Biologische vraagstukken
Inleiding
Belangrijk om verschillende aspecten te benaderen
- Denk aan agressie: afhankelijk van de context is dit al dan niet ‘OK’
- Verschillende contexten = verschillende connotaties/betekenissen
Bv. Tijdens een sportwedstrijd vs. op het werk
Algemeen mensbeeld
Bio – psycho – sociaal model
We zien eigenlijk 3 aparte vakken, maar er zijn ook snijpunten
Dat samen bekijken = holistische benadering
Ons gedrag, maar ook emoties en ons denken – bepaald door:
- Biologische factoren
▪ Hoe onze persoonlijkheid is (kort lontje, nooit kwaad, …)
Stel: iemand die agressief is, snel boos wordt → puur biologische
verklaring zou zijn: “ah ik ken die ouders, het zit in de familie. De
ouders en grootouders, … waren ook zo. Louter biologisch oogpunt: DNA, niet te veranderen –
staat vast. Als je zegt dat gedrag puur genetisch is, zeg je ook dat er niets aan te doen is, niet te
helpen is, onveranderbaar, …
- Psychologische factoren
▪ Welke sociale vaardigheden hebben we (agressietraining, …)
Stel iemand van 18 die agressief is, snel boos wordt → psychologische verklaring zou zijn: “die
was vroeger ook zo, heb daarmee in de klas gezeten, is altijd zo iemand geweest”
- Sociale factoren
▪ Contextueel, omgeving, beleidsvormen die worden gewijzigd, …
Stel iemand die agressief is, snel boos wordt → sociale verklaring zou zijn: “het is niet raar dat
die zo is, je moet eens kijken naar zijn vriendengroep, omgeving, … Die hebben gemaakt dat die
zo geworden is = sociale bril/hoek
Al die zaken hangen samen
- Stel het zit voor een stuk in DNA = biologische
- Die persoon net omdat die zo is mogelijks die personen/sociale context opzoeken
- Het feit dat hij dat doet → die genetica heeft gezorgd dat hij zo’n persoon is
- We moeten dus eigenlijk naar alle 3 de snijpunten kijken
▪ Een holistische visie nodig, alle 3 bekijken!
▪ Wat zijn mogelijke psychologische, biologische, sociale oorzaken, …?
,Sociaal agogisch werk: what ’s in a name
- Sociaal: omgang anderen, met mensen aan de slag (beleid, zorgen voor veiligheid)
- Agogiek/agogisch: wetenschap over de oorzaken en gevolgen van menselijk gedrag
▪ Bv. Voetbalmatch en komen op voorhand al toe met supporters + escalatie dus
extra politie nodig (oorzaak/gevolg). Als je daar iets wil meedoen en naar wil kijken,
is belangrijk te zoeken: wat is de oorzaak dat dit gebeurt en wat gaan de gevolgen
zijn daarvan (gekwetsten/doden, …)
- Waarom onderzoeken?
▪ Om mee aan de slag te gaan, veranderingsprocessen in gang te kunnen zetten
▪ Niemand wil bijvoorbeeld dat er doden vallen op een voetbalmatch
- Complexe interactie tussen biologie, psychologie en het sociale aspect
▪ Als je ziek bent (biologie) heeft dat effect op werk, hobby’s en vrienden (sociale)
▪ Als je niet-helpende gedachten hebt (psycho), kan effect hebben op je gezondheid (biologie)
▪ Een ziekte (biologie) wordt beïnvloed door jouw genetica (biologie), maar die ziekte kan ook je
psychologie beïnvloeden (zwakbegaafd) en een effect hebben op jouw sociale leven (sociale)
Moeten dus steeds vanuit 3 invalshoeken kijken, maar ook
naar de interactie tussen de verschillende factoren
Waarom belangrijk biologie te volgen in SAW?
Verklaring voor crimineel gedrag vanuit biologische insteek zonder
sociologische, psychologische, medische, psychiatrische,
criminologische, … insteek te negeren!
