboratoriumresultaten
o Empirische behandeling: artsen starten
behandeling op basis van vermoedelijke
infecge
o Verandering naar gerichte behandeling
(target therapy) zodar laboresultaten
bekend zijn
• Prevenge van infecges: dragers van mulgresistente pathogenen idengficeren en isoleren
1.3.1. Diagnose en behandeling
• Anamnese en lichamelijk onderzoek
• Arts start empirische behandeling op
• Diagnosgsche tests: bloedonderzoek, urinekweek, sputumanalyse, PCR-tests, radiografische beeldvorming.
• Zodra het pathogeen is geïdengficeerd, wordt de behandeling aangepast naar een specifiek angbiogcum (target therapy)
• Zorgvuldige afweging van angbiogcagebruik
• Nauwkeurigheid in behandeling: keuze van angbiogca moet strikt noodzakelijk en gericht zijn
• Alleen noodzakelijke tests kiezen en overmagg gebruik van tests voorkomen (kosten-baten-verhouding)
5
,De diagnosgsche gjdlijn:
• Dag 0 (Directe acge): Bij opname wordt een monster genomen en een
Gramkleuring uitgevoerd. Omdat uitstel levensgevaarlijk kan zijn,
start de arts een empirische behandeling. Dit is een beredeneerde gok
op basis van stagsgsch risico en lokale epidemiologie.
• Dag 1 (Idengficage): Via kweek, PCR of MALDI-TOF isoleren we het
organisme. We weten nu "wie" de vijand is.
• Dag 2 (Gevoeligheidsbepaling): Het angbiogram wordt beschikbaar.
Dit is het cruciale moment voor de clinicus. We kunnen met dit
informage overschakelen van breed-spectrum naar gerichte (narrow-
spectrum) therapie. Deze "pivot" is essengeel om toxiciteit voor de
pagënt te verminderen en de resistengedruk op de afdeling te
minimaliseren.
Stewardship:
• Diagnosgc stewardship: Het aanvragen van de juiste test op het juiste moment.
• Angbiogc stewardship: De verantwoordelijkheid van de arts om de kortst mogelijke,
meest eeecgeve en minst toxische kuur te garanderen.
Het aantonen van angstoeen is bij bacteriële infecges niet de standaard, maar essengeel bij
virale infecges. De kinegek is leidend: IgM piekt vroeg (indicage voor acute fase), gevolgd
door IgG (indicage voor immuniteit of doorgemaakte infecge).
1.3.2. Referentielaboratoria
Referengelaboratoria: essengeel voor de wereldwijde bewaking van infecgeziekten, gespecialiseerd in geavanceerde diagnosgek
• Gebruik van moleculaire typologie (DNA-sequencing, PCR) om de genegsche samenstelling van ziekteverwekkers te
bepalen en de herkomst en transmissieroute te traceren
• Monitoren van opkomst en verspreiding van resistenge door specifieke tests en het analyseren van resistengegenen, zoals
whole genome sequencing (WGS)
• Onderzoek naar de oorsprong van epidemieën
• Meet anglichamen in bloed voor inzicht in immuniteit en afweersysteem van de bevolking
• Waarschuwen voor nieuwe trends, zoals resistente stammen of nieuwe pathogenen, en ondersteunen
volksgezondheidsmaatregelen.
Verschil met diagnosgsche laboratoria: referengelaboratoria bieden bredere analyses, zoals luchtmonsters, en kijken verder dan
wat ziekenhuislaboratoria detecteren
1.4. Uitdagingen voor de klinische microbiologie
1.4.1. Vroege diagnose
De gming van diagnose is cruciaal. Het diagram toont vier fases:
• Latente fase (E): Periode na de infecge maar voor het vertonen van
klinische verschijnselen
• Subclinische infecfe (ω): Het virus is aanwezig maar veroorzaakt
nog geen symptomen
• Infecfeuze fase (I): Pagënt kan het virus transmiueren
• Incubafeperiode (C): Periode tussen infecge en klinische
verschijnselen
Een vroege diagnose is essengeel omdat intervenges in de latente fase veel effecgever zijn dan gjdens klinische symptomen.
• Infecge begint: ziekteverwekker koloniseert zonder symptomen (incubagegjd)
• Asymptomagsche dragers: kunnen de infecge overdragen zonder ziek te zijn
• Symptomagsche fase: klachten verschijnen, verhoogd besmewngsrisico, trigger om naar de arts te gaan
• Herstelfase: ziekteverwekker wordt opgeruimd, mogelijk immuniteit opgebouwd
ð Moeilijkheden met vb. Covid-19 of HIV waarbij symptomen niet of laat optreden (geen bewustwording)
6
,1.4.2. De juiste test kiezen
Het juiste testmoment bepaalt of je het pathogeen kunt aantonen:
• Incubafeperiode: Virus-RNA detecteerbaar met live virale markers
• Symptomafsche fase: IgM-angstoffen verschijnen
• Recovery periode: IgG-angstoffen nemen toe
In de eerste 3-5 dagen zijn PCR-testen het meest geschikt. Na 1-2 weken zijn serologische tests (anglichaam-detecge)
betrouwbaarder.
1.4.3. Immuniteit en detectie van ontsnappingsmechanismen
Pathogenen ontwikkelen tacgsche verdedigingsmechanismen:
• Bacteriële biofilms: Beschermen tegen angbiogca
o Ontstaan wanneer bacteriën zich hechten en een beschermende
extracellulaire matrix vormen à regelt voedingsstoffen, water en
beschermt tegen uitdroging, desinfecgemiddelen en UV-licht
o Klinisch probleem: vooral op protesen, hartkleppen, IV-lijnen…
• Genefsche variafe: Anggenen veranderen om anglichamen te ontwijken
• Intracellulaire schuilplaatsen: Bacteriën verbergen zich in cellen
1.4.4. Ontstaan van AMR
Zie 1.2.2.
1.4.5. “One Health”-benadering: uitdagingen
• One Health-benadering: gezondheid van mensen, dieren en milieu zijn met elkaar verbonden
o Doel: opgmale gezondheidsresultaten voor mens, dier en milieu door een mulgdisciplinaire aanpak
o Het milieu is de afgelopen eeuwen sterk geëvolueerd, wat invloed heem op de ziektelast
• Kwetsbaarheid bevolkingsgroepen
o Oorlog en ongelijkheid vernieggen de infrastructuur, terwijl in welvarende landen "sociale besmewng"
(desinformage) leidt tot vaccinage-aarzeling, waardoor de groepsimmuniteit tegen mazelen erodeert
o Migranten, vluchtelingen, daklozen, LGBTQI+…hebben verhoogd risico op infecgeziekten
§ Oorzaken: beperkte toegang tot zorg, slechte sanitaire voorzieningen, drukke leefomgevingen, en
specifieke risicofactoren a{ankelijk van herkomst of leefsgjl
§ Zonder sggmagsering!
