RECHT EN SAMENLEVING
SAMENVATTING 2025/2026
,Inhoudsopgave
Recht en samenleving: co-constitutieve houding...................................................................................................................................................5
Sociale genese vs. sociale werking.....................................................................................................................................................................5
Sociale genese.................................................................................................................................................................................................5
sociale werking...............................................................................................................................................................................................6
Socio-Legal studies.................................................................................................................................................................................................7
Juridische-dogmatische vs. Sociaalwetenschappelijk (antropologisch/sociologisch) onderzoek......................................................................7
Onderzoeksmodel...........................................................................................................................................................................................7
Perspectief.......................................................................................................................................................................................................7
methodologie..................................................................................................................................................................................................8
Rechtsantropologie.............................................................................................................................................................................................9
antropologie....................................................................................................................................................................................................9
‘Recht’............................................................................................................................................................................................................9
Rechtsantropologie.......................................................................................................................................................................................10
evolutie.........................................................................................................................................................................................................10
Rechtssociologie...............................................................................................................................................................................................12
sociologie?....................................................................................................................................................................................................12
‘recht’?..........................................................................................................................................................................................................12
rechtssociologie............................................................................................................................................................................................12
evolutie.........................................................................................................................................................................................................13
samengevat...................................................................................................................................................................................................15
Concreet............................................................................................................................................................................................................16
Critical Legal Studies (CLS)................................................................................................................................................................................16
Kritiek: methode/theorie...............................................................................................................................................................................16
Kritische benaderingen van het recht: ‘kritische rechtenstudies’ (KRS)......................................................................................................17
Critical legal studies (CLS)..........................................................................................................................................................................17
Recht in actie........................................................................................................................................................................................................18
Rechtspluralisme...............................................................................................................................................................................................18
Algemeen......................................................................................................................................................................................................18
Semi-autonome sociale velden.....................................................................................................................................................................22
Interlegaliteit/internormativiteit........................................................................................................................................................................23
Street-level bureaucrats....................................................................................................................................................................................24
Rechtsbewustzijn..............................................................................................................................................................................................24
Mobiliseren van recht.......................................................................................................................................................................................25
Een sociojuridische gevalstudie........................................................................................................................................................................25
Een juridische benadering.............................................................................................................................................................................25
, Een sociojuridische benadering: de case van Gabriela.................................................................................................................................26
Recht en cultuur....................................................................................................................................................................................................27
Cultuur?............................................................................................................................................................................................................27
Recht en cultuur................................................................................................................................................................................................28
‘Legal culture’..................................................................................................................................................................................................29
Culturele delicten en cultureel verweer............................................................................................................................................................30
Inleiding........................................................................................................................................................................................................30
Concepten.....................................................................................................................................................................................................30
Argumenten..................................................................................................................................................................................................32
Oefening.......................................................................................................................................................................................................34
Grenzen aan recht in kampen – Rights at the border and in camps: The case of Calais (France)........................................................................35
Introduction and context...................................................................................................................................................................................35
What makes people take dangerous (onwards) migratory pathways?..........................................................................................................36
Why don’t people apply for asylum in France?............................................................................................................................................36
How does the UK try to prevent onward migration from France?...............................................................................................................36
‘No fixation’ policy: evictions of informal settlements................................................................................................................................37
How to study evictions in Calais from a socio-legal perspective?...............................................................................................................37
BATTLING THE ‘ZERO-FIXATION POLICY’ AT THE FRENCH-BRITISH BORDER: HUMAN RIGHTS MONITORING,
LEGAL ACTION AND SCALE-SHIFTING..............................................................................................................................................39
Human rights monitoring of the evictions........................................................................................................................................................40
providing protection locally trough monitoring & alerting.........................................................................................................................40
Scale-shifting to the national level:..............................................................................................................................................................40
Scale-shifting to the European level with the border violence monitoring network....................................................................................40
Challenging the evictions in court....................................................................................................................................................................40
Battling evictions by pulling them back into ‘legality’................................................................................................................................40
The challenge of elivering ‘proof’ of rights violations.................................................................................................................................40
(Limited) wins that do (not) last...................................................................................................................................................................41
From ‘speaking law to power’ to disillusions with the ‘power of the law’?....................................................................................................41
Where lies the ‘power’ of engaging the law for human rights defenders?.......................................................................................................42
(Een andere kijk op) mensenrechten.....................................................................................................................................................................42
Wat zijn mensenrechten? Waar komen mensenrechten vandaan?...................................................................................................................42
vier scholen...................................................................................................................................................................................................42
Het recht van de MR: UVRM.......................................................................................................................................................................44
Het recht van de MR (VN)...........................................................................................................................................................................44
Toenemend gebruik van mensenrechtentaal.................................................................................................................................................44
Juridisering van sociaal en politiek proces...................................................................................................................................................44
Mensenrechten en culturele diversiteit.............................................................................................................................................................44
Illustratie:......................................................................................................................................................................................................44
, Cross-culturele interpretatie van mensenrechten (An-Na’im)......................................................................................................................45
Contextuele mensenrechten..........................................................................................................................................................................45
culturele verschillen…..................................................................................................................................................................................45
Artikel 9 EVRM...........................................................................................................................................................................................46
Inclusieve mensenrechten voor inheemse volkeren.....................................................................................................................................46
Maar…..........................................................................................................................................................................................................46
