1: BASISPRINCIPES – HISTORIEK
1 DEFINITIE FORENSISCHE WETENSCHAPPEN
Forensische wetenschappen (forensic science)
- = De toepassing van alle wetenschappen die aangewend kunnen worden bij het
achterhalen van de waarheid en gebruikt worden voor gerechtelijke doeleinden
- 3 belangrijke elementen binnen de definitie
o Het is een algemene noemer van verschillende wetenschappen
§ Allerhande sporen onderzoeken en analyseren vanuit verschillende
wetenschappelijke domeinen om ze daarna te kunnen interpreteren
§ Deze wetenschappen bepalen niet wie het gedaan heeft, maar hebben
eerder een adviserende functie voor de beslissing van de rechtbank
o Het achterhalen van de (juridische of wetenschappelijke) waarheid
§ Centraal: Wie, waarom, waarmee, wanneer, waar…?
§ Men gaat sporen vinden en achterhalen wat er is gebeurd om zo tot de
waarheidsvinding (physical evidence) te komen
• Om daartoe te komen zal men terug in de tijd redeneren
• Rekbaar begrip: juridische waarheid vs. feitelijke waarheid
o Het beantwoorden van vragen vanuit een gerechtelijke context
§ Als een gerechtelijke instantie een vraag heeft, dan worden forensische
wetenschappen gebruikt om daarop een antwoord te formuleren
Forensische wetenschappen vs. criminalistiek
- Forensische wetenschappen: brede term dat gebruikt wordt om de wetenschappen aan
te duiden die een bijstandsfunctie hebben in het beantwoorden van een juridische vraag
- Criminalistiek = onderdeel van de forensische wetenschappen; geheel van
wetenschappelijke disciplines en technieken die sporen bestuderen die tijdens een
gerechtelijk onderzoek aangetroffen worden en nuttig zijn om een misdrijf op te lossen
o Forensisch technisch onderzoek
§ Ontwikkelen van natuur-wetenschappelijke en technische methoden om
sporen van misdrijven te analyseren, te interpreteren en te identificeren
§ Toepassing van verschilende wetenschappen die vragen beantwoorden
met betrekking tot bewijsmateriaal in gerechtelijke onderzoeken
• Bv. vingerafdrukken, schoenafdrukken, ballistiek…
o Criminalistiek behoort niet tot de medische criminalistiek
§ ≠ Forensische boekhouding, want niet wetenschappelijk
§ ≠ Forensische psychologie, want waarheidsvinding is niet primaire doel
Hoofddoel forensisch onderzoek
1
, - = Reconstrueren van een unieke gebeurtenis door middel van wetenschappelijk
sporenonderzoek → antwoord op Wie, wat, waar, wanneer, waarmee en waarom?
o Achterhalen wat er is gebeurd door vanuit de sporen omgekeerd te redereren
naar wat er is gebeurd, die gebeurtenis is zeer specifiek en uniek
- Belang van de waarnemer: crime scene officer als herkenner van relevante sporen
o = Persoon die ter plaatse komt op de crime scene om alle relevante sporen,
gelinkt aan de gebeurtenis, te herkennen en te laten analyseren
o Bv. Bloed vinden: Is dit bloed? Is dit menselijk bloed? Is dit bloed van het
slachtoffer of van de dader?… dus relevante sporen herkennen
§ Vroeger was de afstapper en de persoon die analyses uitvoerde dezelfde
persoon, nu niet: CSI-team en analyseteam → frisse kijk op de sporen
Subdomeinen binnen medische criminalistiek