•
• Risicofactoren bij het verspreiden van infecgeziekten:
o Omgevingsfactoren spelen een cruciale rol in het voorkomen van infecgeziekten
§ Luchtkwaliteit binnenshuis beïnvloedt de verspreiding van infecges (schimmelgroei en slechte venglage
verhogen risico’s) à goede venglage
§ Proper water is essengeel om watergedragen ziekten te voorkomen (verontreinigd water bevat
pathogenen en kan ziek maken) à goed waterbeheer
o Risico op beperkte prevenge (vb. condoomgebruik) en toegang tot gezondheidszorg
o Risico op onvoldoende hygiëne
o Hogere vatbaarheid door andere ziektes/leemijd
o Socio-economische factoren
§ vb. tuberculose is geassocieerd met armoede en mijnen
§ De verspreiding van ziekten is niet homogeen verdeeld
§ Wiskundige modellering kan worden toegevoegd aan deze risicomodellen
One Health-principe toegepast op AMR
• In Europa gelden strengere regels tegen angbiogcagebruik in
de veehouderij, maar dit is niet zo overal ter wereld
• Oplossingen: verantwoord angbiogcagebruik, strengere
regelgeving, betere infecgeprevenge en bewustwording in
landbouw en zorg
7
,1.5. Uitdagingen voor het controleren van ziektetransmissie
De verspreiding van infecgeziekten vindt plaats via een proces dat de infecgeketen wordt genoemd. Dit proces begint bij een
reservoir, de natuurlijke habitat waar een pathogeen (zoals een bacterie of virus) leem en zich vermenigvuldigt. Om een nieuwe
gastheer te infecteren, moet het agens het reservoir verlaten via een uiuree-poort (bijvoorbeeld de luchtwegen of feces), worden
overgebracht via een transmissieroute, en binnendringen via een geschikte entree-poort bij een vatbare gastheer.
Nog voor de uitvinding van moderne medische intervenges zoals angbiogca en vaccins, daalden de incidenge en mortaliteit van
veel infecgeziekten drasgsch door structurele veranderingen in de samenleving:
1. In de 19e eeuw zorgde de aanleg van massale rioleringssystemen en gescheiden drinkwatervoorzieningen voor een directe
daling van watergedragen ziekten zoals cholera en tyfus. Een beroemd voorbeeld is John Snow, die in 1854 aantoonde dat
cholera werd verspreid via besmet water van de Broad Street-pomp in Londen.
2. Verbeterde voeding en leefomstandigheden, aangedreven door landbouwvooruitgang, verhoogde de weerstand van de
bevolking en verlaagde de ernst van ziekten zoals tuberculose en mazelen (de McKeown-hypothese). Het verminderen
van overbevolking en het verbeteren van venglage in woningen en fabrieken hielpen de verspreiding van aerogene (via de
lucht) pathogenen tegen te gaan
3. Medische intervenges: vaccinages (vb. polio, pokken…), angbiogca, hygiëne in de zorg (Ignaz Semmelweis: handen wassen
bij kraamvrouwenkoorts)
4. Globale samenwerking en organisages: WHO en andere programma’s zoals: Global Polio Eradicagon Inigagve (GPEI) (>99%
reducge), rotavirus-sterme in Afrika daalde spectaculair dankzij vaccinageprogramma's
5. Geïntegreerde ziektebehandelprogramma’s: educage, prevenge, isolage, maskers, groepsimmuniteit
.
Vibrio cholerae (cholera)
• Cholera verspreidt zich snel via besmet water en voedsel vooral in gebieden met slechte sanitaire voorzieningen
• Indexgevallen kunnen leiden tot grootschalige uitbraken in kwetsbare gemeenschappen
• Explosieve verspreiding mogelijk in dichtbevolkte gebieden zonder veilig drinkwater en goede hygiëne
• In landen met goede infrastructuur (vb. België) wordt cholera beperkt, terwijl in regio’s zonder schoon water kunnen
grootschalige uitbraken ontstaan (op sommige plaatsen in de wereld nog natuurlijke oorsprong, niet verdwenen)
Promiscuïteit, malnutrige en HIV
• Tuberculose verspreidt zich door ademhalingsdruppels, vooral in slecht gevengleerde en overbevolkte ruimtes.
• Mensen met latente tuberculose zijn niet besmeuelijk, maar ondervoeding of immunosuppressie (vb. HIV) kan de
ziekte acgveren
• Explosieve verspreiding: overbevolking, ondervoeding, hoge HIV-prevalenge verhogen risico op uitbraken
1.5.1. Transmissieroutes
Infecgeziekten verspreiden zich via verschillende wegen:
• Directe Transmissie: Dit omvat direct contact (huid-op-huid, seksueel contact) en druppelverspreiding (niezen of hoesten
waarbij druppels direct op de slijmvliezen van een ander landen).
•
• Indirecte Transmissie:
o Airborne (via de lucht): Kleine deeltjes (druppelkernen) die langdurig in de lucht blijven zweven, zoals bij
mazelen.
o Voertuigen (Vehicleborne): Besmet voedsel, water of levenloze objecten (fomieten) zoals speelgoed of medische
instrumenten.
o Vectoren: Levende organismen zoals muggen (malaria) of teken (ziekte van Lyme) die het pathogeen
overbrengen.
• Zoönosen: ziekten die van dieren op mensen overgaan, vaak door verstoring van ecosystemen of contact met besmet vee.
Non-interpersoonlijke transmissie
• Muggen, vleermuizen, eten, water…
Yersinia pes*s (pest)
• Verantwoordelijk voor grote epidemieën
• Rauen: reservoir, leven hun eigen leven en kunnen besmet raken => mensen bijten => pest
• Symptomen: pijnlijke gezwollen lymfeklieren
• Plaag kan snel verergeren, soms naar het bloed (sepgcemic plague), wat kan leiden tot snelle dood
• Kan leiden tot luchtweginfecges, wat het gemakkelijker maakt voor de bacterie om zich via de lucht te verspreiden
• De plaag komt niet meer voor door bestaande behandelingen
8
,Mycobacterium bovis
• Veroorzaakt rundertuberculose
• Overdracht naar mensen: geïnfecteerde koeien scheiden bacteriën uit via hun
longen, die kunnen overgaan naar de longen van mensen en een tuberculose-
achgge ziekte veroorzaken
• Gastro-intesgnale tuberculose is vaker voorkomend in landen waar melk niet
gepasteuriseerd wordt (vb. Mexico)
Overdraagbare, persoon-tot-persoon transmissie
Het SEIR-model en de reproducfegraad (R0)
Om uitbraken te begrijpen en te voorspellen, gebruiken epidemiologen wiskundige
modellen zoals het SEIR-model. Dit model verdeelt een populage in vier groepen:
1. Suscepfble (Vatbaar, S): Personen die de ziekte nog kunnen krijgen.
2. Exposed (Blootgesteld): Geïnfecteerde personen die in de incubagegjd
ziuen en nog niet infecgeus zijn.
3. Infected (Infecgeus, I): Personen die de ziekte kunnen overdragen.
4. Recovered (Hersteld/Immuun, R): Personen die genezen zijn en (gjdelijk)
beschermd zijn.
Een kernparameter hierbij is het basisreproducgegetal (R0). Dit is het gemiddelde aantal mensen dat door één infecgeus persoon
wordt besmet in een volledig vatbare populage. Wanneer R0 groter is dan 1, zal een uitbraak zich uitbreiden; wanneer R0 kleiner
is dan 1, doom de uitbraak uit. De besmeuelijkheid wordt dus uitgedrukt in het basisreproducgeget al R0 per pathogeen: ebola
(R0=2), SARS-CoV-2 (R0=3), mazelen (R0=18).