De praktijk van mensen rechten.......................................................................................................................................................................46
Vernacularization..........................................................................................................................................................................................46
Localization..................................................................................................................................................................................................47
Transformatian perspective..........................................................................................................................................................................47
Besluit...........................................................................................................................................................................................................48
Methodologie........................................................................................................................................................................................................49
Inleiding............................................................................................................................................................................................................49
Onderzoeksmethodes (in de rechtsantropologie)..............................................................................................................................................51
(Participerende) observatie...........................................................................................................................................................................51
‘Verlengde casus methode’...........................................................................................................................................................................52
Semi-gestructureerde diepte-interviews.......................................................................................................................................................52
ETnografie....................................................................................................................................................................................................56
Ethische aspecten..............................................................................................................................................................................................56
Databeheer en -analyse.....................................................................................................................................................................................57
Formele en informele geschilbeslechting.............................................................................................................................................................58
Inleiding............................................................................................................................................................................................................58
Conflictbeslechting...........................................................................................................................................................................................58
Formele geschilbeslechting..........................................................................................................................................................................60
Informele geschilbeslechting........................................................................................................................................................................67
wat met nazorg?............................................................................................................................................................................................71
Gender en intersectionaliteit.................................................................................................................................................................................71
wat is gender?...............................................................................................................................................................................................71
de sociale (de)constructie van gender...........................................................................................................................................................72
de rol van cultuur..........................................................................................................................................................................................72
Intersectionaliteit of ‘kruispuntdenken’........................................................................................................................................................73
samengevat...................................................................................................................................................................................................73
In het analyse van het recht..............................................................................................................................................................................73
Gelijkbehandelingstheorie (Equal Treatment Theory).................................................................................................................................73
verschiltheorie (Difference Theory of Cultural Feminism)..........................................................................................................................74
Dominantietheorie (Dominance Theory of Radical Feminism)...................................................................................................................74
Critical Race Feminism................................................................................................................................................................................74
, Queer Legal Theory (Lesbian Feminism).....................................................................................................................................................74
Pragmatisch Feminisme (Pragmatic Feminism)...........................................................................................................................................75
Eco-feminism................................................................................................................................................................................................75
In het sociaal-wetenschappelijke analyse van het recht...................................................................................................................................75
Gender, intersectionaliteit in genese van recht.............................................................................................................................................75
De werking van het recht op gender en intersecetionaliteit..........................................................................................................................75
Symbolische en materiele dimensies in de sociale werking van het recht...................................................................................................76
Kolonialisme & recht............................................................................................................................................................................................78
Kolonialisme.....................................................................................................................................................................................................78
Historisch evolutie: de rol van het recht in het kolonialisme...........................................................................................................................79
Legitimering in het internationale recht...........................................................................................................................................................82
Koloniaal recht en het bestuur in Belgisch Congo...........................................................................................................................................84
An introduction to key concepts in postcolonial and decolonial theory.......................................................................................................90
Law, colonialism and postcolonial societies................................................................................................................................................91
Postcolonial theory and international law.....................................................................................................................................................92
The decolonial critique of human rights.......................................................................................................................................................92
Recht & sociaaleconomische ongelijkheid...........................................................................................................................................................93
Sociale ongelijkheid, orde & klasse..................................................................................................................................................................93
Sociale ongelijkheid......................................................................................................................................................................................93
Sociale orde..................................................................................................................................................................................................94
Klasse............................................................................................................................................................................................................94
Vrijheid? Structuur vs. Agency....................................................................................................................................................................94
Historische inkomens- en rechtsongelijkheid...................................................................................................................................................95
Rechtsongelijkheid.......................................................................................................................................................................................95
Welvaart, staat, kapitaal en recht......................................................................................................................................................................96
Taal, recht & rechtvaardigheid.............................................................................................................................................................................98
Taalideologieën en mythes over taal in juridische contexten...........................................................................................................................99
Mythe 1: Taal is een statisch concept...........................................................................................................................................................99
Mythe 2: Taal is een neutraal medium.......................................................................................................................................................100
mythe 3: Taal is een betrouwbare indicator van credibiliteit.....................................................................................................................101
mythe 4: we hebben geen vertalers en tolken meer nodig: AI neemt over!...............................................................................................102
mythe 5: elke tweetalige kan tolken...........................................................................................................................................................102
Reader.................................................................................................................................................................................................................103
Les 1: inleiding...............................................................................................................................................................................................103
Les 2: recht in actie.........................................................................................................................................................................................105
Les 3: recht en cultuur....................................................................................................................................................................................106
Les 4: recht aan grenzen in kampen...............................................................................................................................................................107
, Les 5: mensenrechten en universaliteit...........................................................................................................................................................108
Les 6: kwalitatieve onderzoeksmethodologie.................................................................................................................................................108
Les 7: Geschillen en conflicten.......................................................................................................................................................................109
Les 8: gender en intersectionaliteit.................................................................................................................................................................110
Les 9: recht en kolonialisme...........................................................................................................................................................................111
Les 10: dekoloniale rechtstheorie...................................................................................................................................................................112
Les 11:............................................................................................................................................................................................................113
Recht en sociaaleconomische ongelijkheid................................................................................................................................................113
Taal, ongelijkheid en recht.........................................................................................................................................................................114
Recht en samenleving: co-constitutieve houding
Verhouding tussen recht en samenleving
- In veel vakken wordt gekeken naar het recht dat opgedeeld wordt in verschillende rechtstakken.
