1. Wat is de pentosefosfaatroute (PPP)?
De pentosefosfaatroute is een alternatieve route van glucose-6-fosfaat (naast
glycolyse).
👉 Doel = NIET ATP maken, maar:
• • NADPH produceren
• • ribose-5-fosfaat maken
• • suikers herverdelen zodat ze weer in de glycolyse kunnen
Alles gebeurt in het cytosol.
2. Waarom is NADPH zo belangrijk?
NADPH is nodig voor reductieve processen:
• • vetzuursynthese
• • steroïdsynthese
• • detoxi catie
• • bescherming tegen oxidatieve stress
👉 In erytrocyten is NADPH levensnoodzakelijk om:
• • gereduceerd glutathion (GSH) te maken
→ beschermt hemoglobine tegen oxidatie
3. De route heeft twee grote delen
A. Oxidatieve fase (onomkeerbaar)
Hier gebeurt het belangrijkste werk.
Glucose-6-fosfaat → ribulose-5-fosfaat
• • er ontstaan 2 NADPH
• • er komt CO₂ vrij
• • sleutelenzym: glucose-6-fosfaatdehydrogenase (G6PD)
→ snelheidsbepalende stap
→ heeft veel hogere af niteit voor NADP⁺ dan NAD⁺
👉 Deze fase bepaalt of de PPP “aan” staat.
B. Niet-oxidatieve fase (reversibel)
Hier wordt geschoven met koolstofketens.
• • C5-suikers ↔ C3, C4, C6, C7
• • enzymen:
• ◦ transketolase (verplaatst 2 C-eenheden)
• ◦ transaldolase (verplaatst 3 C-eenheden)
👉 Resultaat:
• • ribose-5-P kan:
• ◦ gebruikt worden voor nucleotiden
• ◦ of terug omgezet worden naar glycolyse-intermediairen
(fructose-6-P en glyceraldehyde-3-P)
4. De cel kiest de route volgens haar behoefte
Het “lot” van glucose-6-fosfaat hangt af van wat de cel nodig heeft:
1. 1 Meer ribose-5-P dan NADPH
2. ◦ niet-oxidatieve fase draait achteruit
3. ◦ glycolyse-intermediairen → ribose-5-P
4. 2 Evenveel ribose-5-P en NADPH
5. ◦ enkel oxidatieve fase
6. ◦ G6P → ribose-5-P + 2 NADPH
7. 3 Meer NADPH dan ribose-5-P
8. ◦ oxidatieve fase + recycling
9. ◦ ribose-5-P → terug naar G6P
10. ◦ → maximale NADPH-productie
11.
5. In welke weefsels is PPP belangrijk?
Sterk actief in:
• • lever
• • vetweefsel
• • melkklieren
• • bijniercortex
• • testis
• • erytrocyten
Weinig actief in:
• • spiercellen (weinig behoefte aan NADPH)
6. Klinisch belangrijk: G6PD-de ciëntie
• • X-gebonden recessief
• • vaak asymptomatisch
• • probleem bij oxidatieve stress
👉 Bij oxidantia (bv. antimalariamiddelen, favabonen):
• • te weinig NADPH
• • glutathion kan niet gereduceerd worden
• • hemoglobine denatureert → Heinz-lichaampjes
• • → hemolytische anemie
📌 Paradoxaal:
• • G6PD-de ciëntie beschermt deels tegen malaria
(parasiet is gevoelig voor oxidatieve stress)
7. Wat moet je nu al onthouden (essentie)
Als je maar dit onthoudt vóór je begint te studeren:
• • PPP ≠ ATP-productie
• • PPP = NADPH + ribose-5-P
• • oxidatieve fase maakt NADPH
• • niet-oxidatieve fase herschikt suikers
• • G6PD is cruciaal
• • erytrocyten zijn volledig afhankelijk van PPP
fifi fi fi
De pentosefosfaatroute is een alternatieve route van glucose-6-fosfaat (naast
glycolyse).
👉 Doel = NIET ATP maken, maar:
• • NADPH produceren
• • ribose-5-fosfaat maken
• • suikers herverdelen zodat ze weer in de glycolyse kunnen
Alles gebeurt in het cytosol.
2. Waarom is NADPH zo belangrijk?
NADPH is nodig voor reductieve processen:
• • vetzuursynthese
• • steroïdsynthese
• • detoxi catie
• • bescherming tegen oxidatieve stress
👉 In erytrocyten is NADPH levensnoodzakelijk om:
• • gereduceerd glutathion (GSH) te maken
→ beschermt hemoglobine tegen oxidatie
3. De route heeft twee grote delen
A. Oxidatieve fase (onomkeerbaar)
Hier gebeurt het belangrijkste werk.
Glucose-6-fosfaat → ribulose-5-fosfaat
• • er ontstaan 2 NADPH
• • er komt CO₂ vrij
• • sleutelenzym: glucose-6-fosfaatdehydrogenase (G6PD)
→ snelheidsbepalende stap
→ heeft veel hogere af niteit voor NADP⁺ dan NAD⁺
👉 Deze fase bepaalt of de PPP “aan” staat.
B. Niet-oxidatieve fase (reversibel)
Hier wordt geschoven met koolstofketens.
• • C5-suikers ↔ C3, C4, C6, C7
• • enzymen:
• ◦ transketolase (verplaatst 2 C-eenheden)
• ◦ transaldolase (verplaatst 3 C-eenheden)
👉 Resultaat:
• • ribose-5-P kan:
• ◦ gebruikt worden voor nucleotiden
• ◦ of terug omgezet worden naar glycolyse-intermediairen
(fructose-6-P en glyceraldehyde-3-P)
4. De cel kiest de route volgens haar behoefte
Het “lot” van glucose-6-fosfaat hangt af van wat de cel nodig heeft:
1. 1 Meer ribose-5-P dan NADPH
2. ◦ niet-oxidatieve fase draait achteruit
3. ◦ glycolyse-intermediairen → ribose-5-P
4. 2 Evenveel ribose-5-P en NADPH
5. ◦ enkel oxidatieve fase
6. ◦ G6P → ribose-5-P + 2 NADPH
7. 3 Meer NADPH dan ribose-5-P
8. ◦ oxidatieve fase + recycling
9. ◦ ribose-5-P → terug naar G6P
10. ◦ → maximale NADPH-productie
11.
5. In welke weefsels is PPP belangrijk?
Sterk actief in:
• • lever
• • vetweefsel
• • melkklieren
• • bijniercortex
• • testis
• • erytrocyten
Weinig actief in:
• • spiercellen (weinig behoefte aan NADPH)
6. Klinisch belangrijk: G6PD-de ciëntie
• • X-gebonden recessief
• • vaak asymptomatisch
• • probleem bij oxidatieve stress
👉 Bij oxidantia (bv. antimalariamiddelen, favabonen):
• • te weinig NADPH
• • glutathion kan niet gereduceerd worden
• • hemoglobine denatureert → Heinz-lichaampjes
• • → hemolytische anemie
📌 Paradoxaal:
• • G6PD-de ciëntie beschermt deels tegen malaria
(parasiet is gevoelig voor oxidatieve stress)
7. Wat moet je nu al onthouden (essentie)
Als je maar dit onthoudt vóór je begint te studeren:
• • PPP ≠ ATP-productie
• • PPP = NADPH + ribose-5-P
• • oxidatieve fase maakt NADPH
• • niet-oxidatieve fase herschikt suikers
• • G6PD is cruciaal
• • erytrocyten zijn volledig afhankelijk van PPP
fifi fi fi