• Twee belangrijke parameters:
o β: transmissiesnelheid, bepaalt hoe vaak een vatbaar
individu een besmet persoon tegenkomt en geïnfecteerd
raakt
o γ: herstelsnelheid, beschrijm hoe snel besmeue individuen
herstellen of uit de besmeuelijke populage verdwijnen
• Het basisreproducgegetal (R0) wordt berekend als R0 = β/γ à geem aan hoeveel secundaire besmewngen één
besmeue persoon kan veroorzaken in een volledig vatbare populage
Deze epidemiologie loopt algjd in golven:
1.5.2. Infectiebronnen
Reservoirs en transmissie van pathogenen
• Pathogenen komen voor in
o Exogene reservoirs: mensen, dieren, omgeving, vectoren
o Endogene reservoirs: lichaamseigen microbiota
• Endogene pathogenen veroorzaken infecges bij verzwakte afweer of verkeerde lokalisage
o vb. darmbacteriën in bloedbaan
• Exogene pathogenen verspreiden zich via direct contact, dierlijke reservoirs, omgevingsbronnen (water, bodem) en
vectoren (muggen, teken)
Omgeving als infecgebron
• Omgevingsbronnen (water, bodem, oppervlakken) herbergen diverse pathogenen
• Je moet mensen blootstellen aan een niet-steriele omgeving om het immuunsysteem te trainen.
• Prevenge: sterilisage, desinfecge, vocht- en temperatuurcontrole, waterbeheer
9
, Dieren als infecgebron
• Zoönosen: infecgeziekten die van dieren op mensen overgaan.
• Voedselgerelateerde blootstelling: vlees eten, melk drinken
• Prevenge via pasteurisage: doodt bacteriën in melk à verlengt houdbaarheid
• Prevenge via koken van vlees: doodt bacteriën uit de leefomgeving van dieren (vb. kip)
Mycobacterium bovis (cfr. supra)
Brucellose
• = zoönogsche infecge veroorzaakt door Brucella bacteriën, voornamelijk bij vee
• Locage van infecge: in trofoblast à veroorzaakt abortussen
• Overdracht naar mensen: door contact met besmeue dieren of hun
uitscheidingen, of door consumpge van ongepasteuriseerde zuivel (melk, kaas)
• Dierenartsen worden blootgesteld aan miljoenen van deze bacteriën
Anthrax (miltvuur)
• Veroorzaakt door bacillus anthracis
• Produceert sporen die jarenlang in de bodem kunnen overleven tot in een gunsgge omgeving voor vermenigvuldiging
à acgvage van sporen: bij binnendringen in het lichaam van een dier of mens waar voedingsstoffen aanwezig zijn à
transformeren in acgeve bacteriën
• Komen GI-tractus binnen en produceren toxines
• Overdracht naar mensen: via direct contact met besmeue dieren, inademing van sporen of consumpge van besmeue
dierlijke producten
Coxiella burne*i
• Q-koorts wordt veroorzaakt door Coxiella burne:i, die geiten, schapen en runderen infecteert
• Overdracht naar mensen: inademen van besmeue aërosolen of stofdeeltjes, vooral in gebieden met vee
• Bacteriën kunnen door de wind over lange afstanden komen
Insecten als infecgebron
• Vector-overgedragen bacteriële infecges ontstaan wanneer ziekteverwekkers zich in een vector (luis, teek, vlo) vesggen
en via een beet naar een vatbare mens worden overgedragen
Bartonella quintana (loopgravenkoorts)
• Trench fever: ziekte gjdens de WOI, gekoppeld aan slechte hygiëne en overdracht via lichaamsluizen
• Verdwenen door verbeterde leefomstandigheden
• Huidige gevallen: zeldzaam, maar nog steeds te zien bij daklozen
• Prevenge: huisvesgng, hygiëne en goede voeding helpen de ziekte te voorkomen
Yersinia pes*s (pest) (cfr. supra)
Mensen als bron van infecge
• Directe overdracht: via fysiek contact of uitwisseling van lichaamsvloeistoffen (vb. via seks of hoesten)
• Indirecte overdracht: via besmeue voorwerpen of inademing van aërosolen
1.6. Genomische diversiteit & toegepaste epidemiologie
Genefsche sequencing is een revolugonair hulpmiddel voor uitbraakbestrijding. Het stelt epidemiologen in staat om:
• Tradigonele surveillance kon alleen uitbraken detecteren op basis van symptomen en locage, wat traag en onnauwkeurig
is.
• Genomische surveillance voegt een nieuwe dimensie toe: het onderzoekt de genegsche vingerafdruk van elk pathogeen-
geval. Door DNA/RNA-sequencing te vergelijken, kunnen microbiologen bepalen welke gevallen werkelijk verwant zijn,
waar een uitbraak is ontstaan, en hoe snel het zich verspreidt.
Prakfsch nut:
• Genomische data idengficeert bevesggde clusters en onderscheidt deze van ongerelate gevallen (epidemiologische
context is cruciaal)
• Het "moleculaire klok"-concept toont aan welke mutages zich accumuleren over gjd, wat helpt bij datering van
transmissieketens. Dit is nodig want we zien vandaag de dag nieuwe mutages optreden.
10
Inhoudstafel
1. INTRODUCTIE TOT DE KLINISCHE MICROBIOLOGIE EN EPIDEMIOLOGIE VAN INFECTIEZIEKTEN ......................................... 4
1.1. GESCHIEDENIS: VAN MIASMA NAAR MICROBEN ........................................................................................................................... 4
1.2. ALGEMENE GRONDSLAGEN ..................................................................................................................................................... 4
1.3. ROL VAN DE KLINISCHE BACTERIOLOGIE IN DIAGNOSE EN BEHANDELING ........................................................................................... 5
1.4. UITDAGINGEN VOOR DE KLINISCHE MICROBIOLOGIE ..................................................................................................................... 6
1.5. UITDAGINGEN VOOR HET CONTROLEREN VAN ZIEKTETRANSMISSIE .................................................................................................. 8
1.6. GENOMISCHE DIVERSITEIT & TOEGEPASTE EPIDEMIOLOGIE .......................................................................................................... 10
1.7. RE-EMERGENTIE VAN INFECTIEZIEKTEN .................................................................................................................................... 11
2. BACTERIOLOGIE: STRUCTUUR VAN BACTERIËN............................................................................................................... 12
2.1. EUKARYOTEN VS. PROKARYOTEN ............................................................................................................................................ 12
2.2. CELWAND ......................................................................................................................................................................... 12
2.3. CELMEMBRAAN EN CYTOPLASMA .......................................................................................................................................... 14
2.4. FLAGELLA.......................................................................................................................................................................... 14
2.5. PILI (FIMBRIAE).................................................................................................................................................................. 14
2.6. BACTERIEEL GENOOM ......................................................................................................................................................... 14
2.7. BACTERIËLE CAPSULES ......................................................................................................................................................... 15
2.8. BACTERIËLE SPOREN ........................................................................................................................................................... 16
3. BACTERIOLOGIE: METABOLISME VAN BACTERIËN........................................................................................................... 17
3.1. VERWERVEN VAN VOEDINGSSTOFFEN...................................................................................................................................... 17
3.2. BACTERIËLE ADEMHALING EN FERMENTATIE ............................................................................................................................. 17
3.3. DIAGNOSTISCHE TOEPASSING VAN BACTERIEEL METABOLISME ...................................................................................................... 18
3.4. BACTERIËLE REPLICATIE ........................................................................................................................................................ 18
4. ANTIBIOTICA EN ANTIBIOTICARESISTENTIE (AMR) .......................................................................................................... 19
4.1. INTERMEZZO: HISTORISCHE CONTEXT ...................................................................................................................................... 19
4.2. WERKINGSMECHANISMEN VAN ANTIBIOTICA ............................................................................................................................ 19
4.3. ANTIBIOTICARESISTENTIE (AMR)........................................................................................................................................... 20
4.4. ANTIBIOTICAKLASSEN: CELWANDSYNTHESE-INHIBITOREN ............................................................................................................ 22
4.5. OVERZICHT ANTIBIOTICAKLASSEN: VERDERE KLASSEN ................................................................................................................ 25
4.6. ALTERNATIEVEN VOOR ANTIBIOTICA: FAAGTHERAPIE .................................................................................................................. 27
5. DIAGNOSE VAN INFECTIES EN IDENTIFICATIE VAN BACTERIËN ........................................................................................ 28