- Medisch: DNA-analyse, bloedsporenpatroonanalyse, forensische odontologie,
forensische antropologie, forensische geneeskunde, forensische toxicologie…
- Andere: fysische- (bv. voetafdruk) en chemische (bv. drugs) criminalistiek, microsporen,
verdovende middelen, wapens en munitie, digitale technologie en biometrie…
2 HISTORIEK VAN DE FORENSISCHE WETENSCHAPPEN
☞ Examen: niet de hele historiek vanbuiten kennen, als in weten wie in welke eeuw leefde, maar
je moet op zijn minst weten wie wie is en waarom die persoon belangrijk is geweest
Historiek van forensische wetenschappen
- ± 205 v.Chr.: Erasistratus
o Griekse arts en grondlegger van de pathologische anatomie/fysiologie
o Hij voerde autopsies en vivisecties op criminelen
§ Reden: dit waren mensen die niet echt gemist of geliefd werden
o Hij ontdekte dat bij liegen het hartritme stijgt
§ Eerste leugendetector (polygraaf) is hierop gebaseerd
- 44 v.Chr.: autopsie op Julius Caesar door Antistius
o 23 steekwonden waarvan 1 dodelijk was, namelijk die door de hartstreek
- 3 eeuw v.Chr.: Yi Yu Ji (China)
e
o Manuscript met collectie van misdrijven
§ Criminele zaken werden beschreven en wetenschappelijke methodes
werden gebruikt om onder andere doodsoorzaken te bepalen
o Bv. man volgens echtgenote gestorven in brand
§ Geen as gevonden in de mond, dus artsen besloten om een experiment
uit te voeren met 1 levend en 1 dood varken dat ze verbrandden
§ Bij dood varken geen as gevonden in de mond, waardoor de echtgenote
uiteindelijk heeft bekend ~ een van de eerste forensische onderzoeken
- 1248: Washing away of wrongs = Sung Tzu (Song Ci)
o Eerste forensische handboek waarin historische forensiche casussen
beschreven stonden, gecombineerd met zijn eigen ervaringen
§ Beschrijving van postmortem onderzoek van lichamen
2
, § Beschrijving van doodsoorzaken (wurging, verdrinking, brandlijken)
§ Beschrijving hoe bewijsmateriaal te beschermen in onderzoeksproces
o 1235: eerste gedocumenteerde entomologische criminalistische casus
§ Leer van de insecten om een idee te geven hoe lang iemand overleden is
§ Bv. magistraat vroeg om Chinese boeren uit de streek op te roepen en op
te lijnen met hun sikkel en de sikkel van één van die boeren trok veel
vliegen aan, omdat kleine partikels bloed aan het moordwapen hingen
- 1302: eerste medicolegale autopsie door Bartolomeo da Varignana
o Op vraag van een magistraat, in het kader van een verdacht overlijden
- 1595: eerste samengestelde microscoop met 2 lenzen door Sacharias Jansen
o Technieken die gebruikt kunnen worden om aan de slag te gaan met sporen
o De microscoop kon 3 à 9 keer vergroten: belangrijke uitvinding binnen deze
discipline, maar ook binnen andere wetenschappen (bv. insecten bestuderen)
- 1600: Antonio Benivieni “De abdities nonnullis ac mirandis morborum et sanationum
causis” ~ boek over autopsie, exacte doodsoorzaak en correlatie met symptomen
o Hij was ziek en had deze symptomen kort voor het overlijden, dus hoe kan ik dat
na het overlijden correleren aan bepaalde opvallende zaken in organen?
