1.Inleiding ........................................................................................................................ 4
Economische groei: samenvatting van een complex verhaal ......................................... 4
Periode van globalisering ........................................................................................... 5
Schokken in de wereldeconomie ................................................................................ 6
Protectionisme als het nieuwe normaal? .............................................................. 6
2.Handelstheorie deel 1: de traditionele bouwstenen ......................................................... 8
Ricardiaans Handelsmodel ........................................................................................ 8
Comparatieve voordelen ..................................................................................... 9
Ricardo-wereld in Autarkie ................................................................................ 11
Handel in het Ricardiaans model ....................................................................... 12
Misopvattingen omtrent internationale handel: ................................................... 17
Ricardo en de realiteit: ...................................................................................... 17
Empirische evidentie voor Ricardiaans handelsmodel ......................................... 20
Belang van Ricardiaans Handelsmodel: ............................................................. 21
Heckscher-Ohlin(-Samuelson) Model ....................................................................... 21
HOS in Autarkie: assumpties ............................................................................ 22
HOS met Internationale handel: ...................................................................... 28
Empirische evidentie HOS model....................................................................... 31
Evaluatie HO/HOS: ........................................................................................... 32
Conclusie: klassieke bouwstenen ............................................................................. 33
3.Handelstheorie deel 2: van theorie naar realiteit ............................................................ 33
Specifieke Factoren Handelsmodel .......................................................................... 33
Assumpties van het model ................................................................................ 34
Impact van prijsveranderingen: .......................................................................... 36
Internationale handel in het specifieke factorenmodel ........................................ 37
Standaard Handelsmodel ........................................................................................ 38
Ruilvoetverhouding ........................................................................................... 40
Handelsmodel met externe schaalvoordelen ............................................................. 44
Externe schaalvoordelen ................................................................................... 44
Handel op bedrijfsniveau ......................................................................................... 48
Handel op bedrijfsniveau: internationale handel onder monopolistische concurrentie
.............................................................................................................................. 49
Handelsmodellen onder monopolistische concurrentie ...................................... 49
1
, Intra-industriële handel ..................................................................................... 52
Handel op bedrijfsniveau: impact van heterogene bedrijven op internationale handel . 55
De impact van bedrijfsverschillen op internationale handel: ................................ 55
Verschillen in de performantie van bedrijven: ...................................................... 56
Handelskosten (t) en exportbeslissingen ............................................................ 57
Implicaties handelsmodellen met Heterogene bedrijven ..................................... 59
Conclusie ............................................................................................................... 59
4.Handelsbeleid deel 1: instrumenten en principes .......................................................... 59
Instrumenten van Handelsbeleid .............................................................................. 60
Waarom handelsinstrumenten?......................................................................... 60
Belangrijkste handelsbeleidsinstrumenten ......................................................... 60
Overzicht effecten handelsbeleid ...................................................................... 67
Principes van Handelsbeleid .................................................................................... 67
Internationale Handelsliberalisering: ................................................................. 67
Politieke economie ........................................................................................... 69
Internationale handelsliberalisering ................................................................... 69
5.Handelsbeleid deel 2: het Europees extern handelsbeleid .............................................. 72
De rol van handelsbeleid in de recente geopolitiek turbulenties .................................. 72
