HOOFDSTUK 0: INLEIDING................................................................................................................................................... 5
HOOFDSTUK 1: WETGEVEND KADER ................................................................................................................................... 5
1.1 K.B. 18 FEBRUARI 1991 betreffende voedingsmiddelen bestemd ............................................................................. 5
voor bijzondere voeding ......................................................................................................................................................... 5
1.1.1. Artikel 1 .................................................................................................................................................................... 5
1.1.2. Artikel 4 .................................................................................................................................................................... 6
1.1.3. Artikel 7 .................................................................................................................................................................... 6
1.1.4. Bijlage ....................................................................................................................................................................... 6
1.2 VERORDENING (EU) nr. 609/2013 inzake voor zuigelingen en peuters bedoelde levensmiddelen, voeding vr
medisch gebruik en dagelijkse voeding volledig vervangende producten voor gewichtsbeheersing ..................................... 6
1.2.1. Artikel 1 .................................................................................................................................................................... 7
1.3 K.B. 30 MEI 2021 betreffend het in handel brengen v nutriënten en voedingsmiddelen waaraan nutriënten
werden toegevoegd ................................................................................................................................................................ 7
1.3.1. Artikel 2................................................................................................................................................................. 7
1.3.2. Artikel 3................................................................................................................................................................. 7
1.3.3. Artikel 4................................................................................................................................................................. 8
1.3.4. Artikel 5................................................................................................................................................................. 9
1.3.5. Artikel 8................................................................................................................................................................. 9
1.4 K.B. van 31 AUGUSTUS 2021 betreffende de fabricage van en de handel in voedingsmiddelen die uit planten of uit
plantenbereidingen samengesteld zijn of deze bevatten ....................................................................................................... 9
1.4.1. Artikel 3................................................................................................................................................................. 9
1.4.2. Artikel 4................................................................................................................................................................. 9
1.4.3. Artikel 5............................................................................................................................................................... 10
1.4.4. Artikel 6............................................................................................................................................................... 10
1.4.5. Artikel 10 ............................................................................................................................................................ 10
HOOFDSTUK 2: EIWIT- EN AMINOZUURSAMENSTELLING.................................................................................................. 10
2.1 K.B. van 18 FEBRUARI 1991 betreffende voedingsmiddelen bestemd voor bijzondere voeding .............................. 10
2.1.1 KWALITEIT van de eiwitten: ............................................................................................................................ 10
2.1.2 KWANTITEIT: Bepaling van stikstof-totaal eiwitgehalte .......................................................................... 11
2.1.3. Eiwit gebruik ...................................................................................................................................................... 12
2.2 VM arm aan één of meer bepaalde aminozuren ............................................................................................................ 12
2.2.1. Voorbeeld 1: FENYLKETONURIE (= PKU) ..................................................................................................... 13
2.2.2. Voorbeeld 2: TYROSINEMIE ........................................................................................................................... 13
2.2.3. Voorbeeld 3: MAPLE SYRUP URINE DISEASE (= MSUD) ........................................................................... 14
HOOFDSTUK 4: VETSAMENSTELLING ......................................................................................................................... 15
4.1 Medium Chain Triglyceride (= MCT) ............................................................................................................................... 15
4.1.1. Normaal absorptieproces van voedingsvet (= rechtse afbeelding)....................................................... 15
4.1.2. Absorptieproces MCT-vetten, klein verzadigde vetten (= linkse afbeelding) ..................................... 16
4.2 Aandoeningen waarbij de vetabsorptie gestoord wordt ................................................................................................ 16
4.2.1. MALDIGESTIE = Stoornis in het verteringsproces ..................................................................................... 16
4.2.1. MALRESORPTIE = Stoornis in de resorptie .................................................................................................. 16
4.3 Transport van vetten in het bloed en metabolisme ........................................................................................................ 17
4.3.1. Transporteiwitten ............................................................................................................................................. 17
4.3.2. Exogeen (voedinglipiden) & endogeen (leverlipiden) lipidemetabolisme .......................................... 17
4.4 Cholesterol ............................................................................................................................................................... 18
4.4.1. Essentiële elementen van een gezonder eetpatroon .............................................................................. 18
4.5 Dyslipidemieën................................................................................................................................................................ 19
4.5.1. Hypertriglyceridemie ....................................................................................................................................... 19
4.5.2. Hypercholesterolemie ..................................................................................................................................... 19
, 4.6 Dyslipidemieën en voeding ~ Principe van dieettherapie ............................................................................................... 19
HOOFDSTUK 5: GLUTEN EN GEZONDE VOEDING ..................................................................................................... 20