o We bekijken het recht als een op zichzelf staand systeem (vb. Kijken of de uitspraak van het Arbeidshof wel
overeenstemt met de RS van het GwH )
we hanteren dus een intern perspectief (recht als geheel, recht als systeem op zich)
- Het recht is het onderzoeksobject
- Rechtsgeleerdheid is het onderzoek & kijkt naar het recht als intern systeem
- Maar uiteraard wordt het recht gevormd door krachten in de samenleving en heeft het recht ook invloed op de werkelijke wereld
o Mensen gaan wetten maken, wetten toepassen, mensen zijn het object van de wetten
o Recht wordt dus gevormd door dynamieken in de samenleving
Recht & samenleving geven elkaar wederzijds vorm
Sociale genese vs. sociale werking
Wisselwerking tussen recht en maatschappij
Het recht wordt opgevat als een sociaal verschijnsel, als een product van menselijke interactie = tweerichtingsverkeer
- Recht wordt gevormd door sociale verhoudingen ➔ sociale genese
o Recht wordt gevormd door samenleving = sociale genese
- Recht beïnvloedt ook sociale verhoudingen ➔ sociale werking
o Samenleving wordt gevormd door recht = sociale werking
SOCIALE GENESE
= Ontstaan/wijziging regels op basis van veranderende opvattingen/maatschappelijke transities
- Vb. roken: oorspronkelijk geen problemen, en was roken zeer genormaliseerd, maar na tijdje grotere bewustwording dat roken
niet goed is leidt tot hele reeks van wetten (evolutie vanaf 2009)
o Vandaag de dag wil men het rookverbod ook uitbreiden naar de terrassen
o Deze regels geven een bepaalde veranderende houding van de maatschappij aan, maar gaan tegelijk gaan die ook de
maatschappij weer beïnvloeden (sensibilisering je moet je wel plooien naar het wet)
Wijziging van regels o.b.v. veranderende opvattingen in de maatschappij
- Vb. same sex relations
o Tijd geleden werd het huwelijk als een contract gezien tussen 2 personen van een verschillend geslacht
o Ideeën in de samenleving veranderden vanaf 2003 kunnen ook personen van hetzelfde geslacht huwen
Grote mobilisatie van same sex koppels bewustwording
o Vandaag de dag ook mogelijk om kinderen te adopteren
, Maar ook weer beperkingen van het recht: het is niet omdat er een beginsel is van non-discriminatie of dat
mensen van hetzelfde geslacht kunnen huwen in de wet is ingeschreven dat dit ook niet meer gebeurt in
de praktijk zijn er soms wel problemen van discriminatie
SOCIALE WERKING
= Welke invloed heeft het recht op menselijk handelen?
- Vertrekt vanuit 2 aannames (rechtstaat):
o De burger kent de wet
o De burger gehoorzaamt de wet niet noodzakelijk; mensen kunnen ook regels negeren, anders gaan interpreteren
- Vb. de milieubox
o Eind jaren 1990, Vlaamse gezinnen
o Idee van milieubox om klein gevaarlijk afval in te bewaren.
