Samenvatting pathologie
Leerpad A
Hoofdstuk 1: het ontstaan en verloop van ziekten
1.1 ziekte: concepten en begrippen
Pathologie = ziekteleer.
Gezondheid is volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een toestand
van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en het is niet louter het
ontbreken van ziekte of gebrek.
Pathologie gaat uit van een medisch biologische visie op gezondheid. Volgens
deze visie is gezondheid een toestand waarin alle vitale functies naar behoren
werken. De orgaansystemen in een gezond lichaam functioneren optimaal.
In een toestand van homeostase zorgen de orgaanstelsels dat de temperatuur,
de zuurtegraad (Ph), de samenstelling van het bloed en het vochtgehalte van het
lichaam binnen bepaalde waarden blijven.
Vanuit het concept homeostase kan ziekte gedefinieerd worden als een afwijking
van de normale lichaamsstructuren en functies die resulteert in verstoring van
de vitale functies.
Het glucosegehalte in het bloed wordt bijvoorbeeld strak gereguleerd om de
energievoorziening van de organen te garanderen.
Insuline is een chemische boodschapper die een belangrijke rol speelt bij de
regulatie van het glucose gehalte. Wanneer de pancreas (alvleesklier) geen
insuline (meer) aanmaakt, zoals bij diabetes TYPE 1, zal het glucosegehalte
stijgen en gezondheidsproblemen veroorzaken.
1.2 verschijnselen van ziekte
Ziekten zijn vaak te herkennen aan bepaalde typische symptomen. Deze
symptomen bestaan uit subjectieve klachten: pijn, duizeligheid of jeuk. Of ze
bestaan uit meetbare, observeerbare verschijnselen: abnormaal hartritme,
afwijkende ademfrequentie, koorts, zweten of een bleke huid.
De symptomen van diabetes type 1 zijn onder andere: frequent plassen, extreme
dorst, veel honger en gewichtsverlies.
Sommige ziekten zijn asymptomatisch: deze ziekten verlopen zonder
ziekteverschijnselen. Bijvoorbeeld: chlamydia (soa).
Syndroom= een ziekte waarbij altijd sprake is van eenzelfde combinatie van
symptomen. Bijvoorbeeld: aids, Syndroom van Down.
1.3 diagnostisch onderzoek
1
,Artsen proberen door middel van klinische redenen erachter te komen welke
ziekte de patiënt heeft, zodat ze een gerichte behandeling kunnen inzetten.
Diagnostiek= het proces waarmee wordt vastgesteld wat de oorzaak van de
klachten of afwijkingen is.
1.3.1 Anamnese (verhaal)
Dit is het verhaal van de patiënt, familieleden of andere betrokkenen. De
zorgverlener begint vaak met open vragen om te ontdekken welke klachten de
patiënt heeft. De speciële anamnese: de hoofdklacht wordt gericht uitgevraagd.
het verloop van de klachten levert ook belangrijke diagnostische informatie op.
Na de speciële anamnese zal de arts door middel van de algemene anamnese
vragen naar bv de medische voorgeschiedenis en psychosociale
omstandigheden van de patiënt.
Een onderdeel van de algemene anamnese is de familie anamnese. Deze geeft
soms inzicht in het erfelijke risico op bepaalde ziekten. Tractusanamnese:
uiteindelijk stelt de arts nog een aantal vragen over de orgaansystemen die nog
niet eerder tijdens het gesprek aan bod kwamen.
Voor het verzamelen van relevante informatie voor de zorg nemen
verpleegkundigen op hun beurt een verpleegkundige anamnese af.
1.3.2 (Medisch) lichamelijk onderzoek
Bij het lichamelijk onderzoek worden verschillende technieken gebruikt:
- inspectie: bekijken van de buitenkant van het lichaam
- palpatie: het lichaam met handen en vingers aftasten
- auscultatie: luisteren naar het hart, longen, de darmen met behulp van
een stethoscoop
- percussie: bekloppen van lichaamsdelen en organen
Een belangrijk aandachtspunt bij het lichamelijk onderzoek zijn de vitale functies.