H1: GESCHIEDENIS VAN DE BIOCRIMINOLOGIE
- Biocriminologie is een wetenschap, ze kent een geschiedenis
- Sub-discipline van de criminologie
▪ Bestudeert de relatie tussen enerzijds biologie en anderzijds genetica
▪ EN crimineel/antisociaal gewelddadig gedrag
o Wordt iemand geboren als crimineel?
o Bestaat er een gen voor criminaliteit?
o Is er iets fout in de hersenen van gewelddadige personen?
o Is antisociaal gedrag erfelijk? (Voorbeelden van antisociaal gedrag op slide 16, PPT 1)
- Criminologie = een gedragswetenschap
▪ Heeft crimineel gedrag + maatschappelijke reactie erop als studieobject
▪ Crimineel gedrag = gedrag dat strafbaar is, volgens de wet
,Terminologie
- Antisociaal gedrag
▪ Overkoepelende term voor alle gedrag gesteld door alle leeftijden, dat tegen de
geldende sociale normen ingaat (normen = zaken die we aanvaarden in de MS)
- Criminaliteit
▪ Overtredingen van de wet, verschillend van tijd en plaats. Dit is cultureel bepaald.
▪ Wat bij ons en nu strafbaar is, was dat vroeger mogelijks niet, ergens anders niet, …
- Delinquentie = idem criminaliteit, maar dan bij jongeren!
- Delict = strafbaar feit (volgens de wet)
- Externaliserend gedrag (slaan) <-> internaliserend gedrag (bv. angst voor een examen)
▪ Externaliserend gedrag is bijna synoniem voor antisociaal gedrag
o Regelovertredend gedrag = gedrag waarbij de regels (dus niet enkel wetten)
worden overschreden
o Hyperactief gedrag = spanning voelen door iets, geen blijf met jezelf weten, …
o Agressief gedrag = om anderen schade toe te brengen (roddelen, moord, …)
Kan fysiek, verbaal, relationeel, … zijn
o Geweld = ernstige vorm van agressie met bedoeling om iemand ernstige schade
of verwondingen toe te brengen
Citaat van Prichard – 1853
“Er is een vorm van geestelijke ontregeling waarbij de intellectuele vermogens
[onaangetast zijn], terwijl de stoornis zich voornamelijk of alleen manifesteert in de
staat van gevoelens, humeur of gewoonten. De morele principes van de geest zijn
verdorven of pervers, het vermogen tot zelfbestuur is verloren gegaan of sterk
aangetast, en het individu is niet in staat om zich fatsoenlijk en gepast te gedragen in
de zaken van het leven.”
- Morele ongezondheid = wanneer iemand antisociaal gedrag stelt
- Gewetenloos, impulsief en recidiverend
- Kunnen geen onderscheid maken tussen goed en slecht
▪ Ze weten niet wat goed en kwaad is, geen moreel besef
▪ Laagste vorm van ontwikkeling, intellectueel zijn ze wel OK
▪ Maar moreel niet voldoende ontwikkelt, een meer primitieve vorm van leven
, GESCHIEDENIS VAN DE BIOCRIMINOLOGIE: BEGIN 19E EEUW
1853 – Prichard – Engeland – psychiater
- Prichard is een arts uit psychiatrische instelling (contact met criminele personen)
- Enkel van toepassing op criminelen met ernstige psychische stoornissen
- Moral insanity
▪ Begrip gebruikt om schokkende misdaden te verklaren
▪ Door gewetenloze, vaak impulsieve en veelal recidiverende daders
▪ Intellectueel zijn ze OK, maar kunnen geen onderscheid maken tussen goed/slecht
▪ Gewetenloze personen, geen scrupules, compleet gebrek aan empathie
- Moral savaregy
▪ Naar primitiever menstype, recentst verworven beschavingsstadia niet bereikt
- Mentale aandoening in plaats van puur moreel of juridisch
▪ Morele wildheid, mentale aandoening
▪ Hoe je het ‘bekijkt’ heeft een effect op hoe je omgaat met anderen, …
▪ Als je zegt = ziekte → dan kan je alleen maar sanctioneren
▪ Sanctioneren: want ze kunnen niet veranderen in hun ziekte, in hun hoofd
Het 1e teken van biocriminologische wetenschap
Francis Gall (Wenen – anatoom)
- Wiskundeknobbel, duidelijke larie en toch …
- Gall = anatoom
- Van toepassing op alle vormen van criminaliteit (ook bij niet psychisch gestoorden)
▪ Op basis van biologische variatie (7 = destructiveness en D = vriendelijkheid)
Men kan stellen dat de frenologen maatschappelijk zeer vooruitstrevend waren. Door misdadig gedrag toe te
schrijven aan ‘biologische’ kenmerken werd de bron gelegd om misdadig gedrag anders te straffen. Want misdadig
gedrag kan je in deze traditie niet behandelen met zweepslagen of opsluiting, door rehabilitatie kan je wel de mentale
vermogens van de misdadiger verbeteren en krijgt begeleiding zin. Dankzij de frenologen verandert de visie op
crimineel gedrag: crimineel gedrag kan verminderd worden door het reduceren van overontwikkelde en het
vergroten van onderontwikkelde hersengebieden door training en verbetering van levensstijl.