Werd ingeschreven in de wet, en vertrekkende vanuit het idee dat iedere burger geacht wordt de wet te
kennen en deze ook te gehoorzamen, maar was eigenlijk niet effectief was niet echt bruikbaar: soms
kreeg men het niet open of werkte het niet
o Ondanks het feit dat de milieubox niet gewerkt heeft, is er wel bewustwording gecreëerd voor klein gevaarlijk afval
dat we apart moeten sorteren
- Co-constitutieve verhouding tussen recht en samenleving
o Wet en het recht heeft niet altijd het gewenste effect in de praktijk
o Heel wat vervormende effecten (distortions) maar ook contraproductieve (onbedoelde) effecten
vb. contraproductieve effecten:
Hogere minimumstraffen om het recidiveeffect te verhogen, maar het parket kan dan juist
minder geneigd zijn om te gaan vervolgen
Vennootschapsrecht: minimumvereiste aan kapitaal omdat je wilt vermijden dat mensen te veel
risico kunnen nemen je ging eerder mensen gaan uitsluiten
Je neemt een wet aan met de bedoeling om een zaak te veranderen, en uiteindelijk gebeurt het
tegenovergestelde van wat dat eigenlijk beoogt
o In de rechtssociologie en rechtsantropologie zullen we kijken naar de praktijk en of een bepaalde rechtspraak of wet
daadwerkelijk gevolgd wordt en niet tot contraproductieve of vervormende effecten leidt
Overzicht
- Rechtsgeleerdheid = discipline die het recht op zich gaat bestuderen
o Wat is de juridische methode? Hanteren van een doctrinaire methode (RL, RS enz. opzoeken en doornemen)
o Moeilijk om de juridische methode echt scherp te krijgen
o Rechtspraak en rechtsleer analyseren en kijken waar er verschillen zijn
- Sociale wetenschappen (sociologische antropologie, politieke wetenschappen, etc.): gaan de samenleving bestuderen
o Sociaalwetenschappelijke methoden op een empirische manier kijken
- Interdisciplinaire velden
, o Rechtsantropologie en rechtssociologie
Worden samen ook wel de socio-legal studies genoemd
Ook critical legal studies bevinden zich op deze intersectie
o Hoe kunnen we van concepten vanuit andere disciplines het recht beter gaan begrijpen, wat het recht doet in de
samenleving en hoe het recht tot stand komt?
Socio-Legal studies
Juridische-dogmatische vs. Sociaalwetenschappelijk
(antropologisch/sociologisch) onderzoek
Voorbeeld: Mestfraude:
- Boeren moet eigenlijk een stuk van hun mest afvoeren omdat er daar stoffen in zitten die schadelijk zijn voor het milieu Maar
als dat niet op een correcte manier gebeurt, als er dan geen aangifte van gedaan wordt, als ze illegaal ergens mest gaan lozen, dan
spreken we van mestfraude
Hoe gaan we dit gaan onderzoeken? Kijken naar de wet, rechtspraak, rechtsleer (wat zeggen de regels?)
- Maar we gaan niet kijken naar hoe mensen over mestfraude denken
- Op juridisch dogmatische manier gaan bekijken, maar ook via sociaalwetenschappelijk onderzoek
ONDERZOEKSMODEL
Juridisch-dogmatisch onderzoek Sociaalwetenschappelijk onderzoek
Normatief Beschrijvend en/of verklarend
Juridisch dogmatisch: vaak een normatieve doelstelling als Beschrijven van praktijken, verklaren van percepties van het
achtergrond, normatieve ondertoon publiek…
In kaart brengen van wetgeving, analyse van rechtspraak Bij sociaalwetenschappelijk onderzoek: begrijpen hoe iets werkt
wetswijzigingen voorstellen… beschrijvend/verklarend
Hoe bekijken mensen het recht, wat zijn de percepties van het
publiek, praktijken verklaren etc.
In principe geen normatieve intentie (maar moet genuanceerd
worden)
Maar juridisch dogmatisch onderzoek kan ook beschrijvend zijn En sociaalwetenschappelijk onderzoek kan ook normatief zijn (vb.
(vb. Rechtsvergelijking) Critical legal studies)
Maar als je een makkelijk onderscheid wil maken tussen beide soorten onderzoek dan kijk je best naar het bovenstaande verschil
PERSPECTIEF
Juridisch-dogmatisch onderzoek Sociaalwetenschappelijk onderzoek
Intern perspectief Extern perspectief
Accuratere juridische conceptualisering (om onze samenleving te Beter begrip van menselijke ervaring (+ implementatie van recht in
gaan vormgeven) praktijk)
Juridische categorieën = essentieel Erkennen van beperkingen van juridische categorieën (vb.
‘vluchteling’)
Perspectief bij juridisch-dogmatisch onderzoek
- Je blijft binnen het systeem van het recht en daarbinnen ga je kijken hoe je concepten accurater kunt gaan conceptualiseren (vb.
Hoe wordt mestfraude gedefinieerd, wat is het toepassingsgebied etc.)