Deze zijn essentieel voor het behoud van het leven. het gaat hier om de pols,
ademhaling, bloeddruk en temperatuur.
1.3.3 Aanvullend onderzoek
Dit omvat laboratorium onderzoek, beeldvormend onderzoek, functie onderzoek
en pathologisch-anatomisch onderzoek.
Laboratorium onderzoek betreft het onderzoek naar de samenstelling van urine,
bloed, keel uitstrijkjes, ontlasting (feces), sputum (slijmen uit keel) of ander
lichaamsmateriaal.
Met beeldvormend onderzoek kunnen de structuur en het functioneren van
inwendige organen zichtbaar worden gemaakt. Beeldvormend onderzoek omvat
onder andere:
- Röntgenonderzoek: elektromagnetische stralen worden gebruikt om
inwendige structuren in beeld te brengen
2
, - Computed tomography (CT): beeldvormende techniek waarbij met behulp
van röntgenstralen en een computer dwarsdoorsneden van het lichaam
kunnen worden afgebeeld
- Magnetic resonance Imaging (MRI): Beeldvormende techniek waarbij met
behulp van magnetische velden en radiogolven dwarsdoorsneden van
organen en weefsels kunnen worden afgebeeld.
- Echografie: beeldvormende techniek waarbij met behulp van
hoogfrequente geluidsgolven (ultrageluid) afbeeldingen van inwendige
organen en weefsels kunnen worden gemaakt.
- Biopt: Stukje weefsel dat door punctie of excisie voor onderzoek wordt
weggehaald. Zo'n biopsie wordt vaak gedaan om te bepalen of een tumor
kwaadaardig of goedaardig is.
Functie-onderzoek: onderzoek waarbij de werking van delen van het lichaam
worden getest, zoals hart en hersenen. Bijvoorbeeld: elektrocardiografie
(hartfilmpje), Waarmee de elektrische hartactiviteit wordt getest.
1.4 ziekteverloop
Als de artsen diagnose heeft gesteld, kan hem prognose geven. Hij doet dan een
uitspraak over het verwachte verloop en de uitkomst van de ziekte. De prognose
kan volledig herstel inhouden, maar soms ook blijvend functieverlies, een lagere
levensverwachting of minder kwaliteit van leven.
Soorten verloop van ziektes:
- acuut: ontstaat plotseling en duurt kort. Bijvoorbeeld: griep kom maar
mazelen en een gewone verkoudheid.
- Chronisch: langzaam en begint minder heftig, duurt maanden of jaren.
Bijvoorbeeld: diabetes, kanker, hart en vaatziekten, psychische
stoornissen,...
- Terminaal: ongeneeslijke ziekte waarvan de patiënt binnen enkele
maanden zal overlijden.
Remissie: een periode waarin de symptomen van een chronische ziekte (tijdelijk)
verminderen. Een periode van remissie kan dagen, maanden of zelfs jaren duren,
waarna de ziekte weer terugkeert.
Exacerbatie: plotselinge verergering van ziekte
Recidief: terugkeer van een (schijnbaar) genezen ziekte
Complicatie: aandoening die bij een reeds bestaande ziekte optreedt en de
situatie erger maakt. bijvoorbeeld een longontsteking ontwikkelen door een
ernstige botbreuk te hebben (geen mobiliteit).
Restverschijnselen: bij sommige ziekten is het herstel niet volledig en blijft de
patiënt last houden hiervan. bijvoorbeeld blijvende beschadiging van het hart na
acute reuma.
1.4.1 Levensverwachting en overlevingskans
1.4.2 Mortaliteit
= sterft het ten gevolge van een bepaalde ziekte in een bepaalde populatie.
Aantal sterfgevallen per 100.000 inwoners.
3
, 1.4.3 Morbiditeit
= mate van voorkomen van een bepaalde ziekte of handicap
Comorbiditeit of multimorbiditeit: het voorkomen van twee of meer stoornissen
of aandoeningen bij een persoon.
Prevalentie: het aantal bestaande ziektegevallen op een bepaald moment
Incidentie: het aantal nieuwe gevallen van een ziekte die zich in een bepaalde
periode in een bepaalde populatie voordoen.
