Hoofdstuk 9: ouderdom
De ouderdom
Deficitmodel: achteruitgang is onvermijdelijk en zowel mogelijkheden als welbevinden
dalen in de ouderdom achterhaald
Tegenwoordig: Rust-roestmodel (of disuse-model):
= optimistischer
- Zo veel mogelijk actief blijven, in beweging blijven, sociale contacten en
interesses onderhouden, etc.
- Stilstaan betekent achteruitgaan
- Dmv oefeningen de achteruitgang afremmen en de middelbare leeftijd
verlengen positief voor het welbevinden
- Pensioen is niet meer ‘op rust zijn’
Competentiemodel:
- Er is wel degelijk achteruitgang, maar: betekent niet dat de oudere niet meer
competent of autonoom kan zijn
- Achteruitgang opvangen met (technologische) hulpmiddelen
= Hierdoor langer zelfstandig blijven
Positief voor het welbevinden
zelfdeterminatietheorie: verbondenheid, autonomie en competentie
Vroege ouderdom: 65 jaar – 80 jaar
Late ouderdom: vanaf 80 jaar
grens = arbitrair, individueel verschillend
Ook deze levensfase wordt langer (ook al start ze later) omdat we als maar ouder
worden
Gerontologie: Studie van het ouder worden (zal meer positieve kanten vh ouder
worden en mogelijkheden senioren belichten)
Psychogerontologie: studie van de psychologische aspecten van het ouder worden
Geriatrie: studie van de ziekten die bij de ouderdom horen
9.1 Lichamelijke ontwikkeling
Lichamelijke lasten worden onvermijdelijk. Achteruitgang in fysieke capaciteiten en
lichamelijke fitheid
9.1.1 Stijgende levensverwachting
Gemiddelde levensverwachting in België : 81,7 jaar
Vrouwen: 83,8 jaar
Mannen: 79,5 jaar
,Vrouwen worden iets ouder dan mannen, door:
- Twee X-chromosomen, waardoor defecten op het ene X-chromosoom
opgevangen kunnen worden door het andere
- Oestrogeen en progesteron zouden beschermend werken
- Vrouwen hebben gemiddeld gezondere levensstijl
dit klopt voor mannen en vrouwen met een vergelijkbare achtergrond (bv:
getrouwde mannen leven gem langer dan laagopgeleide of single vrouwen)
(Knik in de grafiek geeft de gevolgen van Covid 19 weer)
Levensverwachting stijgt o.a. door: betere gezondheidszorg, betere hygiëne,
vaccinaties, betere voedselveiligheid en waterkwaliteit, daling kindersterfte, daling
arbeidsongevallen, …
MAAR mensen met een lagere sociaaleconomische status leven gemiddeld minder
lang dan mensen met een hogere sociaaleconomische status
- Vaker een moeilijke start bij de geboorte
- Minder kennis van gezondheid bevorderende factoren
- Vaker een slechte woonst (minder verlucht, slecht geïsoleerd, schimmel,…)
- Minder makkelijk toegang tot gezondheidszorg (bv uitstel tandarts of huisarts,
medicatie,…)
MAAR levensverwachting stijgt en blijft stijgen
Nadeel = vergrijzing (ouderen die n meer tot actieve, werkende, bevolking
behoren)
, Zelfs dubbele vergrijzing (we leven langer + babyboom generatie is met pensioen
gegaan) en die groep gaat blijven groeien (nu: 1 op 5 Belgen = ouder dan 67)
financieel moeilijk want: actieve bevolking is relatief klein, en die dragen
uitkeringen, pensioen en gezondheidszorg vd hele bevolking
Mantelzorger: iemand uit de omgeving van een hulpbehoevende die zich inzet voor
zijn/haar verzorging
9.1.2 Lichamelijke veranderingen
Primaire en secundaire veroudering:
Primaire veroudering
- Onvermijdelijk en een normaal, natuurlijk proces
- Weefselvernieuwing door celdeling valt stil
- Telomeren (zitten aan uiteinde chromosomen en beschermen ze tegen
‘uitrafeling’) beschermen tegen aftakeling, maar: hoe korter (door hoe meer
celdeling er al heeft plaatsgevonden), hoe minder effectief ze worden
- Telomeren zijn bij vrouwen ook iets langer dan bij mannen, wat mee verklaart
dat ze gemiddeld ouder worden
Secundaire veroudering
- Gevolg van ongezonde levensstijl (ongezond eten, alcohol, drugs, te weinig
lichaamsbeweging, …) ons lichaam stapelt toxische stoffen op
- Soms ook gevolg van ziekten
- Soms ook combinatie van levensstijl en ziekten, zoals bij ouderdomsdiabetes
(aftakeling kan (deels) afgeremd worden wnr de levensstijl en omgevingsfactoren
tijdig worden aangepakt)
Tertiaire veroudering
De plotse achteruitgang en aftakeling die soms intreedt net voor de dood en het
overlijden aankondigen
De ouderdom
Deficitmodel: achteruitgang is onvermijdelijk en zowel mogelijkheden als welbevinden
dalen in de ouderdom achterhaald
Tegenwoordig: Rust-roestmodel (of disuse-model):
= optimistischer
- Zo veel mogelijk actief blijven, in beweging blijven, sociale contacten en
interesses onderhouden, etc.