- We gaan dus vaak categorieën gaan maken (vb. Jij bent een EU-burger, dit zijn aanverwanten en dat zijn bloedverwanten etc.)
categorieën om aan hen bepaalde rechten en plichten toe te kennen
Perspectief bij sociaalwetenschappelijk onderzoek
- Vanuit extern perspectief, van buitenaf naar het recht kijken
- Hoe wordt iets geregeld in de praktijk en hoe gaan mensen met regels om
- Beperkingen van categorieën erkennen:
o vb. Vluchteling is eenieder die verplicht is zijn land te verplaatsen door bijvoorbeeld oorlog (= sociologische realiteit)
vluchteling in de zin van het vluchtelingenverdrag: heel beperkte definitie
SAMENVATTING 2025/2026
,Inhoudsopgave
Recht en samenleving: co-constitutieve houding...................................................................................................................................................5
Sociale genese vs. sociale werking.....................................................................................................................................................................5
Sociale genese.................................................................................................................................................................................................5
sociale werking...............................................................................................................................................................................................6
Socio-Legal studies.................................................................................................................................................................................................7
Juridische-dogmatische vs. Sociaalwetenschappelijk (antropologisch/sociologisch) onderzoek......................................................................7
Onderzoeksmodel...........................................................................................................................................................................................7
Perspectief.......................................................................................................................................................................................................7
methodologie..................................................................................................................................................................................................8
Rechtsantropologie.............................................................................................................................................................................................9
antropologie....................................................................................................................................................................................................9
‘Recht’............................................................................................................................................................................................................9
Rechtsantropologie.......................................................................................................................................................................................10
evolutie.........................................................................................................................................................................................................10
Rechtssociologie...............................................................................................................................................................................................12
sociologie?....................................................................................................................................................................................................12
‘recht’?..........................................................................................................................................................................................................12
rechtssociologie............................................................................................................................................................................................12
evolutie.........................................................................................................................................................................................................13
samengevat...................................................................................................................................................................................................15
Concreet............................................................................................................................................................................................................16
Critical Legal Studies (CLS)................................................................................................................................................................................16
Kritiek: methode/theorie...............................................................................................................................................................................16
Kritische benaderingen van het recht: ‘kritische rechtenstudies’ (KRS)......................................................................................................17
Critical legal studies (CLS)..........................................................................................................................................................................17
Recht in actie........................................................................................................................................................................................................18
Rechtspluralisme...............................................................................................................................................................................................18
Algemeen......................................................................................................................................................................................................18
Semi-autonome sociale velden.....................................................................................................................................................................22
Interlegaliteit/internormativiteit........................................................................................................................................................................23
Street-level bureaucrats....................................................................................................................................................................................24
Rechtsbewustzijn..............................................................................................................................................................................................24
Mobiliseren van recht.......................................................................................................................................................................................25
Een sociojuridische gevalstudie........................................................................................................................................................................25
Een juridische benadering.............................................................................................................................................................................25
, Een sociojuridische benadering: de case van Gabriela.................................................................................................................................26
Recht en cultuur....................................................................................................................................................................................................27
Cultuur?............................................................................................................................................................................................................27
Recht en cultuur................................................................................................................................................................................................28
‘Legal culture’..................................................................................................................................................................................................29
Culturele delicten en cultureel verweer............................................................................................................................................................30
Inleiding........................................................................................................................................................................................................30
Concepten.....................................................................................................................................................................................................30
Argumenten..................................................................................................................................................................................................32
Oefening.......................................................................................................................................................................................................34
Grenzen aan recht in kampen – Rights at the border and in camps: The case of Calais (France)........................................................................35
Introduction and context...................................................................................................................................................................................35
What makes people take dangerous (onwards) migratory pathways?..........................................................................................................36
Why don’t people apply for asylum in France?............................................................................................................................................36
How does the UK try to prevent onward migration from France?...............................................................................................................36
‘No fixation’ policy: evictions of informal settlements................................................................................................................................37
How to study evictions in Calais from a socio-legal perspective?...............................................................................................................37
BATTLING THE ‘ZERO-FIXATION POLICY’ AT THE FRENCH-BRITISH BORDER: HUMAN RIGHTS MONITORING,
LEGAL ACTION AND SCALE-SHIFTING..............................................................................................................................................39
Human rights monitoring of the evictions........................................................................................................................................................40
providing protection locally trough monitoring & alerting.........................................................................................................................40
Scale-shifting to the national level:..............................................................................................................................................................40
Scale-shifting to the European level with the border violence monitoring network....................................................................................40
Challenging the evictions in court....................................................................................................................................................................40
Battling evictions by pulling them back into ‘legality’................................................................................................................................40
The challenge of elivering ‘proof’ of rights violations.................................................................................................................................40
(Limited) wins that do (not) last...................................................................................................................................................................41
From ‘speaking law to power’ to disillusions with the ‘power of the law’?....................................................................................................41
Where lies the ‘power’ of engaging the law for human rights defenders?.......................................................................................................42
(Een andere kijk op) mensenrechten.....................................................................................................................................................................42
Wat zijn mensenrechten? Waar komen mensenrechten vandaan?...................................................................................................................42
vier scholen...................................................................................................................................................................................................42
Het recht van de MR: UVRM.......................................................................................................................................................................44
Het recht van de MR (VN)...........................................................................................................................................................................44
Toenemend gebruik van mensenrechtentaal.................................................................................................................................................44
Juridisering van sociaal en politiek proces...................................................................................................................................................44
Mensenrechten en culturele diversiteit.............................................................................................................................................................44
Illustratie:......................................................................................................................................................................................................44
, Cross-culturele interpretatie van mensenrechten (An-Na’im)......................................................................................................................45
Contextuele mensenrechten..........................................................................................................................................................................45
culturele verschillen…..................................................................................................................................................................................45
Artikel 9 EVRM...........................................................................................................................................................................................46