5.1 Wat zijn gluten .......................................................................................................................................................... 20
5.1.1. Opbouw van gluten .......................................................................................................................................... 21
5.1.2. Belang aanwezigheid van gluten in dieet .................................................................................................... 21
5.2 Wat is glutenvrije voeding .................................................................................................................................... 22
5.2.1. Onderverdeling spectrum ‘granen’ .............................................................................................................. 22
5.2.2. Eigenschappen glutenvrije voeding.............................................................................................................. 22
5.2.3. Fabricage en samenstelling van glutenvrije voeding ................................................................................ 23
5.2.4. Etikettering en reclame van glutenvrije voeding ...................................................................................... 23
5.3 Wat is glutenintolerantie? ............................................................................................................................. 23
5.3.1. GLUTENINTOLERANTIE = COELIAKIE ............................................................................................................ 23
5.3.2. Dieettherapie voor Glutenintolerantie / Coeliakie ................................................................................... 24
5.3.3. Evolutie van Glutenintolerantie / Coeliakie................................................................................................ 25
HOOFDSTUK 6: KOOLHYDRAATSAMENSTELLING .................................................................................................... 25
6.1. Inleiding................................................................................................................................................................ 25
6.1.1. Optimale spreiding van energielevering ..................................................................................................... 26
6.1.2. Praktische aanbevelingen voor koolhydraten............................................................................................ 26
6.1.3. Praktische aanbevelingen voor suiker, dranken & VM mt toegevoegd suiker ................................... 27
6.1.4. Gesuikerde dranken en chronische aandoeningen .................................................................................. 27
6.2. Diabetes Mellitus .............................................................................................................................................. 28
6.2.1. Algemene kenmerken van diabetes ............................................................................................................. 28
6.2.2. Zwangerschapsdiabetes .................................................................................................................................. 28
6.2.3. Prediabetes ........................................................................................................................................................ 29
6.2.4. Behandeling / dieet voor diabetici ............................................................................................................... 29
6.2.5. Uitwissellijsten: om therapietrouw te bevorderen................................................................................... 31
6.2.6. Glycemische index (= GI) v koolhydraatrijk voedingsmiddel (= VM) .................................................... 31
6.2.7. Opmerkingen ..................................................................................................................................................... 32
6.3. Lactose-intolerantie .......................................................................................................................................... 33
6.3.1. Symptomen latose-intolerantie .................................................................................................................... 33
6.3.2. Dieettherapie .................................................................................................................................................... 34
6.3.3. Praktische weetjes ........................................................................................................................................... 34
HOOFDSTUK 7: MINERALENSAMENSTELLING .......................................................................................................... 35
HOOFDSTUK 8: VOEDING VOOR MEDISCH GEBRUIK ............................................................................................. 35
8.1 Inleiding................................................................................................................................................................ 35
8.2 Wetgeving ................................................................................................................................................................. 35
8.2.1. Gedelegeerde verordening (EU) 2016/128 tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 609/2013 .... 35
8.3 Toedieningswijzen ................................................................................................................................................... 37
8.3.1. Enterale voeding ............................................................................................................................................... 37
8.3.2. Parenterale voeding ......................................................................................................................................... 37
8.4 Samenstellingen ................................................................................................................................................ 38
8.4.1. Enterale voeding ............................................................................................................................................... 38
8.4.2. Parenterale voeding ......................................................................................................................................... 39
8.4.3. Ethische vraagstelling ...................................................................................................................................... 39
8.5 Commerciële preparaten........................................................................................................................................ 40
8.5.1. Voorbeeld 1: Low Energy Multifiber ............................................................................................................ 40
8.5.2. Voorbeeld 2: Nutricon MCT ........................................................................................................................... 40
8.6 Mucoviscidose case ................................................................................................................................................... 41
8.6.1. Nutritionele behoeften v mucoviscidosepatiënten, bepaald dr Hoge Gezondheidsraad .................................... 41
HOOFDSTUK 9: SPORTBEOEFENAARS ........................................................................................................................ 41
9.1 Inleiding................................................................................................................................................................ 41
, 9.2 Energieleverende processen .................................................................................................................................. 41
9.3 Koolhydraten ............................................................................................................................................................. 42
9.3.1. VÓÓR de inspanning ........................................................................................................................................ 42