5.1. DIAGNOSTISCHE STEWARDSHIP EN THERAPIE-ESCALATIE.............................................................................................................. 28
5.2. MACROSCOPISCH ONDERZOEK VAN KLINISCHE MONSTERS ........................................................................................................... 28
5.3. MICROSCOPISCH ONDERZOEK VAN KLINISCHE MONSTERS ............................................................................................................ 28
5.4. KLINISCHE TOEPASSING VAN MICROSCOPIE .............................................................................................................................. 29
5.5. CULTUUR EN ISOLATIE VAN BACTERIËN .................................................................................................................................... 30
5.6. IDENTIFICATIE VAN BACTERIËN ............................................................................................................................................... 31
5.7. MOLECULAIRE IDENTIFICATIE ................................................................................................................................................ 32
5.8. MULTIPLEX PCR-PANELS ...................................................................................................................................................... 33
5.9. DIAGNOSE VAN TUBERCULOSE EN MDR-TB............................................................................................................................. 33
6. DRUG SUSCEPTIBILITY TESTING (DST) EN THERAPEUTISCHE MEDICATIEMONITORING .................................................... 34
6.1. CONCEPTUEEL KADER: MIC EN KLINISCHE INTERPRETATIE .......................................................................................................... 34
6.2. FENOTYPISCHE DST-METHODEN ............................................................................................................................................ 34
6.3. GENOTYPISCHE DST-METHODEN ........................................................................................................................................... 35
6.4. ENZYMATISCHE EN FENOTYPISCHE SYNERGIE-ASSAYS .................................................................................................................. 36
6.5. FARMACOKINETIEK (PK) ...................................................................................................................................................... 36
6.6. FARMACODYNAMIEK (PD) ................................................................................................................................................... 37
1
, 6.7. BOLUS VS. CONTINUE INFUSIE ............................................................................................................................................... 37
6.8. GENEESMIDDELINTERACTIES (DDI'S), SYNERGIE EN ANTAGONISME ............................................................................................... 38
6.9. THERAPEUTISCHE DRUGMONITORING (TDM) .......................................................................................................................... 38
7. ANTIBACTERIËLE VACCINS EN DOOR VACCINATIE TE VOORKOMEN BACTERIËLE ZIEKTEN ................................................ 40
7.1. PRINCIPES VAN VACCINATIE ................................................................................................................................................... 40
7.2. VACCINTYPES ..................................................................................................................................................................... 40
7.3. SPECIFIEKE VACCINS EN ZIEKTEBEELDEN ................................................................................................................................... 41
8. HUID- EN WEKEDELENINFECTIES .................................................................................................................................... 46
8.1. DE HUID ALS MICROBIEEL ECOSYSTEEM ................................................................................................................................... 46
8.2. ZIEKTEN GEASSOCIEERD MET HUIDMICROBIOOMDYSBIOSE .......................................................................................................... 46
8.3. INFECTIES DOOR STREPTOCOCCUS PYOGENES EN STAPHYLOCOCCUS AUREUS ................................................................................... 47
8.4. ZIEKTEN DOOR TOXINEN ....................................................................................................................................................... 47
8.5. ABCEDATIE EN FOLLIKELINFECTIES........................................................................................................................................... 47
8.6. OPPERVLAKKIGE BACTERIËLE HUIDINFECTIES ............................................................................................................................. 48
8.7. WEKEDELENINFECTIES ......................................................................................................................................................... 49
8.8. KATHETER-GERELATEERDE INFECTIES ....................................................................................................................................... 50
8.9. GEZONDHEIDSZORGGERELATEERDE INFECTIES ........................................................................................................................... 50
8.10. HUIDMANIFESTATIES VAN SYSTEMISCHE INFECTIES ..................................................................................................................... 50
8.11. ATYPISCHE EN ZELDZAME BACTERIËLE HUIDINFECTIES ................................................................................................................. 51
9. URINEWEGINFECTIES (UWI) ........................................................................................................................................... 53
9.1. INDELING NAAR LOCATIE ...................................................................................................................................................... 53
9.2. FYSIOPATHOLOGIE: HET ASCENDERENDE INFECTIEPROCES ............................................................................................................ 53
9.3. ONDERSCHEID GECOMPLICEERD VS. ONGECOMPLICEERD ............................................................................................................ 53
9.4. KLINISCHE PRESENTATIE ....................................................................................................................................................... 53
9.5. DIAGNOSTIEK .................................................................................................................................................................... 54
9.6. VERWEKKERS ..................................................................................................................................................................... 54
9.7. RICHTLIJNEN VOOR BEHANDELING .......................................................................................................................................... 55
9.8. SPECIFIEKE CONTEXTEN ........................................................................................................................................................ 56
10. SEKSUEEL OVERDRAAGBARE AANDOENINGEN (SOA'S) EN PELVIC INFLAMMATORY DISEASE ..................................... 58
10.1. ALGEMEEN ........................................................................................................................................................................ 58
10.2. PELVIC INFLAMMATORY DISEASE (PID) .................................................................................................................................... 58
10.3. SPECIFIEKE VERWEKKERS ...................................................................................................................................................... 58
11. CHORIOAMNIONITIS EN NEONATALE SEPSIS/MENINGITIS.......................................................................................... 61
11.1. CHORIOAMNIONITIS (INTRA-AMNIOTISCHE INFECTIE) ................................................................................................................. 61
11.2. NEONATALE SEPSIS EN MENINGITIS ......................................................................................................................................... 61
12. INFECTIES VAN HET MAAGDARMSTELSEL ................................................................................................................... 63
12.1. MONDIALE IMPACT EN SOCIALE DETERMINANTEN...................................................................................................................... 63
12.2. VOEDSELINTOXICATIES (TOXINEGEMEDIEERD) ........................................................................................................................... 63
12.3. GASTRISCHE EN DUODENALE ULCERA: HELICOBACTER PYLORI ....................................................................................................... 63
12.4. PRIMAIRE DIARREISCHE PATHOGENEN ..................................................................................................................................... 64
