THEMA’S UIT DE GEZINSPEDAGOGIEK (P0W89A)
TOELICHTING BIJ HET OPO
➢ Didactisch team=>Docent: Karla Van Leeuwen
➢ Werkvormen
o Hoorcolleges (interactief) & Gastsprekers
➢ Lesopnames
STUDIEMATERIAAL
➢ Vandemeulebroecke, L. & De Munter, A. (Red.) (2004). Opvoedingsondersteuning: Visie en kwaliteit. Studia
Paedagogica, volume 39. Universitaire Pers Leuven.
o Te koop bij ACCO of Leuven University Press (ongeveer €20)
➢ Teksten beschikbaar via Toledo
EVALUATIE
➢ Take-home examen (5 punten) => ahv boek in blok & Schriftelijk examen (15 punten)
o Doel;
▪ tussen paper en openboekexamen
• Vooraf mogelijke reeks vragen=>toepassen van kwaliteitskader ahv 1 vraag op specifieke
organisatie
• Via boek (hfst kwaliteitskader snoeck) uit dat boek
• 15 vragen op toledo vlak voor blok=>daaruit 1 kiezen en dan opdracht maken
▪ overleg met medestudenten mogelijk, maar individuele uitwerking + evaluatie
▪ peilt niet naar feitenkennis maar wel naar inzicht en integratie van het cursusmateriaal
▪ valkuilen =>pas voor examen MAAR je moet op voorhand tekst lezen zodat je voldoende tijd hebt om
vraag te beantw in blok
o Inhoud
▪ Elke student kiest uit een lijst een organisatie gelinkt aan opvoedings- of preventieve
gezinsondersteuning en bestudeert die via de website (of eventueel ander materiaal)
▪ Student neemt zelfstandig het boek door van Snoeck en Van den Wijngaerde
▪ Het kwaliteitskader in dit boek wordt voorgesteld in college na de paasvakantie en geïllustreerd
o Praktisch
▪ elke student kiest een organisatie uit de lijst op Toledo: zie later aankondiging Toledo en inschrijftool
Toledo
• per organisatie een maximum aantal studenten
▪ bij het begin van de blokperiode van het 2de semester (25 mei), wordt een vraag uit de lijst op
Toledo geplaatst: deze vraag wordt door elke student uitgewerkt en elektronisch ingediend (deadline
dag voor het examen 24:00) en schriftelijk ingediend op moment van het examen
➢ gesloten boek; open vragen (15 punten)
o document op Toledo voor te kennen leerstof en voorbeeldvragen
o definities kennen !!! =>soms moet je woorden aanvullen
➢ Deelname aan beide examenvormen is verplicht om te slagen vr opo, maar je hoeft niet voor beide
onderdelen geslaagd te zijn om te slagen voor het opo
➢ Tweede examenkans: punt van onderdeel waarvoor je geslaagd bent wordt overgedragen
INHOUD
➢ Zie document op Toledo voor overzicht colleges AJ 2026-2027
➢ Gastcolleges: kennismaking werkveld
o Prof. dr. Frank Van Holen (Pleegzorg Vlaams-Brabant en Brussel) Pleegzorg in Vlaanderen & de interventie
Pleegouders versterken in opvoeden
o mevr. Hilde Haerden (Campus O³ Genk) over het Huis van het Kind en de opvoedingswinkel Genk
o mevr. Kirsten Elen (FARA): ‘Mag ik u proficiat wensen?’ Begeleiden bij moeilijke zwangerschapskeuzes
1
,VOORBEELDEN VAN LINKEN TUSSEN ONDERDELEN VAN INHOUD HIERBOVEN
2
,INHOUDSTAFEL GEZINSPEDAGOGIEK
hoofdstuk 1: beleid ....................................................................................................................................................... 11
inleiding opvoedings- en gezinsondersteuning: begripsafbakening ............................................................................. 11
1. opvoedingsondersteuning VS gezinsondersteuning ............................................................................................. 11
A) Opvoedingsondersteuning ................................................................................................................. 11
I. Definities OO ............................................................................................................................................... 11
II. uitgangspunten............................................................................................................................................ 11
III. uitgangspunten leiden tot Werkingsprincipes ............................................................................................. 12
Schema. Opvoedingsondersteuning en aanverwante begrippen (Vandemeulebroecke & Nys, 2002) ................. 13
B) gezinsondersteuning .......................................................................................................................... 13
I. Definitie ....................................................................................................................................................... 13
2. theoretisch kader voor opvoedingsondersteuning (OO) ...................................................................................... 14
3. functies van OO .................................................................................................................................................... 14
A) wat is de verhouding tss preventie en OO? ......................................................................................... 15
B) een continuüm van functies ............................................................................................................... 15
4. vormen van OO ..................................................................................................................................................... 16
college 2: Beleid opvoedingsondersteuning en preventieve gezinsondersteuning ...................................................... 17
1) decreet opvoedingsondersteuning (2007) ........................................................................................... 18
A) waarom dit decreet? ................................................................................................................................... 18
B) algemene bepalingen .................................................................................................................................. 18
C) opvoedingswinkels ...................................................................................................................................... 18
opdrachten opvoedingswinkels ........................................................................................................................ 18
D) expertisecentrum Opvoedingsondersteuning (EXPOO) ............................................................................... 19
opdrachten Vlaams expertisecentrum voor OO ............................................................................................... 19
2) decreet preventieve gezinsondersteuning (2013) ................................................................................ 19
3) de huizen van het kind ....................................................................................................................... 20