- 1632-1723: Antoni van Leeuwenhoek (Nederland)
o Microscopen van vergroting tot x250, vooral voor onderzoek naar insecten
o Hij wordt gezien als de grondlegger van de microbiologie
- 1686: Marcello Malpighi (Italië)
o Hij wordt beschouwd als de grondlegger van de microscopische anantomie
o In geval van afwijking, zal hij effectief de structuren gaan bekijken onder de
microscoop, dus lichaam gaan onderzoeken met behulp van een microscoop
o Publicatie over vingerafdrukken en handlijnen binnen het forensische domein
- 1784: zaak van John Toms (Verenigd Koninkrijk)
o Eerste veroordeelde moordenaar op basis van matching evidence
o In vuurwapens stak men een papiertje om sterker te kunnen vuren → papiertje in
hoofdwonde van slachtoffer gevonden → kunnen linken aan wapen van dader
- 1835: Henry Goddard
o Toepassing van vergelijking tussen wapen en kogel
o Linken van wapen en slachtoffer als eerste vergelijkend kogelonderzoek
- ! 1787-1853: Mathieu Orfila (Spanje)
o “Traité des poisons” (1813) als boek met beschrijving van meerdere substanties
o Hij is de grondlegger van de forensische toxicologie
o Zaak Marie Lafarge
§ Zij werd beschuldigd haar echtgenoot gedood te hebben (tegen haar wil
met hem moeten trouwen) met behulp van het gif arsenicum in voetzool
§ Kort daarvoor was een marshtest ontwikkeld waarmee je arsenicum kan
opsporen… dit konden artsen aantonen in voetzool, maar niet in lichaam
• Getuigenis van Orfila dat deze marshtest slecht werd uitgevoerd
• Hij kon het arsenicum wel aantonen in het lichaam van de man,
wat diende als eerste toxicologisch bewijs in de rechtbank
- 1850-1860: ontwikkeling van de fotografie
o Verbetering van opnames van crime scenes en beelden van gevangenen
3
, - ! 1853-1914: Alphonse Bertillon
o 1879-1880: Bertillon système (Bertillonage)
§ Antropometrie = systeem van verschillende metingen van het lichaam
om mensen te identificeren op basis van fysieke verschijning
o Verschillende lichaamstatistieken
§ Meten om op basis daarvan mensen te onderscheiden en identificeren,
dus nood aan meer objectieve en makkelijke controleerbare gegevens
§ 9 (later: 11) lichamelijke kenmerken
• Bv. lengte, lengte hoofd, breedte hoofd, rechter oor, lengte linker
voet, lengte linker onderarm, lengte linker middelvinger…
• Aangevuld met lichaamskenmerken zoals kleur ogen, haar, huid,
littekens, tatoeages… + vingerafdrukken vanaf 1894
o Belang van het afnemen van vingerafdrukken is
classificeerbaarheid, dus komen tot klassen
o Foto’s van verdachte (mugshot)
§ Foto’s die systematisch genomen worden met een vast profiel
§ Beschrijvend signalement “le portrait parlé”: systeem van gedetailleerde
beschrijvingen, vooral van het gezicht, dus gestandaardiseerde
registratie van vormen en relatieve metingen ~ handig voor politie
• Zo herkende de politie op het terrein de personen zonder foto of
antropometrische gegevens (vooraanzicht en zijaanzicht)
§ Belangrijk voor de kijk op de crime scene, namelijk metrische fotografie
• = Het afleiden van reële afmetingen op de foto
• Nagaan wat er gebeurd was door ter plaatse foto’s te nemen
o Antropometrie van Bertillon gebaseerd op bevindingen van Adolphe Quetelet
§ Paste als één van de eersten statistische methoden in de sociale
wetenschappen toe op basis van zijn theorie van de gemiddelde mens
§ Gekenemerkt door de gemiddelde waarden van alle gemeten variabelen
die aan menselijk gedrag ten grondslag liggen
• Kans dat twee personen dezelfde lengte hebben is ¼, maar hoe
meer parameters er bestaan, hoe kleiner de kans zal zijn
o Antropometrie werkt tot begin 1900, want daarna vergelijking vingerafdrukken
§ Zaak van Will West zorgt ervoor dat men afstapt van antropometrie
§ Er waren 11 metingen en de persoon die metingen opneemt denkt dat
Will er al geweest, dus daarom linkt hij Will West aan William West
• Die laatste was reeds veroordeeld voor moord
• Will zegt dat hij onschuldig is, maar ze lijken hard op elkaar
• Conclusie: antropometrie werkt niet meer, dus andere systeem
nodig namelijk vergelijken van vingerafdrukken (ook al gedaan)
- 1847-1915: Hans Gross
o Oostenrijks jurist en criminoloog
o Grondlegger van crimineel profileren (profiling)
o 1893: “Criminal investigations, a practical textbook” over het gebruik van
wetenschap in onderzoek naar misdrijven (bv. microscopie, vingerafdrukken…)
- ! Dreyfus-affaire → beperkingen van de toen gangbare wetenschappen
4
1 DEFINITIE FORENSISCHE WETENSCHAPPEN
Forensische wetenschappen (forensic science)
- = De toepassing van alle wetenschappen die aangewend kunnen worden bij het
achterhalen van de waarheid en gebruikt worden voor gerechtelijke doeleinden
- 3 belangrijke elementen binnen de definitie
o Het is een algemene noemer van verschillende wetenschappen
§ Allerhande sporen onderzoeken en analyseren vanuit verschillende
wetenschappelijke domeinen om ze daarna te kunnen interpreteren
§ Deze wetenschappen bepalen niet wie het gedaan heeft, maar hebben
eerder een adviserende functie voor de beslissing van de rechtbank
o Het achterhalen van de (juridische of wetenschappelijke) waarheid
§ Centraal: Wie, waarom, waarmee, wanneer, waar…?