- Stilstaan betekent achteruitgaan
- Dmv oefeningen de achteruitgang afremmen en de middelbare leeftijd
verlengen positief voor het welbevinden
- Pensioen is niet meer ‘op rust zijn’
Competentiemodel:
- Er is wel degelijk achteruitgang, maar: betekent niet dat de oudere niet meer
competent of autonoom kan zijn
- Achteruitgang opvangen met (technologische) hulpmiddelen
= Hierdoor langer zelfstandig blijven
Positief voor het welbevinden
zelfdeterminatietheorie: verbondenheid, autonomie en competentie
Vroege ouderdom: 65 jaar – 80 jaar
Late ouderdom: vanaf 80 jaar
grens = arbitrair, individueel verschillend
Ook deze levensfase wordt langer (ook al start ze later) omdat we als maar ouder
worden
Gerontologie: Studie van het ouder worden (zal meer positieve kanten vh ouder
worden en mogelijkheden senioren belichten)
Psychogerontologie: studie van de psychologische aspecten van het ouder worden
Geriatrie: studie van de ziekten die bij de ouderdom horen
9.1 Lichamelijke ontwikkeling
Lichamelijke lasten worden onvermijdelijk. Achteruitgang in fysieke capaciteiten en
lichamelijke fitheid
9.1.1 Stijgende levensverwachting
Gemiddelde levensverwachting in België : 81,7 jaar
Vrouwen: 83,8 jaar
Mannen: 79,5 jaar
,Vrouwen worden iets ouder dan mannen, door:
- Twee X-chromosomen, waardoor defecten op het ene X-chromosoom
opgevangen kunnen worden door het andere
- Oestrogeen en progesteron zouden beschermend werken
- Vrouwen hebben gemiddeld gezondere levensstijl
dit klopt voor mannen en vrouwen met een vergelijkbare achtergrond (bv:
getrouwde mannen leven gem langer dan laagopgeleide of single vrouwen)
(Knik in de grafiek geeft de gevolgen van Covid 19 weer)
Levensverwachting stijgt o.a. door: betere gezondheidszorg, betere hygiëne,
vaccinaties, betere voedselveiligheid en waterkwaliteit, daling kindersterfte, daling
arbeidsongevallen, …
MAAR mensen met een lagere sociaaleconomische status leven gemiddeld minder
lang dan mensen met een hogere sociaaleconomische status
- Vaker een moeilijke start bij de geboorte
- Minder kennis van gezondheid bevorderende factoren
- Vaker een slechte woonst (minder verlucht, slecht geïsoleerd, schimmel,…)
- Minder makkelijk toegang tot gezondheidszorg (bv uitstel tandarts of huisarts,
medicatie,…)
MAAR levensverwachting stijgt en blijft stijgen
Nadeel = vergrijzing (ouderen die n meer tot actieve, werkende, bevolking
behoren)
, Zelfs dubbele vergrijzing (we leven langer + babyboom generatie is met pensioen
gegaan) en die groep gaat blijven groeien (nu: 1 op 5 Belgen = ouder dan 67)
financieel moeilijk want: actieve bevolking is relatief klein, en die dragen
uitkeringen, pensioen en gezondheidszorg vd hele bevolking
Mantelzorger: iemand uit de omgeving van een hulpbehoevende die zich inzet voor
zijn/haar verzorging
9.1.2 Lichamelijke veranderingen
Primaire en secundaire veroudering:
Primaire veroudering
- Onvermijdelijk en een normaal, natuurlijk proces
- Weefselvernieuwing door celdeling valt stil
- Telomeren (zitten aan uiteinde chromosomen en beschermen ze tegen
‘uitrafeling’) beschermen tegen aftakeling, maar: hoe korter (door hoe meer
celdeling er al heeft plaatsgevonden), hoe minder effectief ze worden
- Telomeren zijn bij vrouwen ook iets langer dan bij mannen, wat mee verklaart
dat ze gemiddeld ouder worden
Secundaire veroudering
- Gevolg van ongezonde levensstijl (ongezond eten, alcohol, drugs, te weinig
lichaamsbeweging, …) ons lichaam stapelt toxische stoffen op
- Soms ook gevolg van ziekten
- Soms ook combinatie van levensstijl en ziekten, zoals bij ouderdomsdiabetes
(aftakeling kan (deels) afgeremd worden wnr de levensstijl en omgevingsfactoren
tijdig worden aangepakt)
Tertiaire veroudering
De plotse achteruitgang en aftakeling die soms intreedt net voor de dood en het
overlijden aankondigen