Inclusieve mensenrechten voor inheemse volkeren.....................................................................................................................................46
Maar…..........................................................................................................................................................................................................46
De praktijk van mensen rechten.......................................................................................................................................................................46
Vernacularization..........................................................................................................................................................................................46
Localization..................................................................................................................................................................................................47
Transformatian perspective..........................................................................................................................................................................47
Besluit...........................................................................................................................................................................................................48
Methodologie........................................................................................................................................................................................................49
Inleiding............................................................................................................................................................................................................49
Onderzoeksmethodes (in de rechtsantropologie)..............................................................................................................................................51
(Participerende) observatie...........................................................................................................................................................................51
‘Verlengde casus methode’...........................................................................................................................................................................52
Semi-gestructureerde diepte-interviews.......................................................................................................................................................52
ETnografie....................................................................................................................................................................................................56
Ethische aspecten..............................................................................................................................................................................................56
Databeheer en -analyse.....................................................................................................................................................................................57
Formele en informele geschilbeslechting.............................................................................................................................................................58
Inleiding............................................................................................................................................................................................................58
Conflictbeslechting...........................................................................................................................................................................................58
Formele geschilbeslechting..........................................................................................................................................................................60
Informele geschilbeslechting........................................................................................................................................................................67
wat met nazorg?............................................................................................................................................................................................71
Gender en intersectionaliteit.................................................................................................................................................................................71
wat is gender?...............................................................................................................................................................................................71
de sociale (de)constructie van gender...........................................................................................................................................................72
de rol van cultuur..........................................................................................................................................................................................72
Intersectionaliteit of ‘kruispuntdenken’........................................................................................................................................................73
samengevat...................................................................................................................................................................................................73
In het analyse van het recht..............................................................................................................................................................................73
Gelijkbehandelingstheorie (Equal Treatment Theory).................................................................................................................................73
verschiltheorie (Difference Theory of Cultural Feminism)..........................................................................................................................74
Dominantietheorie (Dominance Theory of Radical Feminism)...................................................................................................................74
Critical Race Feminism................................................................................................................................................................................74
, Queer Legal Theory (Lesbian Feminism).....................................................................................................................................................74
Pragmatisch Feminisme (Pragmatic Feminism)...........................................................................................................................................75
Eco-feminism................................................................................................................................................................................................75
In het sociaal-wetenschappelijke analyse van het recht...................................................................................................................................75
Gender, intersectionaliteit in genese van recht.............................................................................................................................................75
De werking van het recht op gender en intersecetionaliteit..........................................................................................................................75
Symbolische en materiele dimensies in de sociale werking van het recht...................................................................................................76
Kolonialisme & recht............................................................................................................................................................................................78
Kolonialisme.....................................................................................................................................................................................................78
Historisch evolutie: de rol van het recht in het kolonialisme...........................................................................................................................79
Legitimering in het internationale recht...........................................................................................................................................................82
Koloniaal recht en het bestuur in Belgisch Congo...........................................................................................................................................84
An introduction to key concepts in postcolonial and decolonial theory.......................................................................................................90
Law, colonialism and postcolonial societies................................................................................................................................................91
Postcolonial theory and international law.....................................................................................................................................................92
The decolonial critique of human rights.......................................................................................................................................................92
Recht & sociaaleconomische ongelijkheid...........................................................................................................................................................93
Sociale ongelijkheid, orde & klasse..................................................................................................................................................................93
Sociale ongelijkheid......................................................................................................................................................................................93
Sociale orde..................................................................................................................................................................................................94
Klasse............................................................................................................................................................................................................94
Vrijheid? Structuur vs. Agency....................................................................................................................................................................94
Historische inkomens- en rechtsongelijkheid...................................................................................................................................................95
Rechtsongelijkheid.......................................................................................................................................................................................95
Welvaart, staat, kapitaal en recht......................................................................................................................................................................96
Taal, recht & rechtvaardigheid.............................................................................................................................................................................98
Taalideologieën en mythes over taal in juridische contexten...........................................................................................................................99
Mythe 1: Taal is een statisch concept...........................................................................................................................................................99
Mythe 2: Taal is een neutraal medium.......................................................................................................................................................100
mythe 3: Taal is een betrouwbare indicator van credibiliteit.....................................................................................................................101
mythe 4: we hebben geen vertalers en tolken meer nodig: AI neemt over!...............................................................................................102
mythe 5: elke tweetalige kan tolken...........................................................................................................................................................102
Reader.................................................................................................................................................................................................................103
Les 1: inleiding...............................................................................................................................................................................................103
Les 2: recht in actie.........................................................................................................................................................................................105
Les 3: recht en cultuur....................................................................................................................................................................................106
Les 4: recht aan grenzen in kampen...............................................................................................................................................................107
, Les 5: mensenrechten en universaliteit...........................................................................................................................................................108
Les 6: kwalitatieve onderzoeksmethodologie.................................................................................................................................................108
Les 7: Geschillen en conflicten.......................................................................................................................................................................109
Les 8: gender en intersectionaliteit.................................................................................................................................................................110
Les 9: recht en kolonialisme...........................................................................................................................................................................111
Les 10: dekoloniale rechtstheorie...................................................................................................................................................................112
Les 11:............................................................................................................................................................................................................113
Recht en sociaaleconomische ongelijkheid................................................................................................................................................113
Taal, ongelijkheid en recht.........................................................................................................................................................................114
Recht en samenleving: co-constitutieve houding
Verhouding tussen recht en samenleving
- In veel vakken wordt gekeken naar het recht dat opgedeeld wordt in verschillende rechtstakken.