§ Men gaat sporen vinden en achterhalen wat er is gebeurd om zo tot de
waarheidsvinding (physical evidence) te komen
• Om daartoe te komen zal men terug in de tijd redeneren
• Rekbaar begrip: juridische waarheid vs. feitelijke waarheid
o Het beantwoorden van vragen vanuit een gerechtelijke context
§ Als een gerechtelijke instantie een vraag heeft, dan worden forensische
wetenschappen gebruikt om daarop een antwoord te formuleren
Forensische wetenschappen vs. criminalistiek
- Forensische wetenschappen: brede term dat gebruikt wordt om de wetenschappen aan
te duiden die een bijstandsfunctie hebben in het beantwoorden van een juridische vraag
- Criminalistiek = onderdeel van de forensische wetenschappen; geheel van
wetenschappelijke disciplines en technieken die sporen bestuderen die tijdens een
gerechtelijk onderzoek aangetroffen worden en nuttig zijn om een misdrijf op te lossen
o Forensisch technisch onderzoek
§ Ontwikkelen van natuur-wetenschappelijke en technische methoden om
sporen van misdrijven te analyseren, te interpreteren en te identificeren
§ Toepassing van verschilende wetenschappen die vragen beantwoorden
met betrekking tot bewijsmateriaal in gerechtelijke onderzoeken
• Bv. vingerafdrukken, schoenafdrukken, ballistiek…
o Criminalistiek behoort niet tot de medische criminalistiek
§ ≠ Forensische boekhouding, want niet wetenschappelijk
§ ≠ Forensische psychologie, want waarheidsvinding is niet primaire doel
Hoofddoel forensisch onderzoek
1
, - = Reconstrueren van een unieke gebeurtenis door middel van wetenschappelijk
sporenonderzoek → antwoord op Wie, wat, waar, wanneer, waarmee en waarom?
o Achterhalen wat er is gebeurd door vanuit de sporen omgekeerd te redereren
naar wat er is gebeurd, die gebeurtenis is zeer specifiek en uniek
- Belang van de waarnemer: crime scene officer als herkenner van relevante sporen
o = Persoon die ter plaatse komt op de crime scene om alle relevante sporen,
gelinkt aan de gebeurtenis, te herkennen en te laten analyseren
o Bv. Bloed vinden: Is dit bloed? Is dit menselijk bloed? Is dit bloed van het
slachtoffer of van de dader?… dus relevante sporen herkennen
§ Vroeger was de afstapper en de persoon die analyses uitvoerde dezelfde
persoon, nu niet: CSI-team en analyseteam → frisse kijk op de sporen
Subdomeinen binnen medische criminalistiek
- Medisch: DNA-analyse, bloedsporenpatroonanalyse, forensische odontologie,
forensische antropologie, forensische geneeskunde, forensische toxicologie…
- Andere: fysische- (bv. voetafdruk) en chemische (bv. drugs) criminalistiek, microsporen,
verdovende middelen, wapens en munitie, digitale technologie en biometrie…
2 HISTORIEK VAN DE FORENSISCHE WETENSCHAPPEN