Ongeziene onzekerheid: .................................................................................... 72
Mondiaal Protectionisme .................................................................................. 73
Impact tarievenoorlog ....................................................................................... 74
Het Europees handelsbeleid anno 2026 .................................................................... 75
Europees extern handelsbeleid.......................................................................... 76
Recente tendensen/trends ................................................................................ 78
Semi-protectionisme ........................................................................................ 83
EU: Landbouw en handel .................................................................................. 84
6.Van Rome tot Brexit: integratie en desintegratie van Europa ............................................ 88
De economische eenwording van Europa .................................................................. 88
Evolutie in Europese Marktintegratie .................................................................. 88
De Europese Interne Markt: ............................................................................... 88
Theorie van economische integratie .......................................................................... 90
Analyse 1: instellen van een tarief ...................................................................... 90
Analyse 2: Preferentiële handelsliberalisering, cfr. EU integratie ........................... 91
2
, Analyse 3: Technische handelsbelemmeringen (TBTs) en preferentiële
handelsliberalisering ........................................................................................ 93
Brexit: een handelsperspectief ................................................................................. 95
7.Recente trends in internationale handel ....................................................................... 100
EU-China handelsrelatie: ................................................................................. 102
Export en Economische ontwikkeling ................................................................ 103
8.Handel en klimaat: verzoening mogelijk? ...................................................................... 106
Klimaat in wereldwijd handelsbeleid: ................................................................ 106
WTO en milieubescherming:............................................................................. 107
LT-gevolgen van milieuschade/klimaatverandering ............................................. 107
Zwakke correlatie ecologische duurzaamheid en globalisering ........................... 108
Handel in ‘afval’ ............................................................................................... 109
Europese emissiehandel .................................................................................. 110
European Green Deal ....................................................................................... 110
3
, Internationale Economie
Deel 1: Internationale Handel
1.Inleiding
Turbulente wereld – same good old story?
- Tarieven en openheid (migratie beleid)
- Usa wilt hun industrie opnieuw laten bloeien, maar als je migranten buitenhoudt is dat moeilijk
o Ze hebben ook last van braindrain = human capital migratie
- Inflatie: iedereen wilt inflatie laag houden en levensstandaard op peil houden, maar hierdoor is
er heel veel protectionisme
- In de EU: verschillende belangen van de verschillende lidstaten
- Kan handel helpen om armoede te bestrijden? Veel succesverhalen maar ook slechte verhalen
Economische groei: samenvatting van een complex verhaal
- Growth projections per region: differ a lot
o World +3.3%
o VS +2.1%
o EU +1.4%
o AF +4.4% → opkomende economieën groeien meer dan westen
Twee turbulente decennia: een aantal grote schokken in de wereldwijde BBP-groei
- 2000: dotcom crisis
- 2008: financiële crisis waar vooral het westen heeft afgezien: veel europese banken onderuit.
Die crisis heeft ook lang dragende gevolgen, sommige landen zagen er wel minder van af.
- 2020: coronacrisis: economisch niets aan de hand maar iedereen zat gewoon binnen.
- Laatste jaren: de wereldeconomie groeit gewoon stabiel, gezien trump zou je verwachten dat
de economie erger reageert maar dat is niet echt het geval
Economische groei niet overal identiek:
- In venezuela negatieve groei
- Afrika heeft de grootste groei, je kan zeggen van ze zijn arm dus
makkelijk om te groeien. Maar ZAM is ook arm en die kunnen dat hoge
groeitempo niet volgen
- Oekraïne is donker groen: het is een voorspelling en die is zo omdat er
heel veel geldsteun is door Europa. EU geeft geld om de economie daar
draaiende te houden, want het is veel moeilijker om een platliggende eco
op te bouwen dan een eco draaiende te houden. Oekraïne had het in de voorbije jaren ook heel
slecht waardoor ze misschien voorspellen dat het volgende jaar ok gaat zijn. → puur
economisch gezien is een economische schok zoals een oorlog of klimaatramp niet zo slecht
om groei te steunen
4
, Onderliggende structurele verschuivingen in de wereldeconomie:
- Groeiverschillen tussen westerse (blauw) en opkomende
economieën (rood)
- Sinds 200 is rood systematisch hoger dan blauw, de
opkomende economieën beginnen steeds meer hun plaats op
te eisen.
- IMF en WTO zijn eigenlijk gemaakt voor en door het Westen,
maar opkomende eco willen ook gerepresenteerd zijn, want
soms hebben die andere ideologieën en willen dat deze ook
erkend worden..