o We bekijken het recht als een op zichzelf staand systeem (vb. Kijken of de uitspraak van het Arbeidshof wel
overeenstemt met de RS van het GwH )
we hanteren dus een intern perspectief (recht als geheel, recht als systeem op zich)
- Het recht is het onderzoeksobject
- Rechtsgeleerdheid is het onderzoek & kijkt naar het recht als intern systeem
- Maar uiteraard wordt het recht gevormd door krachten in de samenleving en heeft het recht ook invloed op de werkelijke wereld
o Mensen gaan wetten maken, wetten toepassen, mensen zijn het object van de wetten
o Recht wordt dus gevormd door dynamieken in de samenleving
Recht & samenleving geven elkaar wederzijds vorm
Sociale genese vs. sociale werking
Wisselwerking tussen recht en maatschappij
Het recht wordt opgevat als een sociaal verschijnsel, als een product van menselijke interactie = tweerichtingsverkeer
- Recht wordt gevormd door sociale verhoudingen ➔ sociale genese
o Recht wordt gevormd door samenleving = sociale genese
- Recht beïnvloedt ook sociale verhoudingen ➔ sociale werking
o Samenleving wordt gevormd door recht = sociale werking
SOCIALE GENESE
= Ontstaan/wijziging regels op basis van veranderende opvattingen/maatschappelijke transities
- Vb. roken: oorspronkelijk geen problemen, en was roken zeer genormaliseerd, maar na tijdje grotere bewustwording dat roken
niet goed is leidt tot hele reeks van wetten (evolutie vanaf 2009)
o Vandaag de dag wil men het rookverbod ook uitbreiden naar de terrassen
o Deze regels geven een bepaalde veranderende houding van de maatschappij aan, maar gaan tegelijk gaan die ook de
maatschappij weer beïnvloeden (sensibilisering je moet je wel plooien naar het wet)
Wijziging van regels o.b.v. veranderende opvattingen in de maatschappij
- Vb. same sex relations
o Tijd geleden werd het huwelijk als een contract gezien tussen 2 personen van een verschillend geslacht
o Ideeën in de samenleving veranderden vanaf 2003 kunnen ook personen van hetzelfde geslacht huwen
Grote mobilisatie van same sex koppels bewustwording
o Vandaag de dag ook mogelijk om kinderen te adopteren
, Maar ook weer beperkingen van het recht: het is niet omdat er een beginsel is van non-discriminatie of dat
mensen van hetzelfde geslacht kunnen huwen in de wet is ingeschreven dat dit ook niet meer gebeurt in
de praktijk zijn er soms wel problemen van discriminatie
SOCIALE WERKING
= Welke invloed heeft het recht op menselijk handelen?
- Vertrekt vanuit 2 aannames (rechtstaat):
o De burger kent de wet
o De burger gehoorzaamt de wet niet noodzakelijk; mensen kunnen ook regels negeren, anders gaan interpreteren
- Vb. de milieubox
o Eind jaren 1990, Vlaamse gezinnen
o Idee van milieubox om klein gevaarlijk afval in te bewaren.