☞ Examen: niet de hele historiek vanbuiten kennen, als in weten wie in welke eeuw leefde, maar
je moet op zijn minst weten wie wie is en waarom die persoon belangrijk is geweest
Historiek van forensische wetenschappen
- ± 205 v.Chr.: Erasistratus
o Griekse arts en grondlegger van de pathologische anatomie/fysiologie
o Hij voerde autopsies en vivisecties op criminelen
§ Reden: dit waren mensen die niet echt gemist of geliefd werden
o Hij ontdekte dat bij liegen het hartritme stijgt
§ Eerste leugendetector (polygraaf) is hierop gebaseerd
- 44 v.Chr.: autopsie op Julius Caesar door Antistius
o 23 steekwonden waarvan 1 dodelijk was, namelijk die door de hartstreek
- 3 eeuw v.Chr.: Yi Yu Ji (China)
e
o Manuscript met collectie van misdrijven
§ Criminele zaken werden beschreven en wetenschappelijke methodes
werden gebruikt om onder andere doodsoorzaken te bepalen
o Bv. man volgens echtgenote gestorven in brand
§ Geen as gevonden in de mond, dus artsen besloten om een experiment
uit te voeren met 1 levend en 1 dood varken dat ze verbrandden
§ Bij dood varken geen as gevonden in de mond, waardoor de echtgenote
uiteindelijk heeft bekend ~ een van de eerste forensische onderzoeken
- 1248: Washing away of wrongs = Sung Tzu (Song Ci)
o Eerste forensische handboek waarin historische forensiche casussen
beschreven stonden, gecombineerd met zijn eigen ervaringen
§ Beschrijving van postmortem onderzoek van lichamen
2
, § Beschrijving van doodsoorzaken (wurging, verdrinking, brandlijken)
§ Beschrijving hoe bewijsmateriaal te beschermen in onderzoeksproces
o 1235: eerste gedocumenteerde entomologische criminalistische casus
§ Leer van de insecten om een idee te geven hoe lang iemand overleden is
§ Bv. magistraat vroeg om Chinese boeren uit de streek op te roepen en op
te lijnen met hun sikkel en de sikkel van één van die boeren trok veel
vliegen aan, omdat kleine partikels bloed aan het moordwapen hingen
- 1302: eerste medicolegale autopsie door Bartolomeo da Varignana
o Op vraag van een magistraat, in het kader van een verdacht overlijden
- 1595: eerste samengestelde microscoop met 2 lenzen door Sacharias Jansen
o Technieken die gebruikt kunnen worden om aan de slag te gaan met sporen
o De microscoop kon 3 à 9 keer vergroten: belangrijke uitvinding binnen deze
discipline, maar ook binnen andere wetenschappen (bv. insecten bestuderen)
- 1600: Antonio Benivieni “De abdities nonnullis ac mirandis morborum et sanationum
causis” ~ boek over autopsie, exacte doodsoorzaak en correlatie met symptomen
o Hij was ziek en had deze symptomen kort voor het overlijden, dus hoe kan ik dat
na het overlijden correleren aan bepaalde opvallende zaken in organen?