- Maatschappelijk vooruitstrevend
▪ Biologische kenmerken → misdadig gedrag anders straffen, geen zweepslagen,
maar kijken voor rehabilitatie, begeleiding, …
- Maatschappelijke visie veranderd:
▪ Reduceren het overontwikkelde en vergroten het onderontwikkelde
▪ D.m.v. training en levensstijl
▪ MAAR: redenering dat door te grote of te kleine delen men crimineel gedrag pleegt
▪ Klopt niet!
- Maar toch heeft Gall misschien het begin van een wetenschap gecreëerd
- Want is wel allemaal heel secuur in kaart gebracht
- Het is eigenlijk een menselijkere kijk om naar crimineel gedrag te kijken
▪ Het feit dat we ervan uitgaan dat crimineel gedrag door die delen komt, zou
betekenen dat we ze kunnen beïnvloeden, dat we daarmee aan de slag kunnen
o Dus niet enkel meer straffen, we kunnen ook ‘beter’ maken, kunnen ze ‘genezen’
Inleiding
Belangrijk om verschillende aspecten te benaderen
- Denk aan agressie: afhankelijk van de context is dit al dan niet ‘OK’
- Verschillende contexten = verschillende connotaties/betekenissen
Bv. Tijdens een sportwedstrijd vs. op het werk
Algemeen mensbeeld
Bio – psycho – sociaal model
We zien eigenlijk 3 aparte vakken, maar er zijn ook snijpunten
Dat samen bekijken = holistische benadering
Ons gedrag, maar ook emoties en ons denken – bepaald door:
- Biologische factoren
▪ Hoe onze persoonlijkheid is (kort lontje, nooit kwaad, …)
Stel: iemand die agressief is, snel boos wordt → puur biologische
verklaring zou zijn: “ah ik ken die ouders, het zit in de familie. De
ouders en grootouders, … waren ook zo. Louter biologisch oogpunt: DNA, niet te veranderen –
staat vast. Als je zegt dat gedrag puur genetisch is, zeg je ook dat er niets aan te doen is, niet te
helpen is, onveranderbaar, …
- Psychologische factoren
▪ Welke sociale vaardigheden hebben we (agressietraining, …)
Stel iemand van 18 die agressief is, snel boos wordt → psychologische verklaring zou zijn: “die
was vroeger ook zo, heb daarmee in de klas gezeten, is altijd zo iemand geweest”
- Sociale factoren
▪ Contextueel, omgeving, beleidsvormen die worden gewijzigd, …
Stel iemand die agressief is, snel boos wordt → sociale verklaring zou zijn: “het is niet raar dat
die zo is, je moet eens kijken naar zijn vriendengroep, omgeving, … Die hebben gemaakt dat die
zo geworden is = sociale bril/hoek
Al die zaken hangen samen
- Stel het zit voor een stuk in DNA = biologische
- Die persoon net omdat die zo is mogelijks die personen/sociale context opzoeken
- Het feit dat hij dat doet → die genetica heeft gezorgd dat hij zo’n persoon is
- We moeten dus eigenlijk naar alle 3 de snijpunten kijken
▪ Een holistische visie nodig, alle 3 bekijken!