12.5. ANTIBIOTICAGERELATEERDE INFECTIE: CLOSTRIDIOIDES DIFFICILE .................................................................................................. 66
12.6. VOEDSELOVERDRAAGBARE SYSTEMISCHE INFECTIES ................................................................................................................... 67
13. INFECTIES VAN MOND, OOR EN LUCHTWEGEN .......................................................................................................... 68
13.1. INLEIDEND ONDERSCHEID: HOGE VS. LAGE LUCHTWEGEN ............................................................................................................ 68
13.2. INFECTIES VAN DE MONDHOLTE ............................................................................................................................................. 68
13.3. INFECTIES VAN DE BOVENSTE LUCHTWEGEN.............................................................................................................................. 69
13.4. INFECTIES VAN DE LAGERE LUCHTWEGEN ................................................................................................................................. 71
2
, 13.5. BACTERIËLE PNEUMONIE ...................................................................................................................................................... 72
13.6. LONGZIEKTEN DOOR MYCOBACTERIËN..................................................................................................................................... 75
13.7. NIET-TUBERCULEUZE MYCOBACTERIËN (NTM) — PULMONALE ZIEKTE .......................................................................................... 76
14. BOT- EN GEWRICHTSINFECTIES (BONE AND JOINT INFECTIONS — BJI)........................................................................ 77
14.1. INLEIDING: WAAROM ZIJN BJI BIJZONDER MOEILIJK TE BEHANDELEN? ............................................................................................ 77
14.2. INFECTIEROUTES ................................................................................................................................................................. 77
14.3. PATHOGENESE VAN OSTEOMYELITIS ........................................................................................................................................ 77
14.4. OSTEOMYELITIS BIJ VOLWASSENEN ......................................................................................................................................... 78
14.5. OSTEOMYELITIS EN SEPTISCHE ARTRITIS BIJ KINDEREN ................................................................................................................. 78
14.6. SEPTISCHE ARTRITIS ............................................................................................................................................................ 79
14.7. DIABETISCHE VOETINFECTIES ................................................................................................................................................. 79
14.8. PROTHESE-GEWRICHTSINFECTIES (PJI — PROSTHETIC JOINT INFECTIONS) ...................................................................................... 80
14.9. ATYPISCHE EN IMMUUNGEMEDIEERDE ARTRITIS ........................................................................................................................ 80
15. INTRAVASCULAIRE INFECTIES EN ENDOCARDITIS ....................................................................................................... 81
15.1. BACTERIËMIE EN VOORBIJGAANDE BACTERIËMIE ....................................................................................................................... 81
15.2. INFECTIEUZE ENDOCARDITIS (IE) ........................................................................................................................................... 81
15.3. SEPTISCHE TROMBOFLEBITIS ................................................................................................................................................. 82
16. VECTOROVERGEDRAGEN EN ZOÖNOTISCHE BACTERIËLE INFECTIES ........................................................................... 84
16.1. CONCEPTUEEL KADER: INFECTIE ALS COMPLEX ADAPTIEF SYSTEEM ................................................................................................ 84
16.2. INTRACELLULAIRE BACTERIËN: GEMEENSCHAPPELIJKE KENMERKEN ................................................................................................ 85
16.3. VECTOROVERGEDRAGEN BACTERIËLE INFECTIES ......................................................................................................................... 85
16.4. ZOÖNOTISCHE BACTERIËLE INFECTIES (ZONDER VECTOR) ............................................................................................................. 86
16.5. YERSINIA PESTIS — DE PEST ALS MODEL VAN ECOLOGISCHE AMPLIFICATIE ....................................................................................... 87
16.6. DIAGNOSTISCHE UITDAGINGEN EN KLINISCHE IMPLICATIES ........................................................................................................... 88
17. ADDENDUM: OVERZICHT VAN ALLE BACTERIËN ......................................................................................................... 89
3
,1. Introductie tot de klinische microbiologie en epidemiologie van infectieziekten
1.1. Geschiedenis: van miasma naar microben
Vóór de 20e eeuw opereerde de geneeskunde in de zogenaamde "Dark Ages". Zonder de kiemtheorie (Germ Theory) zocht men
de oorzaak van ziekte in "miasma" (slechte lucht) of moreel falen. Omdat de werkelijke pathofysiologische vijand onzichtbaar bleef,
waren behandelingen vaak even destrucgef als de kwaal zelf; pagënten met syfilis werden blootgesteld aan toxische kwikdampen,
terwijl de bron van de infecge ongemoeid bleef.
De transige naar de moderne microbiologie rust op twee fundamenten:
• 1676: Antoine van Leeuwenhoek observeert voor het eerst micro-organismen. Hij ontsloot hiermee een realiteit die tot
dan toe buiten het menselijk waarnemingsvermogen lag.
• 1880s: Robert Koch formuleert zijn postulaten. Hiermee werd de klinische microbiologie geboren: het bewijs dat een
specifiek pathogeen de directe oorzaak is van een specifieke ziekte (egologie). Dit principe vormt nog steeds de basis van
elke microbiologische diagnose die u vandaag stelt.
Deze verschuiving maakte de weg vrij voor therapeugsche intervenge. Om een vijand gericht aan te vallen, moeten we eerst
zijn biologische architectuur begrijpen.
1.2. Algemene grondslagen
• Medische microbiologie = studie van microscopische organismen die ziekten veroorzaken
• Bacteriën
o Eencellige micro-organismen die schade aanrichten via toxinen of invasie
o Ongeveer even groot als mitochondria
§ Mitochondria waren waarschijnlijk bacteriën die de eukaryogsch cel zijn binnengekomen
• Virussen zijn niet-levend en vermenigvuldigen zich in gastheercellen
• Parasieten en schimmels
1.2.1. Bacteriën en de gastheer: van structuur tot pathogeniciteit
De hoeksteen van de angbiotherapie is selecgeve toxiciteit: het vermogen om een pathogeen te elimineren zonder de gastheer te
schaden. Het meest fundamentele onderscheid voor een arts is dat tussen bacteriën (prokaryoten) en humane cellen
(eukaryoten). Een cruciaal farmacologisch aangrijpingspunt is de ribosomale structuur: Deze structurele discrepange stelt
angbiogca in staat om de bacteriële eiwitsynthese lam te leggen terwijl de humane machinerie intact blijm. Daarnaast is de
bacteriële celwand — een structuur die in humane cellen ontbreekt — een ideaal doelwit voor angbiogca.
Kenmerk Prokaryoot (Bacterie) Eukaryoot (Mens/Dier)
Grooae Kleiner en eenvoudiger (ook qua deling en aanpassing) Groter en complexer
Nucleus Afwezig (nucleoïde regio zonder membraan, DNA zweem vrij in Aanwezig (met dubbel
cytoplasma) kernmembraan)
Organellen Afwezig Aanwezig (mitochondriën, ER,
Golgi)
DNA-structuur Meestal één circulair chromosoom Meerdere lineaire chromosomen
Plasmiden Vaak aanwezig (drager van resistengegenen) Afwezig
Celmembraan Aanwezig, eenvoudiger (geen sterolen) Aanwezig, complex (met sterolen)
Ribosomen 70S (30S en 50S subeenheden) 80S (40S en 60S subeenheden)
Externe structuren Flagellen, pili, kapsel of slime layer Cilia (soms), geen pili of kapsels
• Microbioom = complexe gemeenschap van bacteriën, schimmels en virussen op huid, mond, darmen, urogenitale tractus
o Diversiteit: bacteriën verschillen per lichaamsdeel; binnenkant lichaam meestal steriel
o Gezondheid: ondersteunt immuunsysteem, spijsvertering, barrièrefuncge
o Dysbiose: verstoring evenwicht → ontstekingen, ziekten (bv. hart- en vaatziekten, obesitas, psychische
aandoeningen)
• Mond: voorkomt schadelijke bacteriën; dysbiose → cariës, parodonggs, systemische ziekten.
• Huid: barrière, immuuntraining; dysbiose → acne, eczeem, infecges
• Darmen: spijsvertering, immuunregulage; dysbiose → IBD, PDS, obesitas, veranderd vetmetabolisme
• Urogenitale tractus: lactobacillen beschermen; dysbiose → infecges, vaginose, verhoogd risico SOA’s
• Luchtwegen: bacteriën aanwezig bij inademing; evenwicht nodig om infecges te voorkomen
4
,1.2.2. De antibioticum-revolutie en -resistentie
De ontdekking van angbiogca markeerde een omslagpunt waarbij voorheen dodelijke infecges veranderden in behandelbare
condiges.