Werd ingeschreven in de wet, en vertrekkende vanuit het idee dat iedere burger geacht wordt de wet te
kennen en deze ook te gehoorzamen, maar was eigenlijk niet effectief was niet echt bruikbaar: soms
kreeg men het niet open of werkte het niet
o Ondanks het feit dat de milieubox niet gewerkt heeft, is er wel bewustwording gecreëerd voor klein gevaarlijk afval
dat we apart moeten sorteren
- Co-constitutieve verhouding tussen recht en samenleving
o Wet en het recht heeft niet altijd het gewenste effect in de praktijk
o Heel wat vervormende effecten (distortions) maar ook contraproductieve (onbedoelde) effecten
vb. contraproductieve effecten:
Hogere minimumstraffen om het recidiveeffect te verhogen, maar het parket kan dan juist
minder geneigd zijn om te gaan vervolgen
Vennootschapsrecht: minimumvereiste aan kapitaal omdat je wilt vermijden dat mensen te veel
risico kunnen nemen je ging eerder mensen gaan uitsluiten
Je neemt een wet aan met de bedoeling om een zaak te veranderen, en uiteindelijk gebeurt het
tegenovergestelde van wat dat eigenlijk beoogt
o In de rechtssociologie en rechtsantropologie zullen we kijken naar de praktijk en of een bepaalde rechtspraak of wet
daadwerkelijk gevolgd wordt en niet tot contraproductieve of vervormende effecten leidt
Overzicht
- Rechtsgeleerdheid = discipline die het recht op zich gaat bestuderen
o Wat is de juridische methode? Hanteren van een doctrinaire methode (RL, RS enz. opzoeken en doornemen)
o Moeilijk om de juridische methode echt scherp te krijgen
o Rechtspraak en rechtsleer analyseren en kijken waar er verschillen zijn
- Sociale wetenschappen (sociologische antropologie, politieke wetenschappen, etc.): gaan de samenleving bestuderen
o Sociaalwetenschappelijke methoden op een empirische manier kijken
- Interdisciplinaire velden
, o Rechtsantropologie en rechtssociologie
Worden samen ook wel de socio-legal studies genoemd
Ook critical legal studies bevinden zich op deze intersectie
o Hoe kunnen we van concepten vanuit andere disciplines het recht beter gaan begrijpen, wat het recht doet in de
samenleving en hoe het recht tot stand komt?
Socio-Legal studies
Juridische-dogmatische vs. Sociaalwetenschappelijk
(antropologisch/sociologisch) onderzoek
Voorbeeld: Mestfraude:
- Boeren moet eigenlijk een stuk van hun mest afvoeren omdat er daar stoffen in zitten die schadelijk zijn voor het milieu Maar
als dat niet op een correcte manier gebeurt, als er dan geen aangifte van gedaan wordt, als ze illegaal ergens mest gaan lozen, dan
spreken we van mestfraude
Hoe gaan we dit gaan onderzoeken? Kijken naar de wet, rechtspraak, rechtsleer (wat zeggen de regels?)
- Maar we gaan niet kijken naar hoe mensen over mestfraude denken
- Op juridisch dogmatische manier gaan bekijken, maar ook via sociaalwetenschappelijk onderzoek
ONDERZOEKSMODEL
Juridisch-dogmatisch onderzoek Sociaalwetenschappelijk onderzoek
Normatief Beschrijvend en/of verklarend
Juridisch dogmatisch: vaak een normatieve doelstelling als Beschrijven van praktijken, verklaren van percepties van het
achtergrond, normatieve ondertoon publiek…
In kaart brengen van wetgeving, analyse van rechtspraak Bij sociaalwetenschappelijk onderzoek: begrijpen hoe iets werkt
wetswijzigingen voorstellen… beschrijvend/verklarend
Hoe bekijken mensen het recht, wat zijn de percepties van het
publiek, praktijken verklaren etc.
In principe geen normatieve intentie (maar moet genuanceerd
worden)
Maar juridisch dogmatisch onderzoek kan ook beschrijvend zijn En sociaalwetenschappelijk onderzoek kan ook normatief zijn (vb.
(vb. Rechtsvergelijking) Critical legal studies)
Maar als je een makkelijk onderscheid wil maken tussen beide soorten onderzoek dan kijk je best naar het bovenstaande verschil
PERSPECTIEF
Juridisch-dogmatisch onderzoek Sociaalwetenschappelijk onderzoek
Intern perspectief Extern perspectief
Accuratere juridische conceptualisering (om onze samenleving te Beter begrip van menselijke ervaring (+ implementatie van recht in
gaan vormgeven) praktijk)
Juridische categorieën = essentieel Erkennen van beperkingen van juridische categorieën (vb.
‘vluchteling’)
Perspectief bij juridisch-dogmatisch onderzoek
- Je blijft binnen het systeem van het recht en daarbinnen ga je kijken hoe je concepten accurater kunt gaan conceptualiseren (vb.
Hoe wordt mestfraude gedefinieerd, wat is het toepassingsgebied etc.)
- We gaan dus vaak categorieën gaan maken (vb. Jij bent een EU-burger, dit zijn aanverwanten en dat zijn bloedverwanten etc.)
categorieën om aan hen bepaalde rechten en plichten toe te kennen
Perspectief bij sociaalwetenschappelijk onderzoek
- Vanuit extern perspectief, van buitenaf naar het recht kijken
- Hoe wordt iets geregeld in de praktijk en hoe gaan mensen met regels om
- Beperkingen van categorieën erkennen:
o vb. Vluchteling is eenieder die verplicht is zijn land te verplaatsen door bijvoorbeeld oorlog (= sociologische realiteit)
vluchteling in de zin van het vluchtelingenverdrag: heel beperkte definitie