- Handel is natuurlijk onderling verbonden → dat creëert onderlinge afhankelijkheid (bv stel wij
verdienen minder, dan gaan we ook minder kopen van China)
Periode van globalisering
Groei in de wereldhandel
- Licht blauw: GDP = economische groei
- Donker blauw: handel
- Als je ratio neemt (groen): export/GDP =maatstaf van
handelopenheid, de wereld is dus opener
- Migratie, internet, handelsliberalisering, containerizatie etc.
→ logistieke keten wordt goedkoper en beter
- Vanaf 2000 was China deel van de WTO en dan zie je de groei echt sterk omhoog gaan
Verklaring van groei in wereldhandel:
- Vrijmaking van de wereldhandel → lange periode met beleid van handelsliberalisering
- Evoluties in transport: dalende kosten, nieuwe technologieën (inclusief ICT)
- Ondernemerschap met internationale dimensie
- Nieuwe spelers (bv opkomende economieën, multinationals)
- Nieuwe producten, innovaties etc (bv smartphones)
Er is veel vrijhandel maar toch zijn er veel licensing and/or authorisation eisen voor veel diensten:
financial services, air transport, accounting services, broadcasting…
Volatiliteit in internationale handel: coronacrisis is de meest recente
crisis, maar enorme weerbaarheid en sterk herstel (terugval en heel
sterk herstel → V-patroon)
Vooruitzichten Internationale handel: ze voorspellen dat de
wereldhandel het goed blijft doen
Toenemend belang van dienstenhandel: snellere groei in
dienstenhandel dan in goederenhandel. Het is een andere dynamiek, maar toch veel samenhang →
grootste dynamiek zit in de dienstenhandel.
- Belangrijk omdat de USA bv een handelsbalans tekort voor goederen, als je kijkt naar diensten
hebben ze een groot overschot → de dienstenhandel is geleidelijk aan het tekort in de
goederenhandel aan het opvangen
5
Economische groei: samenvatting van een complex verhaal ......................................... 4
Periode van globalisering ........................................................................................... 5
Schokken in de wereldeconomie ................................................................................ 6
Protectionisme als het nieuwe normaal? .............................................................. 6
2.Handelstheorie deel 1: de traditionele bouwstenen ......................................................... 8
Ricardiaans Handelsmodel ........................................................................................ 8
Comparatieve voordelen ..................................................................................... 9
Ricardo-wereld in Autarkie ................................................................................ 11
Handel in het Ricardiaans model ....................................................................... 12
Misopvattingen omtrent internationale handel: ................................................... 17
Ricardo en de realiteit: ...................................................................................... 17
Empirische evidentie voor Ricardiaans handelsmodel ......................................... 20
Belang van Ricardiaans Handelsmodel: ............................................................. 21
Heckscher-Ohlin(-Samuelson) Model ....................................................................... 21
HOS in Autarkie: assumpties ............................................................................ 22
HOS met Internationale handel: ...................................................................... 28
Empirische evidentie HOS model....................................................................... 31
Evaluatie HO/HOS: ........................................................................................... 32
Conclusie: klassieke bouwstenen ............................................................................. 33
3.Handelstheorie deel 2: van theorie naar realiteit ............................................................ 33
Specifieke Factoren Handelsmodel .......................................................................... 33
Assumpties van het model ................................................................................ 34
Impact van prijsveranderingen: .......................................................................... 36
Internationale handel in het specifieke factorenmodel ........................................ 37
Standaard Handelsmodel ........................................................................................ 38
Ruilvoetverhouding ........................................................................................... 40
Handelsmodel met externe schaalvoordelen ............................................................. 44
Externe schaalvoordelen ................................................................................... 44
Handel op bedrijfsniveau ......................................................................................... 48
Handel op bedrijfsniveau: internationale handel onder monopolistische concurrentie
.............................................................................................................................. 49
Handelsmodellen onder monopolistische concurrentie ...................................... 49
1
, Intra-industriële handel ..................................................................................... 52
Handel op bedrijfsniveau: impact van heterogene bedrijven op internationale handel . 55
De impact van bedrijfsverschillen op internationale handel: ................................ 55
Verschillen in de performantie van bedrijven: ...................................................... 56