Epidemiologie: de studie van het voorkomen van ziekten in relatie tot het
voorkomen van andere verschijnselen.
1.5 oorzaken van ziekte
Etiologie: delier van de ziekte-oorzaken
pathogenese: de mechanismen van het ontstaan van een ziekte of afwijkingen.
De wijze waarop de oorzaak leidt tot de anatomische en fysiologische
veranderingen in het lichaam die uiteindelijk in ziekte resulteren.
Idiopathische ziekte: als de oorzaak van een ziekte niet bekend is
Weesziekte: zeldzame ziekte. het is een levensbedreigende of chronisch
invaliderende ziekte met een geringe prevalentie. De meeste zijn van genetische
oorsprong.
De belangrijkste ziekte oorzaken zijn:
- Erfelijkheid
- Aangeboren
- Degeneratie: de structuur of werking van de aangedane weefsels of
organen gaat geleidelijk achteruit
- Ontsteking, auto-immuniteit of allergie: de zogenaamde inflammatoire
aandoeningen zijn het gevolg van een verhoogde activiteit van het
immuunsysteem.
- Neoplasma (kanker): deze zijn het gevolg van abnormale cel of
weefselgroei, waardoor tumoren ontstaan.
- Metabool: er is sprake van een gestoorde stofwisseling op cellulair niveau
- Traumatisch: het gevolg van een fysische of chemische beschadiging
- Voedingsgerelateerd: als gevolg van de inname van te weinig of juist te
veel voedingsstoffen
4 vermijdbare risicofactoren voor chronische aandoeningen:
- slechte voeding
- tekort aan lichaamsbeweging
- roken
- overmatig alcoholgebruik
1.6 risicofactoren
Deze vergroten de kans dat iemand een bepaalde ziekte krijgt. Personen met
één of meer risicofactoren voor een bepaalde ziekte hebben een verhoogde kans
om deze ziekte te krijgen, maar de ziekte hoeft zich niet te ontwikkelen.
4
Leerpad A
Hoofdstuk 1: het ontstaan en verloop van ziekten
1.1 ziekte: concepten en begrippen
Pathologie = ziekteleer.
Gezondheid is volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een toestand
van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en het is niet louter het
ontbreken van ziekte of gebrek.
Pathologie gaat uit van een medisch biologische visie op gezondheid. Volgens
deze visie is gezondheid een toestand waarin alle vitale functies naar behoren
werken. De orgaansystemen in een gezond lichaam functioneren optimaal.
In een toestand van homeostase zorgen de orgaanstelsels dat de temperatuur,
de zuurtegraad (Ph), de samenstelling van het bloed en het vochtgehalte van het
lichaam binnen bepaalde waarden blijven.
Vanuit het concept homeostase kan ziekte gedefinieerd worden als een afwijking
van de normale lichaamsstructuren en functies die resulteert in verstoring van
de vitale functies.
Het glucosegehalte in het bloed wordt bijvoorbeeld strak gereguleerd om de
energievoorziening van de organen te garanderen.
Insuline is een chemische boodschapper die een belangrijke rol speelt bij de
regulatie van het glucose gehalte. Wanneer de pancreas (alvleesklier) geen
insuline (meer) aanmaakt, zoals bij diabetes TYPE 1, zal het glucosegehalte
stijgen en gezondheidsproblemen veroorzaken.
1.2 verschijnselen van ziekte
Ziekten zijn vaak te herkennen aan bepaalde typische symptomen. Deze
symptomen bestaan uit subjectieve klachten: pijn, duizeligheid of jeuk. Of ze
bestaan uit meetbare, observeerbare verschijnselen: abnormaal hartritme,
afwijkende ademfrequentie, koorts, zweten of een bleke huid.
De symptomen van diabetes type 1 zijn onder andere: frequent plassen, extreme
dorst, veel honger en gewichtsverlies.
Sommige ziekten zijn asymptomatisch: deze ziekten verlopen zonder
ziekteverschijnselen. Bijvoorbeeld: chlamydia (soa).