- 1632-1723: Antoni van Leeuwenhoek (Nederland)
o Microscopen van vergroting tot x250, vooral voor onderzoek naar insecten
o Hij wordt gezien als de grondlegger van de microbiologie
- 1686: Marcello Malpighi (Italië)
o Hij wordt beschouwd als de grondlegger van de microscopische anantomie
o In geval van afwijking, zal hij effectief de structuren gaan bekijken onder de
microscoop, dus lichaam gaan onderzoeken met behulp van een microscoop
o Publicatie over vingerafdrukken en handlijnen binnen het forensische domein
- 1784: zaak van John Toms (Verenigd Koninkrijk)
o Eerste veroordeelde moordenaar op basis van matching evidence
o In vuurwapens stak men een papiertje om sterker te kunnen vuren → papiertje in
hoofdwonde van slachtoffer gevonden → kunnen linken aan wapen van dader
- 1835: Henry Goddard
o Toepassing van vergelijking tussen wapen en kogel
o Linken van wapen en slachtoffer als eerste vergelijkend kogelonderzoek
- ! 1787-1853: Mathieu Orfila (Spanje)
o “Traité des poisons” (1813) als boek met beschrijving van meerdere substanties
o Hij is de grondlegger van de forensische toxicologie
o Zaak Marie Lafarge
§ Zij werd beschuldigd haar echtgenoot gedood te hebben (tegen haar wil
met hem moeten trouwen) met behulp van het gif arsenicum in voetzool
§ Kort daarvoor was een marshtest ontwikkeld waarmee je arsenicum kan
opsporen… dit konden artsen aantonen in voetzool, maar niet in lichaam
• Getuigenis van Orfila dat deze marshtest slecht werd uitgevoerd
• Hij kon het arsenicum wel aantonen in het lichaam van de man,
wat diende als eerste toxicologisch bewijs in de rechtbank
- 1850-1860: ontwikkeling van de fotografie
o Verbetering van opnames van crime scenes en beelden van gevangenen
3
, - ! 1853-1914: Alphonse Bertillon
o 1879-1880: Bertillon système (Bertillonage)
§ Antropometrie = systeem van verschillende metingen van het lichaam
om mensen te identificeren op basis van fysieke verschijning
o Verschillende lichaamstatistieken
§ Meten om op basis daarvan mensen te onderscheiden en identificeren,
dus nood aan meer objectieve en makkelijke controleerbare gegevens
§ 9 (later: 11) lichamelijke kenmerken
• Bv. lengte, lengte hoofd, breedte hoofd, rechter oor, lengte linker
voet, lengte linker onderarm, lengte linker middelvinger…
• Aangevuld met lichaamskenmerken zoals kleur ogen, haar, huid,
littekens, tatoeages… + vingerafdrukken vanaf 1894
o Belang van het afnemen van vingerafdrukken is
classificeerbaarheid, dus komen tot klassen
o Foto’s van verdachte (mugshot)
§ Foto’s die systematisch genomen worden met een vast profiel
§ Beschrijvend signalement “le portrait parlé”: systeem van gedetailleerde
beschrijvingen, vooral van het gezicht, dus gestandaardiseerde
registratie van vormen en relatieve metingen ~ handig voor politie
• Zo herkende de politie op het terrein de personen zonder foto of
antropometrische gegevens (vooraanzicht en zijaanzicht)
§ Belangrijk voor de kijk op de crime scene, namelijk metrische fotografie
• = Het afleiden van reële afmetingen op de foto
• Nagaan wat er gebeurd was door ter plaatse foto’s te nemen
o Antropometrie van Bertillon gebaseerd op bevindingen van Adolphe Quetelet
§ Paste als één van de eersten statistische methoden in de sociale
wetenschappen toe op basis van zijn theorie van de gemiddelde mens
§ Gekenemerkt door de gemiddelde waarden van alle gemeten variabelen
die aan menselijk gedrag ten grondslag liggen
• Kans dat twee personen dezelfde lengte hebben is ¼, maar hoe
meer parameters er bestaan, hoe kleiner de kans zal zijn
o Antropometrie werkt tot begin 1900, want daarna vergelijking vingerafdrukken
§ Zaak van Will West zorgt ervoor dat men afstapt van antropometrie
§ Er waren 11 metingen en de persoon die metingen opneemt denkt dat
Will er al geweest, dus daarom linkt hij Will West aan William West
• Die laatste was reeds veroordeeld voor moord
• Will zegt dat hij onschuldig is, maar ze lijken hard op elkaar
• Conclusie: antropometrie werkt niet meer, dus andere systeem
nodig namelijk vergelijken van vingerafdrukken (ook al gedaan)
- 1847-1915: Hans Gross
o Oostenrijks jurist en criminoloog
o Grondlegger van crimineel profileren (profiling)
o 1893: “Criminal investigations, a practical textbook” over het gebruik van
wetenschap in onderzoek naar misdrijven (bv. microscopie, vingerafdrukken…)
- ! Dreyfus-affaire → beperkingen van de toen gangbare wetenschappen
4