Impact van penicilline (1928):
Alexander Fleming observeerde dat de schimmel Penicillium de groei van staphylococcen remde door lysis te induceren. De
klinische impact was gigangsch. Vóór de brede beschikbaarheid van angbiogca was de mortaliteit van onbehandelde pulmonale
tuberculose (TB) schrikbarend: vroege 20e-eeuwse data uit het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Denemarken tonen aan dat meer
dan 80% van de pagënten binnen gen jaar na diagnose overleed. De introducge van medicage vanaf de jaren 40 boog deze curves
radicaal om.
Mechanismen van anfmicrobiële resistenfe (AMR):
Resistenge is een onvermijdelijk proces van natuurlijke selecge: survival of the fiuest. Binnen een populage kunnen zeldzame
mutanten resistent zijn tegen een middel. De snelheid waarmee deze mutanten de overhand krijgen (soms tot 20 delingen per
minuut), wordt gedreven door drie factoren: overmagg gebruik, onvolledige doseringen en milieuresidu's. Dit heem geleid tot de
opkomst van "superbugs" zoals MDR-TB (mulgresistente tuberculose), MRSA (megcilline-resistente Staphylococcus aureus) en CRE
(carbapenem-resistente Enterobacteriaceae). Bij angbiogcagebruik sterven immers gevoelige bacteriën, terwijl resistente
bacteriën overleven en zich vermenigvuldigen (= selecfe van resistente bacteriën).
1.2.3. De mens als holobiont
De moderne geneeskunde verlaat het beeld van de mens als individu en omarmt het concept van de holobiont: een complex
ecosysteem van gastheer en microbiota.
Terwijl het humane genoom circa 20.000 genen telt, bevat de microbiota ongeveer 33 miljoen genen. De holobiont bestaat niet
alleen uit genen, maar ook uit een "theatre of acgvity": een samenspel van microbiële structurele elementen (lipiden, eiwiuen,
polysacchariden) en microbiële metabolieten (signaalmoleculen en toxines) die direct interageren met onze fysiologie, zoals in de
Gut-Brain Axis (beïnvloeding van gemoedstoestand en neurodegenerage).
De 'Omics' Ladder:
1. Metagenomics: Wie is er potengeel aanwezig? (Genegsch potengeel)
2. Metatranscriptomics: Wie is er daadwerkelijk acgef? (Genexpressie)
3. Metaproteomics: Wat zijn de katalysatoren? (Enzymagsche machinerie)
4. Metabolomics: Wat is de uiteindelijke output? (Signaalmoleculen, nutriënten en toxines)
1.3. Rol van de klinische bacteriologie in diagnose en behandeling
• Diagnose en egologie van infecges: bepalen van pathogeen, behandelkeuzes obv vermoedelijk, inzicht in infecges: begrip
van hoe infecges zich ontwikkelen en verspreiden
• Monitoring van resistenge en resistenge-
epidemiologie
• Monitoring van incidenge en uitbraken
• Empirische behandeling en de rol van
laboratoriumresultaten
o Empirische behandeling: artsen starten
behandeling op basis van vermoedelijke
infecge
o Verandering naar gerichte behandeling
(target therapy) zodar laboresultaten
bekend zijn
• Prevenge van infecges: dragers van mulgresistente pathogenen idengficeren en isoleren
1.3.1. Diagnose en behandeling
• Anamnese en lichamelijk onderzoek
• Arts start empirische behandeling op
• Diagnosgsche tests: bloedonderzoek, urinekweek, sputumanalyse, PCR-tests, radiografische beeldvorming.
• Zodra het pathogeen is geïdengficeerd, wordt de behandeling aangepast naar een specifiek angbiogcum (target therapy)
• Zorgvuldige afweging van angbiogcagebruik
• Nauwkeurigheid in behandeling: keuze van angbiogca moet strikt noodzakelijk en gericht zijn
• Alleen noodzakelijke tests kiezen en overmagg gebruik van tests voorkomen (kosten-baten-verhouding)
5
,De diagnosgsche gjdlijn:
• Dag 0 (Directe acge): Bij opname wordt een monster genomen en een
Gramkleuring uitgevoerd. Omdat uitstel levensgevaarlijk kan zijn,
start de arts een empirische behandeling. Dit is een beredeneerde gok
op basis van stagsgsch risico en lokale epidemiologie.
• Dag 1 (Idengficage): Via kweek, PCR of MALDI-TOF isoleren we het
organisme. We weten nu "wie" de vijand is.
• Dag 2 (Gevoeligheidsbepaling): Het angbiogram wordt beschikbaar.
Dit is het cruciale moment voor de clinicus. We kunnen met dit
informage overschakelen van breed-spectrum naar gerichte (narrow-
spectrum) therapie. Deze "pivot" is essengeel om toxiciteit voor de
pagënt te verminderen en de resistengedruk op de afdeling te
minimaliseren.
Stewardship:
• Diagnosgc stewardship: Het aanvragen van de juiste test op het juiste moment.
• Angbiogc stewardship: De verantwoordelijkheid van de arts om de kortst mogelijke,
meest eeecgeve en minst toxische kuur te garanderen.
Het aantonen van angstoeen is bij bacteriële infecges niet de standaard, maar essengeel bij
virale infecges. De kinegek is leidend: IgM piekt vroeg (indicage voor acute fase), gevolgd
door IgG (indicage voor immuniteit of doorgemaakte infecge).
1.3.2. Referentielaboratoria
Referengelaboratoria: essengeel voor de wereldwijde bewaking van infecgeziekten, gespecialiseerd in geavanceerde diagnosgek
• Gebruik van moleculaire typologie (DNA-sequencing, PCR) om de genegsche samenstelling van ziekteverwekkers te
bepalen en de herkomst en transmissieroute te traceren
• Monitoren van opkomst en verspreiding van resistenge door specifieke tests en het analyseren van resistengegenen, zoals
whole genome sequencing (WGS)
• Onderzoek naar de oorsprong van epidemieën
• Meet anglichamen in bloed voor inzicht in immuniteit en afweersysteem van de bevolking
• Waarschuwen voor nieuwe trends, zoals resistente stammen of nieuwe pathogenen, en ondersteunen
volksgezondheidsmaatregelen.
Verschil met diagnosgsche laboratoria: referengelaboratoria bieden bredere analyses, zoals luchtmonsters, en kijken verder dan
wat ziekenhuislaboratoria detecteren
1.4. Uitdagingen voor de klinische microbiologie
1.4.1. Vroege diagnose
De gming van diagnose is cruciaal. Het diagram toont vier fases:
• Latente fase (E): Periode na de infecge maar voor het vertonen van
klinische verschijnselen
• Subclinische infecfe (ω): Het virus is aanwezig maar veroorzaakt
nog geen symptomen
• Infecfeuze fase (I): Pagënt kan het virus transmiueren
• Incubafeperiode (C): Periode tussen infecge en klinische
verschijnselen
Een vroege diagnose is essengeel omdat intervenges in de latente fase veel effecgever zijn dan gjdens klinische symptomen.
• Infecge begint: ziekteverwekker koloniseert zonder symptomen (incubagegjd)
• Asymptomagsche dragers: kunnen de infecge overdragen zonder ziek te zijn
• Symptomagsche fase: klachten verschijnen, verhoogd besmewngsrisico, trigger om naar de arts te gaan
• Herstelfase: ziekteverwekker wordt opgeruimd, mogelijk immuniteit opgebouwd
ð Moeilijkheden met vb. Covid-19 of HIV waarbij symptomen niet of laat optreden (geen bewustwording)
6
,1.4.2. De juiste test kiezen
Het juiste testmoment bepaalt of je het pathogeen kunt aantonen:
• Incubafeperiode: Virus-RNA detecteerbaar met live virale markers
• Symptomafsche fase: IgM-angstoffen verschijnen
• Recovery periode: IgG-angstoffen nemen toe
In de eerste 3-5 dagen zijn PCR-testen het meest geschikt. Na 1-2 weken zijn serologische tests (anglichaam-detecge)
betrouwbaarder.