▪ Wat zijn mogelijke psychologische, biologische, sociale oorzaken, …?
,Sociaal agogisch werk: what ’s in a name
- Sociaal: omgang anderen, met mensen aan de slag (beleid, zorgen voor veiligheid)
- Agogiek/agogisch: wetenschap over de oorzaken en gevolgen van menselijk gedrag
▪ Bv. Voetbalmatch en komen op voorhand al toe met supporters + escalatie dus
extra politie nodig (oorzaak/gevolg). Als je daar iets wil meedoen en naar wil kijken,
is belangrijk te zoeken: wat is de oorzaak dat dit gebeurt en wat gaan de gevolgen
zijn daarvan (gekwetsten/doden, …)
- Waarom onderzoeken?
▪ Om mee aan de slag te gaan, veranderingsprocessen in gang te kunnen zetten
▪ Niemand wil bijvoorbeeld dat er doden vallen op een voetbalmatch
- Complexe interactie tussen biologie, psychologie en het sociale aspect
▪ Als je ziek bent (biologie) heeft dat effect op werk, hobby’s en vrienden (sociale)
▪ Als je niet-helpende gedachten hebt (psycho), kan effect hebben op je gezondheid (biologie)
▪ Een ziekte (biologie) wordt beïnvloed door jouw genetica (biologie), maar die ziekte kan ook je
psychologie beïnvloeden (zwakbegaafd) en een effect hebben op jouw sociale leven (sociale)
Moeten dus steeds vanuit 3 invalshoeken kijken, maar ook
naar de interactie tussen de verschillende factoren
Waarom belangrijk biologie te volgen in SAW?
Verklaring voor crimineel gedrag vanuit biologische insteek zonder
sociologische, psychologische, medische, psychiatrische,
criminologische, … insteek te negeren!
H1: GESCHIEDENIS VAN DE BIOCRIMINOLOGIE
- Biocriminologie is een wetenschap, ze kent een geschiedenis
- Sub-discipline van de criminologie
▪ Bestudeert de relatie tussen enerzijds biologie en anderzijds genetica
▪ EN crimineel/antisociaal gewelddadig gedrag
o Wordt iemand geboren als crimineel?
o Bestaat er een gen voor criminaliteit?
o Is er iets fout in de hersenen van gewelddadige personen?
o Is antisociaal gedrag erfelijk? (Voorbeelden van antisociaal gedrag op slide 16, PPT 1)
- Criminologie = een gedragswetenschap
▪ Heeft crimineel gedrag + maatschappelijke reactie erop als studieobject
▪ Crimineel gedrag = gedrag dat strafbaar is, volgens de wet
,Terminologie
- Antisociaal gedrag
▪ Overkoepelende term voor alle gedrag gesteld door alle leeftijden, dat tegen de
geldende sociale normen ingaat (normen = zaken die we aanvaarden in de MS)
- Criminaliteit
▪ Overtredingen van de wet, verschillend van tijd en plaats. Dit is cultureel bepaald.
▪ Wat bij ons en nu strafbaar is, was dat vroeger mogelijks niet, ergens anders niet, …
- Delinquentie = idem criminaliteit, maar dan bij jongeren!
- Delict = strafbaar feit (volgens de wet)
- Externaliserend gedrag (slaan) <-> internaliserend gedrag (bv. angst voor een examen)
▪ Externaliserend gedrag is bijna synoniem voor antisociaal gedrag
o Regelovertredend gedrag = gedrag waarbij de regels (dus niet enkel wetten)
worden overschreden
o Hyperactief gedrag = spanning voelen door iets, geen blijf met jezelf weten, …
o Agressief gedrag = om anderen schade toe te brengen (roddelen, moord, …)
Kan fysiek, verbaal, relationeel, … zijn
o Geweld = ernstige vorm van agressie met bedoeling om iemand ernstige schade
of verwondingen toe te brengen
Citaat van Prichard – 1853
“Er is een vorm van geestelijke ontregeling waarbij de intellectuele vermogens
[onaangetast zijn], terwijl de stoornis zich voornamelijk of alleen manifesteert in de
staat van gevoelens, humeur of gewoonten. De morele principes van de geest zijn
verdorven of pervers, het vermogen tot zelfbestuur is verloren gegaan of sterk
aangetast, en het individu is niet in staat om zich fatsoenlijk en gepast te gedragen in
de zaken van het leven.”