A) Kritische noot bij ‘sociale cohesie’: verschillende invullingen mogelijk ....................................................... 20
B) Toepassing van principe ‘proportioneel universalisme’ in Huizen van het kind: ........................................ 21
oefening tijdens les ........................................................................................................................................... 22
C) Hvk in ontwikkeling – rapport 2016 ............................................................................................................. 23
D) knelpunten/uitdagingen HvK ....................................................................................................................... 23
E) huizen vh kind – rapport 2023 ..................................................................................................................... 24
3
, Hoofdstuk 2: methodieken en praktijken ..................................................................................................................... 26
Ter herinnering: Terminologie uit vak Orthopedagogische interventies ............................................................ 26
Interventie? .......................................................................................................................................................... 26
Orthopedagogische interventie? .......................................................................................................................... 26
Soorten interventie ............................................................................................................................................... 26
1. methodieken en praktijken in thema’s gezinspedagogiek .................................................................................... 27
1.1. methodiek ontmoetingsplaatsen ........................................................................................................ 29
A) wat is een ontmoetingsplaats? .................................................................................................................... 29
B) uitgangspunten............................................................................................................................................ 29
casus ................................................................................................................................................................. 30
C) wat beogen ontmoetingsplaatsen? (doelen) ............................................................................................... 30
D) doelgroep .................................................................................................................................................... 30
Wie/wat wordt werkelijk bereikt? .................................................................................................................... 31
casus ................................................................................................................................................................. 31
E) Werkwijze .................................................................................................................................................... 32
F) competenties van de uitvoerders ................................................................................................................ 32
G) locatie en accommodatie ............................................................................................................................ 33
H) implementatievoorwaarden ........................................................................................................................ 33
ontmoetinsplaatsen Vlaanderen: voorbeelden .................................................................................................... 33
1.2. Methodiek pedagogisch adviseren (college 2) ..................................................................................... 34
georganiseerd volgens matrix Bakker (2005) ........................................................................................................ 34
A) definitie pedagogisch adviseren (Blokland, 2010 p. 22) .............................................................................. 34
B) Doelen (NJI): (zie teksten toledo) ................................................................................................................ 34
C) Doelgroep (NJI): ........................................................................................................................................... 34
D) Indicatiestelling (EXPOO) ............................................................................................................................. 35
casus ................................................................................................................................................................. 36
E) Aanpak Pedagogisch adviseren (NJI) ........................................................................................................... 36
F) Hulpmiddelen bij pedagogisch adviseren: ................................................................................................... 37
G) theoretische basis pedagogisch adviseren (zelf lezen) ................................................................................ 38
1.3. methodiek oudercursus (college 3) ..................................................................................................... 40
A) methodieken georganiseerd volgens matrix bAKKER (2005) ...................................................................... 40
B) Definitie – doelgroep - doelen – inhoud (EXPOO) ....................................................................................... 40
voorbeelden vlaanderen (zelf nog gaan bekijken in blok) ................................................................................. 41
voorbeelden Nederland .................................................................................................................................... 41
C) theoretische basis oudercursus (expoo) ...................................................................................................... 41
D) Leren als continu en interactief proces met drie deelprocessen: ................................................................ 42
4
TOELICHTING BIJ HET OPO
➢ Didactisch team=>Docent: Karla Van Leeuwen
➢ Werkvormen
o Hoorcolleges (interactief) & Gastsprekers
➢ Lesopnames
STUDIEMATERIAAL
➢ Vandemeulebroecke, L. & De Munter, A. (Red.) (2004). Opvoedingsondersteuning: Visie en kwaliteit. Studia
Paedagogica, volume 39. Universitaire Pers Leuven.