1.4.3. Immuniteit en detectie van ontsnappingsmechanismen
Pathogenen ontwikkelen tacgsche verdedigingsmechanismen:
• Bacteriële biofilms: Beschermen tegen angbiogca
o Ontstaan wanneer bacteriën zich hechten en een beschermende
extracellulaire matrix vormen à regelt voedingsstoffen, water en
beschermt tegen uitdroging, desinfecgemiddelen en UV-licht
o Klinisch probleem: vooral op protesen, hartkleppen, IV-lijnen…
• Genefsche variafe: Anggenen veranderen om anglichamen te ontwijken
• Intracellulaire schuilplaatsen: Bacteriën verbergen zich in cellen
1.4.4. Ontstaan van AMR
Zie 1.2.2.
1.4.5. “One Health”-benadering: uitdagingen
• One Health-benadering: gezondheid van mensen, dieren en milieu zijn met elkaar verbonden
o Doel: opgmale gezondheidsresultaten voor mens, dier en milieu door een mulgdisciplinaire aanpak
o Het milieu is de afgelopen eeuwen sterk geëvolueerd, wat invloed heem op de ziektelast
• Kwetsbaarheid bevolkingsgroepen
o Oorlog en ongelijkheid vernieggen de infrastructuur, terwijl in welvarende landen "sociale besmewng"
(desinformage) leidt tot vaccinage-aarzeling, waardoor de groepsimmuniteit tegen mazelen erodeert
o Migranten, vluchtelingen, daklozen, LGBTQI+…hebben verhoogd risico op infecgeziekten
§ Oorzaken: beperkte toegang tot zorg, slechte sanitaire voorzieningen, drukke leefomgevingen, en
specifieke risicofactoren a{ankelijk van herkomst of leefsgjl
§ Zonder sggmagsering!
•
• Risicofactoren bij het verspreiden van infecgeziekten:
o Omgevingsfactoren spelen een cruciale rol in het voorkomen van infecgeziekten
§ Luchtkwaliteit binnenshuis beïnvloedt de verspreiding van infecges (schimmelgroei en slechte venglage
verhogen risico’s) à goede venglage
§ Proper water is essengeel om watergedragen ziekten te voorkomen (verontreinigd water bevat
pathogenen en kan ziek maken) à goed waterbeheer
o Risico op beperkte prevenge (vb. condoomgebruik) en toegang tot gezondheidszorg
o Risico op onvoldoende hygiëne
o Hogere vatbaarheid door andere ziektes/leemijd
o Socio-economische factoren
§ vb. tuberculose is geassocieerd met armoede en mijnen
§ De verspreiding van ziekten is niet homogeen verdeeld
§ Wiskundige modellering kan worden toegevoegd aan deze risicomodellen
One Health-principe toegepast op AMR
• In Europa gelden strengere regels tegen angbiogcagebruik in
de veehouderij, maar dit is niet zo overal ter wereld
• Oplossingen: verantwoord angbiogcagebruik, strengere
regelgeving, betere infecgeprevenge en bewustwording in
landbouw en zorg
7
,1.5. Uitdagingen voor het controleren van ziektetransmissie
De verspreiding van infecgeziekten vindt plaats via een proces dat de infecgeketen wordt genoemd. Dit proces begint bij een
reservoir, de natuurlijke habitat waar een pathogeen (zoals een bacterie of virus) leem en zich vermenigvuldigt. Om een nieuwe
gastheer te infecteren, moet het agens het reservoir verlaten via een uiuree-poort (bijvoorbeeld de luchtwegen of feces), worden
overgebracht via een transmissieroute, en binnendringen via een geschikte entree-poort bij een vatbare gastheer.
Nog voor de uitvinding van moderne medische intervenges zoals angbiogca en vaccins, daalden de incidenge en mortaliteit van
veel infecgeziekten drasgsch door structurele veranderingen in de samenleving:
1. In de 19e eeuw zorgde de aanleg van massale rioleringssystemen en gescheiden drinkwatervoorzieningen voor een directe
daling van watergedragen ziekten zoals cholera en tyfus. Een beroemd voorbeeld is John Snow, die in 1854 aantoonde dat
cholera werd verspreid via besmet water van de Broad Street-pomp in Londen.
2. Verbeterde voeding en leefomstandigheden, aangedreven door landbouwvooruitgang, verhoogde de weerstand van de
bevolking en verlaagde de ernst van ziekten zoals tuberculose en mazelen (de McKeown-hypothese). Het verminderen
van overbevolking en het verbeteren van venglage in woningen en fabrieken hielpen de verspreiding van aerogene (via de
lucht) pathogenen tegen te gaan
3. Medische intervenges: vaccinages (vb. polio, pokken…), angbiogca, hygiëne in de zorg (Ignaz Semmelweis: handen wassen
bij kraamvrouwenkoorts)
4. Globale samenwerking en organisages: WHO en andere programma’s zoals: Global Polio Eradicagon Inigagve (GPEI) (>99%
reducge), rotavirus-sterme in Afrika daalde spectaculair dankzij vaccinageprogramma's
5. Geïntegreerde ziektebehandelprogramma’s: educage, prevenge, isolage, maskers, groepsimmuniteit
.
Vibrio cholerae (cholera)
• Cholera verspreidt zich snel via besmet water en voedsel vooral in gebieden met slechte sanitaire voorzieningen
• Indexgevallen kunnen leiden tot grootschalige uitbraken in kwetsbare gemeenschappen
• Explosieve verspreiding mogelijk in dichtbevolkte gebieden zonder veilig drinkwater en goede hygiëne
• In landen met goede infrastructuur (vb. België) wordt cholera beperkt, terwijl in regio’s zonder schoon water kunnen
grootschalige uitbraken ontstaan (op sommige plaatsen in de wereld nog natuurlijke oorsprong, niet verdwenen)
Promiscuïteit, malnutrige en HIV
• Tuberculose verspreidt zich door ademhalingsdruppels, vooral in slecht gevengleerde en overbevolkte ruimtes.
• Mensen met latente tuberculose zijn niet besmeuelijk, maar ondervoeding of immunosuppressie (vb. HIV) kan de
ziekte acgveren
• Explosieve verspreiding: overbevolking, ondervoeding, hoge HIV-prevalenge verhogen risico op uitbraken
1.5.1. Transmissieroutes
Infecgeziekten verspreiden zich via verschillende wegen:
• Directe Transmissie: Dit omvat direct contact (huid-op-huid, seksueel contact) en druppelverspreiding (niezen of hoesten
waarbij druppels direct op de slijmvliezen van een ander landen).
•
• Indirecte Transmissie:
o Airborne (via de lucht): Kleine deeltjes (druppelkernen) die langdurig in de lucht blijven zweven, zoals bij
mazelen.
o Voertuigen (Vehicleborne): Besmet voedsel, water of levenloze objecten (fomieten) zoals speelgoed of medische
instrumenten.
o Vectoren: Levende organismen zoals muggen (malaria) of teken (ziekte van Lyme) die het pathogeen
overbrengen.
• Zoönosen: ziekten die van dieren op mensen overgaan, vaak door verstoring van ecosystemen of contact met besmet vee.