Handelskosten (t) en exportbeslissingen ............................................................ 57
Implicaties handelsmodellen met Heterogene bedrijven ..................................... 59
Conclusie ............................................................................................................... 59
4.Handelsbeleid deel 1: instrumenten en principes .......................................................... 59
Instrumenten van Handelsbeleid .............................................................................. 60
Waarom handelsinstrumenten?......................................................................... 60
Belangrijkste handelsbeleidsinstrumenten ......................................................... 60
Overzicht effecten handelsbeleid ...................................................................... 67
Principes van Handelsbeleid .................................................................................... 67
Internationale Handelsliberalisering: ................................................................. 67
Politieke economie ........................................................................................... 69
Internationale handelsliberalisering ................................................................... 69
5.Handelsbeleid deel 2: het Europees extern handelsbeleid .............................................. 72
De rol van handelsbeleid in de recente geopolitiek turbulenties .................................. 72
Ongeziene onzekerheid: .................................................................................... 72
Mondiaal Protectionisme .................................................................................. 73
Impact tarievenoorlog ....................................................................................... 74
Het Europees handelsbeleid anno 2026 .................................................................... 75
Europees extern handelsbeleid.......................................................................... 76
Recente tendensen/trends ................................................................................ 78
Semi-protectionisme ........................................................................................ 83
EU: Landbouw en handel .................................................................................. 84
6.Van Rome tot Brexit: integratie en desintegratie van Europa ............................................ 88
De economische eenwording van Europa .................................................................. 88
Evolutie in Europese Marktintegratie .................................................................. 88
De Europese Interne Markt: ............................................................................... 88
Theorie van economische integratie .......................................................................... 90
Analyse 1: instellen van een tarief ...................................................................... 90
Analyse 2: Preferentiële handelsliberalisering, cfr. EU integratie ........................... 91
2
, Analyse 3: Technische handelsbelemmeringen (TBTs) en preferentiële
handelsliberalisering ........................................................................................ 93
Brexit: een handelsperspectief ................................................................................. 95
7.Recente trends in internationale handel ....................................................................... 100
EU-China handelsrelatie: ................................................................................. 102
Export en Economische ontwikkeling ................................................................ 103
8.Handel en klimaat: verzoening mogelijk? ...................................................................... 106
Klimaat in wereldwijd handelsbeleid: ................................................................ 106
WTO en milieubescherming:............................................................................. 107
LT-gevolgen van milieuschade/klimaatverandering ............................................. 107
Zwakke correlatie ecologische duurzaamheid en globalisering ........................... 108
Handel in ‘afval’ ............................................................................................... 109
Europese emissiehandel .................................................................................. 110
European Green Deal ....................................................................................... 110
3
, Internationale Economie
Deel 1: Internationale Handel
1.Inleiding
Turbulente wereld – same good old story?
- Tarieven en openheid (migratie beleid)
- Usa wilt hun industrie opnieuw laten bloeien, maar als je migranten buitenhoudt is dat moeilijk
o Ze hebben ook last van braindrain = human capital migratie
- Inflatie: iedereen wilt inflatie laag houden en levensstandaard op peil houden, maar hierdoor is
er heel veel protectionisme
- In de EU: verschillende belangen van de verschillende lidstaten
- Kan handel helpen om armoede te bestrijden? Veel succesverhalen maar ook slechte verhalen
Economische groei: samenvatting van een complex verhaal
- Growth projections per region: differ a lot
o World +3.3%
o VS +2.1%
o EU +1.4%
o AF +4.4% → opkomende economieën groeien meer dan westen
Twee turbulente decennia: een aantal grote schokken in de wereldwijde BBP-groei
- 2000: dotcom crisis
- 2008: financiële crisis waar vooral het westen heeft afgezien: veel europese banken onderuit.