- Morele ongezondheid = wanneer iemand antisociaal gedrag stelt
- Gewetenloos, impulsief en recidiverend
- Kunnen geen onderscheid maken tussen goed en slecht
▪ Ze weten niet wat goed en kwaad is, geen moreel besef
▪ Laagste vorm van ontwikkeling, intellectueel zijn ze wel OK
▪ Maar moreel niet voldoende ontwikkelt, een meer primitieve vorm van leven
, GESCHIEDENIS VAN DE BIOCRIMINOLOGIE: BEGIN 19E EEUW
1853 – Prichard – Engeland – psychiater
- Prichard is een arts uit psychiatrische instelling (contact met criminele personen)
- Enkel van toepassing op criminelen met ernstige psychische stoornissen
- Moral insanity
▪ Begrip gebruikt om schokkende misdaden te verklaren
▪ Door gewetenloze, vaak impulsieve en veelal recidiverende daders
▪ Intellectueel zijn ze OK, maar kunnen geen onderscheid maken tussen goed/slecht
▪ Gewetenloze personen, geen scrupules, compleet gebrek aan empathie
- Moral savaregy
▪ Naar primitiever menstype, recentst verworven beschavingsstadia niet bereikt
- Mentale aandoening in plaats van puur moreel of juridisch
▪ Morele wildheid, mentale aandoening
▪ Hoe je het ‘bekijkt’ heeft een effect op hoe je omgaat met anderen, …
▪ Als je zegt = ziekte → dan kan je alleen maar sanctioneren
▪ Sanctioneren: want ze kunnen niet veranderen in hun ziekte, in hun hoofd
Het 1e teken van biocriminologische wetenschap
Francis Gall (Wenen – anatoom)
- Wiskundeknobbel, duidelijke larie en toch …
- Gall = anatoom
- Van toepassing op alle vormen van criminaliteit (ook bij niet psychisch gestoorden)
▪ Op basis van biologische variatie (7 = destructiveness en D = vriendelijkheid)
Men kan stellen dat de frenologen maatschappelijk zeer vooruitstrevend waren. Door misdadig gedrag toe te
schrijven aan ‘biologische’ kenmerken werd de bron gelegd om misdadig gedrag anders te straffen. Want misdadig
gedrag kan je in deze traditie niet behandelen met zweepslagen of opsluiting, door rehabilitatie kan je wel de mentale
vermogens van de misdadiger verbeteren en krijgt begeleiding zin. Dankzij de frenologen verandert de visie op
crimineel gedrag: crimineel gedrag kan verminderd worden door het reduceren van overontwikkelde en het
vergroten van onderontwikkelde hersengebieden door training en verbetering van levensstijl.
- Maatschappelijk vooruitstrevend
▪ Biologische kenmerken → misdadig gedrag anders straffen, geen zweepslagen,
maar kijken voor rehabilitatie, begeleiding, …
- Maatschappelijke visie veranderd:
▪ Reduceren het overontwikkelde en vergroten het onderontwikkelde
▪ D.m.v. training en levensstijl
▪ MAAR: redenering dat door te grote of te kleine delen men crimineel gedrag pleegt
▪ Klopt niet!
- Maar toch heeft Gall misschien het begin van een wetenschap gecreëerd
- Want is wel allemaal heel secuur in kaart gebracht
- Het is eigenlijk een menselijkere kijk om naar crimineel gedrag te kijken
▪ Het feit dat we ervan uitgaan dat crimineel gedrag door die delen komt, zou
betekenen dat we ze kunnen beïnvloeden, dat we daarmee aan de slag kunnen
o Dus niet enkel meer straffen, we kunnen ook ‘beter’ maken, kunnen ze ‘genezen’