Non-interpersoonlijke transmissie
• Muggen, vleermuizen, eten, water…
Yersinia pes*s (pest)
• Verantwoordelijk voor grote epidemieën
• Rauen: reservoir, leven hun eigen leven en kunnen besmet raken => mensen bijten => pest
• Symptomen: pijnlijke gezwollen lymfeklieren
• Plaag kan snel verergeren, soms naar het bloed (sepgcemic plague), wat kan leiden tot snelle dood
• Kan leiden tot luchtweginfecges, wat het gemakkelijker maakt voor de bacterie om zich via de lucht te verspreiden
• De plaag komt niet meer voor door bestaande behandelingen
8
,Mycobacterium bovis
• Veroorzaakt rundertuberculose
• Overdracht naar mensen: geïnfecteerde koeien scheiden bacteriën uit via hun
longen, die kunnen overgaan naar de longen van mensen en een tuberculose-
achgge ziekte veroorzaken
• Gastro-intesgnale tuberculose is vaker voorkomend in landen waar melk niet
gepasteuriseerd wordt (vb. Mexico)
Overdraagbare, persoon-tot-persoon transmissie
Het SEIR-model en de reproducfegraad (R0)
Om uitbraken te begrijpen en te voorspellen, gebruiken epidemiologen wiskundige
modellen zoals het SEIR-model. Dit model verdeelt een populage in vier groepen:
1. Suscepfble (Vatbaar, S): Personen die de ziekte nog kunnen krijgen.
2. Exposed (Blootgesteld): Geïnfecteerde personen die in de incubagegjd
ziuen en nog niet infecgeus zijn.
3. Infected (Infecgeus, I): Personen die de ziekte kunnen overdragen.
4. Recovered (Hersteld/Immuun, R): Personen die genezen zijn en (gjdelijk)
beschermd zijn.
Een kernparameter hierbij is het basisreproducgegetal (R0). Dit is het gemiddelde aantal mensen dat door één infecgeus persoon
wordt besmet in een volledig vatbare populage. Wanneer R0 groter is dan 1, zal een uitbraak zich uitbreiden; wanneer R0 kleiner
is dan 1, doom de uitbraak uit. De besmeuelijkheid wordt dus uitgedrukt in het basisreproducgeget al R0 per pathogeen: ebola
(R0=2), SARS-CoV-2 (R0=3), mazelen (R0=18).
• Twee belangrijke parameters:
o β: transmissiesnelheid, bepaalt hoe vaak een vatbaar
individu een besmet persoon tegenkomt en geïnfecteerd
raakt
o γ: herstelsnelheid, beschrijm hoe snel besmeue individuen
herstellen of uit de besmeuelijke populage verdwijnen
• Het basisreproducgegetal (R0) wordt berekend als R0 = β/γ à geem aan hoeveel secundaire besmewngen één
besmeue persoon kan veroorzaken in een volledig vatbare populage
Deze epidemiologie loopt algjd in golven:
1.5.2. Infectiebronnen
Reservoirs en transmissie van pathogenen
• Pathogenen komen voor in
o Exogene reservoirs: mensen, dieren, omgeving, vectoren
o Endogene reservoirs: lichaamseigen microbiota
• Endogene pathogenen veroorzaken infecges bij verzwakte afweer of verkeerde lokalisage
o vb. darmbacteriën in bloedbaan
• Exogene pathogenen verspreiden zich via direct contact, dierlijke reservoirs, omgevingsbronnen (water, bodem) en
vectoren (muggen, teken)
Omgeving als infecgebron
• Omgevingsbronnen (water, bodem, oppervlakken) herbergen diverse pathogenen
• Je moet mensen blootstellen aan een niet-steriele omgeving om het immuunsysteem te trainen.
• Prevenge: sterilisage, desinfecge, vocht- en temperatuurcontrole, waterbeheer
9
, Dieren als infecgebron
• Zoönosen: infecgeziekten die van dieren op mensen overgaan.
• Voedselgerelateerde blootstelling: vlees eten, melk drinken
• Prevenge via pasteurisage: doodt bacteriën in melk à verlengt houdbaarheid
• Prevenge via koken van vlees: doodt bacteriën uit de leefomgeving van dieren (vb. kip)
Mycobacterium bovis (cfr. supra)
Brucellose
• = zoönogsche infecge veroorzaakt door Brucella bacteriën, voornamelijk bij vee
• Locage van infecge: in trofoblast à veroorzaakt abortussen
• Overdracht naar mensen: door contact met besmeue dieren of hun
uitscheidingen, of door consumpge van ongepasteuriseerde zuivel (melk, kaas)
• Dierenartsen worden blootgesteld aan miljoenen van deze bacteriën
Anthrax (miltvuur)
• Veroorzaakt door bacillus anthracis
• Produceert sporen die jarenlang in de bodem kunnen overleven tot in een gunsgge omgeving voor vermenigvuldiging
à acgvage van sporen: bij binnendringen in het lichaam van een dier of mens waar voedingsstoffen aanwezig zijn à
transformeren in acgeve bacteriën
• Komen GI-tractus binnen en produceren toxines
• Overdracht naar mensen: via direct contact met besmeue dieren, inademing van sporen of consumpge van besmeue
dierlijke producten
Coxiella burne*i
• Q-koorts wordt veroorzaakt door Coxiella burne:i, die geiten, schapen en runderen infecteert
• Overdracht naar mensen: inademen van besmeue aërosolen of stofdeeltjes, vooral in gebieden met vee
• Bacteriën kunnen door de wind over lange afstanden komen
Insecten als infecgebron
• Vector-overgedragen bacteriële infecges ontstaan wanneer ziekteverwekkers zich in een vector (luis, teek, vlo) vesggen
en via een beet naar een vatbare mens worden overgedragen
Bartonella quintana (loopgravenkoorts)
• Trench fever: ziekte gjdens de WOI, gekoppeld aan slechte hygiëne en overdracht via lichaamsluizen
• Verdwenen door verbeterde leefomstandigheden
• Huidige gevallen: zeldzaam, maar nog steeds te zien bij daklozen
• Prevenge: huisvesgng, hygiëne en goede voeding helpen de ziekte te voorkomen
Yersinia pes*s (pest) (cfr. supra)
Mensen als bron van infecge
• Directe overdracht: via fysiek contact of uitwisseling van lichaamsvloeistoffen (vb. via seks of hoesten)
• Indirecte overdracht: via besmeue voorwerpen of inademing van aërosolen
1.6. Genomische diversiteit & toegepaste epidemiologie
Genefsche sequencing is een revolugonair hulpmiddel voor uitbraakbestrijding. Het stelt epidemiologen in staat om:
• Tradigonele surveillance kon alleen uitbraken detecteren op basis van symptomen en locage, wat traag en onnauwkeurig
is.
• Genomische surveillance voegt een nieuwe dimensie toe: het onderzoekt de genegsche vingerafdruk van elk pathogeen-
geval. Door DNA/RNA-sequencing te vergelijken, kunnen microbiologen bepalen welke gevallen werkelijk verwant zijn,
waar een uitbraak is ontstaan, en hoe snel het zich verspreidt.
Prakfsch nut:
• Genomische data idengficeert bevesggde clusters en onderscheidt deze van ongerelate gevallen (epidemiologische
context is cruciaal)
• Het "moleculaire klok"-concept toont aan welke mutages zich accumuleren over gjd, wat helpt bij datering van
transmissieketens. Dit is nodig want we zien vandaag de dag nieuwe mutages optreden.
10