o Te koop bij ACCO of Leuven University Press (ongeveer €20)
➢ Teksten beschikbaar via Toledo
EVALUATIE
➢ Take-home examen (5 punten) => ahv boek in blok & Schriftelijk examen (15 punten)
o Doel;
▪ tussen paper en openboekexamen
• Vooraf mogelijke reeks vragen=>toepassen van kwaliteitskader ahv 1 vraag op specifieke
organisatie
• Via boek (hfst kwaliteitskader snoeck) uit dat boek
• 15 vragen op toledo vlak voor blok=>daaruit 1 kiezen en dan opdracht maken
▪ overleg met medestudenten mogelijk, maar individuele uitwerking + evaluatie
▪ peilt niet naar feitenkennis maar wel naar inzicht en integratie van het cursusmateriaal
▪ valkuilen =>pas voor examen MAAR je moet op voorhand tekst lezen zodat je voldoende tijd hebt om
vraag te beantw in blok
o Inhoud
▪ Elke student kiest uit een lijst een organisatie gelinkt aan opvoedings- of preventieve
gezinsondersteuning en bestudeert die via de website (of eventueel ander materiaal)
▪ Student neemt zelfstandig het boek door van Snoeck en Van den Wijngaerde
▪ Het kwaliteitskader in dit boek wordt voorgesteld in college na de paasvakantie en geïllustreerd
o Praktisch
▪ elke student kiest een organisatie uit de lijst op Toledo: zie later aankondiging Toledo en inschrijftool
Toledo
• per organisatie een maximum aantal studenten
▪ bij het begin van de blokperiode van het 2de semester (25 mei), wordt een vraag uit de lijst op
Toledo geplaatst: deze vraag wordt door elke student uitgewerkt en elektronisch ingediend (deadline
dag voor het examen 24:00) en schriftelijk ingediend op moment van het examen
➢ gesloten boek; open vragen (15 punten)
o document op Toledo voor te kennen leerstof en voorbeeldvragen
o definities kennen !!! =>soms moet je woorden aanvullen
➢ Deelname aan beide examenvormen is verplicht om te slagen vr opo, maar je hoeft niet voor beide
onderdelen geslaagd te zijn om te slagen voor het opo
➢ Tweede examenkans: punt van onderdeel waarvoor je geslaagd bent wordt overgedragen
INHOUD
➢ Zie document op Toledo voor overzicht colleges AJ 2026-2027
➢ Gastcolleges: kennismaking werkveld
o Prof. dr. Frank Van Holen (Pleegzorg Vlaams-Brabant en Brussel) Pleegzorg in Vlaanderen & de interventie
Pleegouders versterken in opvoeden
o mevr. Hilde Haerden (Campus O³ Genk) over het Huis van het Kind en de opvoedingswinkel Genk
o mevr. Kirsten Elen (FARA): ‘Mag ik u proficiat wensen?’ Begeleiden bij moeilijke zwangerschapskeuzes
1
,VOORBEELDEN VAN LINKEN TUSSEN ONDERDELEN VAN INHOUD HIERBOVEN
2
,INHOUDSTAFEL GEZINSPEDAGOGIEK
hoofdstuk 1: beleid ....................................................................................................................................................... 11
inleiding opvoedings- en gezinsondersteuning: begripsafbakening ............................................................................. 11
1. opvoedingsondersteuning VS gezinsondersteuning ............................................................................................. 11
A) Opvoedingsondersteuning ................................................................................................................. 11
I. Definities OO ............................................................................................................................................... 11
II. uitgangspunten............................................................................................................................................ 11
III. uitgangspunten leiden tot Werkingsprincipes ............................................................................................. 12
Schema. Opvoedingsondersteuning en aanverwante begrippen (Vandemeulebroecke & Nys, 2002) ................. 13
B) gezinsondersteuning .......................................................................................................................... 13
I. Definitie ....................................................................................................................................................... 13
2. theoretisch kader voor opvoedingsondersteuning (OO) ...................................................................................... 14
3. functies van OO .................................................................................................................................................... 14
A) wat is de verhouding tss preventie en OO? ......................................................................................... 15
B) een continuüm van functies ............................................................................................................... 15
4. vormen van OO ..................................................................................................................................................... 16
college 2: Beleid opvoedingsondersteuning en preventieve gezinsondersteuning ...................................................... 17
1) decreet opvoedingsondersteuning (2007) ........................................................................................... 18
A) waarom dit decreet? ................................................................................................................................... 18
B) algemene bepalingen .................................................................................................................................. 18
C) opvoedingswinkels ...................................................................................................................................... 18
opdrachten opvoedingswinkels ........................................................................................................................ 18
D) expertisecentrum Opvoedingsondersteuning (EXPOO) ............................................................................... 19
opdrachten Vlaams expertisecentrum voor OO ............................................................................................... 19
2) decreet preventieve gezinsondersteuning (2013) ................................................................................ 19
3) de huizen van het kind ....................................................................................................................... 20