Die crisis heeft ook lang dragende gevolgen, sommige landen zagen er wel minder van af.
- 2020: coronacrisis: economisch niets aan de hand maar iedereen zat gewoon binnen.
- Laatste jaren: de wereldeconomie groeit gewoon stabiel, gezien trump zou je verwachten dat
de economie erger reageert maar dat is niet echt het geval
Economische groei niet overal identiek:
- In venezuela negatieve groei
- Afrika heeft de grootste groei, je kan zeggen van ze zijn arm dus
makkelijk om te groeien. Maar ZAM is ook arm en die kunnen dat hoge
groeitempo niet volgen
- Oekraïne is donker groen: het is een voorspelling en die is zo omdat er
heel veel geldsteun is door Europa. EU geeft geld om de economie daar
draaiende te houden, want het is veel moeilijker om een platliggende eco
op te bouwen dan een eco draaiende te houden. Oekraïne had het in de voorbije jaren ook heel
slecht waardoor ze misschien voorspellen dat het volgende jaar ok gaat zijn. → puur
economisch gezien is een economische schok zoals een oorlog of klimaatramp niet zo slecht
om groei te steunen
4
, Onderliggende structurele verschuivingen in de wereldeconomie:
- Groeiverschillen tussen westerse (blauw) en opkomende
economieën (rood)
- Sinds 200 is rood systematisch hoger dan blauw, de
opkomende economieën beginnen steeds meer hun plaats op
te eisen.
- IMF en WTO zijn eigenlijk gemaakt voor en door het Westen,
maar opkomende eco willen ook gerepresenteerd zijn, want
soms hebben die andere ideologieën en willen dat deze ook
erkend worden..
- Handel is natuurlijk onderling verbonden → dat creëert onderlinge afhankelijkheid (bv stel wij
verdienen minder, dan gaan we ook minder kopen van China)
Periode van globalisering
Groei in de wereldhandel
- Licht blauw: GDP = economische groei
- Donker blauw: handel
- Als je ratio neemt (groen): export/GDP =maatstaf van
handelopenheid, de wereld is dus opener
- Migratie, internet, handelsliberalisering, containerizatie etc.
→ logistieke keten wordt goedkoper en beter
- Vanaf 2000 was China deel van de WTO en dan zie je de groei echt sterk omhoog gaan
Verklaring van groei in wereldhandel:
- Vrijmaking van de wereldhandel → lange periode met beleid van handelsliberalisering
- Evoluties in transport: dalende kosten, nieuwe technologieën (inclusief ICT)
- Ondernemerschap met internationale dimensie
- Nieuwe spelers (bv opkomende economieën, multinationals)
- Nieuwe producten, innovaties etc (bv smartphones)
Er is veel vrijhandel maar toch zijn er veel licensing and/or authorisation eisen voor veel diensten:
financial services, air transport, accounting services, broadcasting…
Volatiliteit in internationale handel: coronacrisis is de meest recente
crisis, maar enorme weerbaarheid en sterk herstel (terugval en heel
sterk herstel → V-patroon)
Vooruitzichten Internationale handel: ze voorspellen dat de
wereldhandel het goed blijft doen
Toenemend belang van dienstenhandel: snellere groei in
dienstenhandel dan in goederenhandel. Het is een andere dynamiek, maar toch veel samenhang →
grootste dynamiek zit in de dienstenhandel.
- Belangrijk omdat de USA bv een handelsbalans tekort voor goederen, als je kijkt naar diensten
hebben ze een groot overschot → de dienstenhandel is geleidelijk aan het tekort in de
goederenhandel aan het opvangen
5