Syndroom= een ziekte waarbij altijd sprake is van eenzelfde combinatie van
symptomen. Bijvoorbeeld: aids, Syndroom van Down.
1.3 diagnostisch onderzoek
1
,Artsen proberen door middel van klinische redenen erachter te komen welke
ziekte de patiënt heeft, zodat ze een gerichte behandeling kunnen inzetten.
Diagnostiek= het proces waarmee wordt vastgesteld wat de oorzaak van de
klachten of afwijkingen is.
1.3.1 Anamnese (verhaal)
Dit is het verhaal van de patiënt, familieleden of andere betrokkenen. De
zorgverlener begint vaak met open vragen om te ontdekken welke klachten de
patiënt heeft. De speciële anamnese: de hoofdklacht wordt gericht uitgevraagd.
het verloop van de klachten levert ook belangrijke diagnostische informatie op.
Na de speciële anamnese zal de arts door middel van de algemene anamnese
vragen naar bv de medische voorgeschiedenis en psychosociale
omstandigheden van de patiënt.
Een onderdeel van de algemene anamnese is de familie anamnese. Deze geeft
soms inzicht in het erfelijke risico op bepaalde ziekten. Tractusanamnese:
uiteindelijk stelt de arts nog een aantal vragen over de orgaansystemen die nog
niet eerder tijdens het gesprek aan bod kwamen.
Voor het verzamelen van relevante informatie voor de zorg nemen
verpleegkundigen op hun beurt een verpleegkundige anamnese af.
1.3.2 (Medisch) lichamelijk onderzoek
Bij het lichamelijk onderzoek worden verschillende technieken gebruikt:
- inspectie: bekijken van de buitenkant van het lichaam
- palpatie: het lichaam met handen en vingers aftasten
- auscultatie: luisteren naar het hart, longen, de darmen met behulp van
een stethoscoop
- percussie: bekloppen van lichaamsdelen en organen
Een belangrijk aandachtspunt bij het lichamelijk onderzoek zijn de vitale functies.
Deze zijn essentieel voor het behoud van het leven. het gaat hier om de pols,
ademhaling, bloeddruk en temperatuur.
1.3.3 Aanvullend onderzoek
Dit omvat laboratorium onderzoek, beeldvormend onderzoek, functie onderzoek
en pathologisch-anatomisch onderzoek.
Laboratorium onderzoek betreft het onderzoek naar de samenstelling van urine,
bloed, keel uitstrijkjes, ontlasting (feces), sputum (slijmen uit keel) of ander
lichaamsmateriaal.
Met beeldvormend onderzoek kunnen de structuur en het functioneren van
inwendige organen zichtbaar worden gemaakt. Beeldvormend onderzoek omvat
onder andere:
- Röntgenonderzoek: elektromagnetische stralen worden gebruikt om
inwendige structuren in beeld te brengen
2
, - Computed tomography (CT): beeldvormende techniek waarbij met behulp
van röntgenstralen en een computer dwarsdoorsneden van het lichaam
kunnen worden afgebeeld
- Magnetic resonance Imaging (MRI): Beeldvormende techniek waarbij met
behulp van magnetische velden en radiogolven dwarsdoorsneden van
organen en weefsels kunnen worden afgebeeld.
- Echografie: beeldvormende techniek waarbij met behulp van
hoogfrequente geluidsgolven (ultrageluid) afbeeldingen van inwendige
organen en weefsels kunnen worden gemaakt.
- Biopt: Stukje weefsel dat door punctie of excisie voor onderzoek wordt
weggehaald. Zo'n biopsie wordt vaak gedaan om te bepalen of een tumor
kwaadaardig of goedaardig is.
Functie-onderzoek: onderzoek waarbij de werking van delen van het lichaam
worden getest, zoals hart en hersenen. Bijvoorbeeld: elektrocardiografie
(hartfilmpje), Waarmee de elektrische hartactiviteit wordt getest.