A) Kritische noot bij ‘sociale cohesie’: verschillende invullingen mogelijk ....................................................... 20
B) Toepassing van principe ‘proportioneel universalisme’ in Huizen van het kind: ........................................ 21
oefening tijdens les ........................................................................................................................................... 22
C) Hvk in ontwikkeling – rapport 2016 ............................................................................................................. 23
D) knelpunten/uitdagingen HvK ....................................................................................................................... 23
E) huizen vh kind – rapport 2023 ..................................................................................................................... 24
3
, Hoofdstuk 2: methodieken en praktijken ..................................................................................................................... 26
Ter herinnering: Terminologie uit vak Orthopedagogische interventies ............................................................ 26
Interventie? .......................................................................................................................................................... 26
Orthopedagogische interventie? .......................................................................................................................... 26
Soorten interventie ............................................................................................................................................... 26
1. methodieken en praktijken in thema’s gezinspedagogiek .................................................................................... 27
1.1. methodiek ontmoetingsplaatsen ........................................................................................................ 29
A) wat is een ontmoetingsplaats? .................................................................................................................... 29
B) uitgangspunten............................................................................................................................................ 29
casus ................................................................................................................................................................. 30
C) wat beogen ontmoetingsplaatsen? (doelen) ............................................................................................... 30
D) doelgroep .................................................................................................................................................... 30
Wie/wat wordt werkelijk bereikt? .................................................................................................................... 31
casus ................................................................................................................................................................. 31
E) Werkwijze .................................................................................................................................................... 32
F) competenties van de uitvoerders ................................................................................................................ 32
G) locatie en accommodatie ............................................................................................................................ 33
H) implementatievoorwaarden ........................................................................................................................ 33
ontmoetinsplaatsen Vlaanderen: voorbeelden .................................................................................................... 33
1.2. Methodiek pedagogisch adviseren (college 2) ..................................................................................... 34
georganiseerd volgens matrix Bakker (2005) ........................................................................................................ 34
A) definitie pedagogisch adviseren (Blokland, 2010 p. 22) .............................................................................. 34
B) Doelen (NJI): (zie teksten toledo) ................................................................................................................ 34
C) Doelgroep (NJI): ........................................................................................................................................... 34
D) Indicatiestelling (EXPOO) ............................................................................................................................. 35
casus ................................................................................................................................................................. 36
E) Aanpak Pedagogisch adviseren (NJI) ........................................................................................................... 36
F) Hulpmiddelen bij pedagogisch adviseren: ................................................................................................... 37
G) theoretische basis pedagogisch adviseren (zelf lezen) ................................................................................ 38
1.3. methodiek oudercursus (college 3) ..................................................................................................... 40
A) methodieken georganiseerd volgens matrix bAKKER (2005) ...................................................................... 40
B) Definitie – doelgroep - doelen – inhoud (EXPOO) ....................................................................................... 40
voorbeelden vlaanderen (zelf nog gaan bekijken in blok) ................................................................................. 41
voorbeelden Nederland .................................................................................................................................... 41
C) theoretische basis oudercursus (expoo) ...................................................................................................... 41
D) Leren als continu en interactief proces met drie deelprocessen: ................................................................ 42
4
