Jodendom en Islam | Samenvatting PowerPoint & Lesmateriaal | KU Leuven | 2025/26

Jodendom en Islam
Yeshaya Joachim

 PowerPointpresentaties
 Yeshaya, Joachim, Joden en moslims aan zet: Joods-islamitische
ontmoetingen vroeger en nu (Kalmthout: Pelckmans, 2023)
 Presentatie + Paper/Werkstuk: samenvatting en recensie van een
hoofdstuk uit Meddeb, Abdelwahab & Benjamin Stora (eds.), A
History of Jewish-Muslim Relations: From the Origins to the Present
Day (Princeton: Princeton UP, 2013) en/of uit Meri, Josef (ed.), The
Routledge Handbook of Muslim-Jewish Relations (New York-London:
Routledge, 2016).
 Partiële evaluatie met examen tijdens de examenperiode met open
vragen.
o Presentatie (20%)
o Paper/werkstuk (20%) voortbouwend op deze presentatie (voor
werk- en zelfstudiestudenten geldt een scenario zonder
presentatie met enkel een paper [40%])
o Schriftelijk examen (60%) dat naar kennis van en inzicht in het
volledige cursusboek peilt. Drie soorten vragen:
 contextualiseren van lemmata uit namen- en
begrippenlijst,
 reproductievragen die peilen naar kennis van de leerstof
en
 inzichtsvragen waarbij de opgedane kennis moet worden
toegepast op een citaat uit een relevant
wetenschappelijk werk of een mediatekst.
 Deelname aan het examenmoment kan enkel wanneer
de presentatie (20%) heeft plaatsgevonden en de paper
(20%) volgens de richtlijnen gecommuniceerd via Toledo
werd ingeleverd.
 Ter voorbereiding op het examen vooral de grote lijnen
van het cursusboek te bestuderen; voor de details kan je
de begrippenlijst gebruiken.


LES 1 – INLEIDING: Jodendom en Islam – 1400 jaar
joods-islamitische relaties
1. Chronologisch startpunt
De Hidjra 622= migratie van Mohammed en zijn volgelingen van Mekka
naar Medina.

1

, 1. Begin van de islamitische jaartelling

2. Ontstaan van een georganiseerde moslimgemeenschap (umma)

3. Eerste structurele contacten tussen moslims en joodse
gemeenschappen = startpunt van joods-islamitische relaties.



2. Medina als ontmoetingsruimte
Medina is een stad in de regio Hidjaz en vormt de setting waar joden en
moslims met elkaar in interactie treden.

In Medina leefden:

 Arabische polytheïsten

 moslims

 verschillende joodse stammen

Relaties waren:

 religieus-theologisch - gaat over geloof en religieuze waarheid

 politiek - gaat over macht, leiderschap, controle

 juridisch - Gaat over regels, wetten, afspraken

➡️De erkenning van joden als schriftbezitters (ahl al-kitāb) bleef
bestaan, maar hun weigering om Mohammed te erkennen leidde tot een
verslechtering van de relatie.
Schriftbezitters (ahl al-kitāb) “Mensen van het Boek” zijn joden, christenen,
zoroastrisme en manicheïsme die volgens de islam een eerdere goddelijke
openbaring hebben ontvangen en daarom een bijzondere, beschermde status
krijgen binnen de islamitische samenleving.

➡️Het conflict begint als een theologisch meningsverschil over de
profetie van Mohammed, maar krijgt al snel politieke en juridische
gevolgen.



Een ander voorbeeld: Akko

 oude havenstad aan Middellandse Zee

 UNESCO-werelderfgoed

 lange geschiedenis van joodse, islamitische en christelijke
aanwezigheid



2

, ➡️ Deze gedeelde ruimte tussen joden en moslims bestaat niet alleen
in Medina, maar doorheen de hele geschiedenis en regio.



3. Bijbelse wortels
Genesis 16–17; 21–22

 Abraham

o Sara → Isaak - De belofte van God loopt via Isaak → Jakob
/Israël → joodse volk

o Hagar → Ismaël - De lijn loopt via Ismaël → Arabische
volkeren → Mohammed

➡️Zowel jodendom als islam beroepen zich op Abraham als oervader,
maar verschillen in de lijn van belofte: het jodendom via Isaak, de islam
via Ismaël.

➡️
Latere rabbijnse interpretatie (midrasj) Genesis Rabba 55:4

Dialoog tussen Isaak en Ismaël over:

 wie meer geliefd is

 wie grotere gehoorzaamheid toont

➡️
Beide figuren worden voorgesteld als rechtvaardig.

 Jodendom en islam claimen dezelfde aartsvader Abraham

o theologisch: gedeelde oorsprong

 Verwantschap én rivaliteit zijn structureel aanwezig

o historisch: bron van latere spanningen én verbondenheid



➡️In de joodse traditie bestaat ook het idee van de Noachidische
geboden
➡️Dit toont dat ook het jodendom een onderscheid maakt tussen:

 eigen religieuze wet (voor joden)
 minimale universele wet (voor alle mensen)

Wat? Zeven basiswetten die volgens de joodse traditie voor alle mensen
gelden, dus ook voor niet-Joden, gebaseerd op het verbond met Noach
(Genesis 9).

1. verbod op afgoderij
2. verbod op godslastering

3

, 3. verbod op moord
4. verbod op diefstal
5. verbod op seksuele immoraliteit
6. verbod op het eten van vlees van een levend dier
7. rechtspraak instellen (rechtvaardige rechtbanken)



4. Joods-christelijke beschaving
Het idee van een exclusieve “joods-christelijke beschaving” is een
modern concept dat suggereert dat Europa enkel gevormd is door
jodendom en christendom.

 maskeert eeuwenlange joods-islamitische verwevenheid

 past binnen hedendaagse politieke discoursen waarin islam vaak
als “extern” wordt voorgesteld.

➡️ Historicus Mark R. Cohen toont in Under Crescent and Cross: The
Jews in the Middle Ages: Joden hadden vaak betere
levensomstandigheden in islamitische wereld dan in christelijk
Europa, vooral tijdens de Gouden Eeuwen van al-Andalus (10e–12e
eeuw)

➡️ Breekt met het idee dat islamitische samenlevingen per definitie
vijandiger waren voor joden.



5. Hedendaagse beeldvorming
Negatieve beelden van joods-islamitische relaties worden sterk
beïnvloed door:

 Israëlisch-Palestijns conflict

 mediaberichtgeving

Gevolg:

 verleden wordt gelezen door bril van het heden

 historische complexiteit verdwijnt

Cursusdoel:

1. historiseren
2. nuanceren
3. de lange duur zichtbaar maken



4