1.4 ziekteverloop
Als de artsen diagnose heeft gesteld, kan hem prognose geven. Hij doet dan een
uitspraak over het verwachte verloop en de uitkomst van de ziekte. De prognose
kan volledig herstel inhouden, maar soms ook blijvend functieverlies, een lagere
levensverwachting of minder kwaliteit van leven.
Soorten verloop van ziektes:
- acuut: ontstaat plotseling en duurt kort. Bijvoorbeeld: griep kom maar
mazelen en een gewone verkoudheid.
- Chronisch: langzaam en begint minder heftig, duurt maanden of jaren.
Bijvoorbeeld: diabetes, kanker, hart en vaatziekten, psychische
stoornissen,...
- Terminaal: ongeneeslijke ziekte waarvan de patiënt binnen enkele
maanden zal overlijden.
Remissie: een periode waarin de symptomen van een chronische ziekte (tijdelijk)
verminderen. Een periode van remissie kan dagen, maanden of zelfs jaren duren,
waarna de ziekte weer terugkeert.
Exacerbatie: plotselinge verergering van ziekte
Recidief: terugkeer van een (schijnbaar) genezen ziekte
Complicatie: aandoening die bij een reeds bestaande ziekte optreedt en de
situatie erger maakt. bijvoorbeeld een longontsteking ontwikkelen door een
ernstige botbreuk te hebben (geen mobiliteit).
Restverschijnselen: bij sommige ziekten is het herstel niet volledig en blijft de
patiënt last houden hiervan. bijvoorbeeld blijvende beschadiging van het hart na
acute reuma.
1.4.1 Levensverwachting en overlevingskans
1.4.2 Mortaliteit
= sterft het ten gevolge van een bepaalde ziekte in een bepaalde populatie.
Aantal sterfgevallen per 100.000 inwoners.
3
, 1.4.3 Morbiditeit
= mate van voorkomen van een bepaalde ziekte of handicap
Comorbiditeit of multimorbiditeit: het voorkomen van twee of meer stoornissen
of aandoeningen bij een persoon.
Prevalentie: het aantal bestaande ziektegevallen op een bepaald moment
Incidentie: het aantal nieuwe gevallen van een ziekte die zich in een bepaalde
periode in een bepaalde populatie voordoen.
Epidemiologie: de studie van het voorkomen van ziekten in relatie tot het
voorkomen van andere verschijnselen.
1.5 oorzaken van ziekte
Etiologie: delier van de ziekte-oorzaken
pathogenese: de mechanismen van het ontstaan van een ziekte of afwijkingen.
De wijze waarop de oorzaak leidt tot de anatomische en fysiologische
veranderingen in het lichaam die uiteindelijk in ziekte resulteren.
Idiopathische ziekte: als de oorzaak van een ziekte niet bekend is
Weesziekte: zeldzame ziekte. het is een levensbedreigende of chronisch
invaliderende ziekte met een geringe prevalentie. De meeste zijn van genetische
oorsprong.
De belangrijkste ziekte oorzaken zijn:
- Erfelijkheid
- Aangeboren
- Degeneratie: de structuur of werking van de aangedane weefsels of
organen gaat geleidelijk achteruit
- Ontsteking, auto-immuniteit of allergie: de zogenaamde inflammatoire
aandoeningen zijn het gevolg van een verhoogde activiteit van het
immuunsysteem.
- Neoplasma (kanker): deze zijn het gevolg van abnormale cel of
weefselgroei, waardoor tumoren ontstaan.
- Metabool: er is sprake van een gestoorde stofwisseling op cellulair niveau
- Traumatisch: het gevolg van een fysische of chemische beschadiging
- Voedingsgerelateerd: als gevolg van de inname van te weinig of juist te
veel voedingsstoffen
4 vermijdbare risicofactoren voor chronische aandoeningen:
- slechte voeding
- tekort aan lichaamsbeweging
- roken
- overmatig alcoholgebruik
1.6 risicofactoren
Deze vergroten de kans dat iemand een bepaalde ziekte krijgt. Personen met
één of meer risicofactoren voor een bepaalde ziekte hebben een verhoogde kans
om deze ziekte te krijgen, maar de ziekte hoeft zich niet te ontwikkelen.
4