9.3.2. Tijdens de inspanning ...................................................................................................................................... 43
9.3.3. Na de inspanning .............................................................................................................................................. 44
9.4 Vetten .......................................................................................................................................................................... 44
9.4.1. Vet-dieet ............................................................................................................................................................. 45
9.5 Eiwitten ....................................................................................................................................................................... 46
9.6 Vocht...................................................................................................................................................................... 46
9.6.1. Drinken................................................................................................................................................................ 46
HOOFDSTUK 10: VERMAGERINGSPRODUCTEN ....................................................................................................... 47
10.1 Quetelet-index (QI) of Body Mass Index (BMI) .................................................................................... 47
10.1.1. Voor volwassenen .......................................................................................................................................... 47
10.1.2. Voor kinderen ................................................................................................................................................. 48
10.1.3. Gewichtsvermindering .................................................................................................................................. 48
10.2 Vermageringsdiëten ........................................................................................................................................... 48
10.2.1. Hoofdregels vermageringsdieet.................................................................................................................. 49
10.2.2. Dieet .................................................................................................................................................................. 49
10.3 Vermageringsproducten ................................................................................................................................... 50
10.3.1. Protein sparing modified fasting ................................................................................................................ 50
10.3.2. Verordening (EU) nr. 609/2013 en Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/1798 ........................... 50
10.4 Categorieën afvaldiëten ...................................................................................................................................... 51
HOOFDSTUK 11: VM VOOR ZUIGELINGEN EN KLEUTERS ....................................................................................... 53
11.1 Wetgeving .............................................................................................................................................................. 53
11.2 Voedingsmiddelen ............................................................................................................................................... 53
11.3 Koemelk en moedermelk ..................................................................................................................................... 54
11.3.1. Eiwitten ............................................................................................................................................................ 54
11.3.2. Koolhydraten ................................................................................................................................................... 55
11.3.3. Vetten ............................................................................................................................................................... 55
11.3.4. Mineralen ......................................................................................................................................................... 55
11.3.5. Vitamine ........................................................................................................................................................... 56
11.3.6. Nucleotiden ..................................................................................................................................................... 56
11.3.7. Andere anti-infectiefactoren (= bv. secretoir Ig A) ................................................................................. 57
11.3.8. Besluit ............................................................................................................................................................... 57
11.4 Borstvoeding.......................................................................................................................................................... 57
11.4.1. Borstvoeding geven in de praktijk .............................................................................................................. 57
11.4.2. Voordelen van borstvoeding ....................................................................................................................... 58
11.4.3. Extra aandacht besteden aan voeding van moeder ............................................................................... 58
11.4.4. Contra-indicaties van borstvoeding ........................................................................................................... 59
11.4.5. Mogelijke problemen bij borstvoeding ..................................................................................................... 59
11.5 Kunstmelk ................................................................................................................................................................ 60
11.5.1. Gezonde zuigelingen ..................................................................................................................................... 60
11.5.2. Beperkte spijsverteringsstoornissen .......................................................................................................... 61
11.5.3. Therapeutische melkvoeding ...................................................................................................................... 61
11.5.4. Prematuren...................................................................................................................................................... 62
11.6 VM op basis van granen .................................................................................................................................... 62
11.7 Babyvoeding .......................................................................................................................................................... 63
11.8 Wetgeving .............................................................................................................................................................. 63
11.8.1. Verordening (EU) nr. 609/2013 en Gedelegeerde Verordening (EU) 2016/127 .............................. 63
11.8.2. Volledige zuigelingenvoeding ...................................................................................................................... 63
11.8.3. Opvolg zuigelingenvoeding .......................................................................................................................... 66
11.8.4. Bewerkte voedingsmiddelen op basis van granen ................................................................................. 67
, HOOFDSTUK 12: ALLERGENEN .................................................................................................................................... 67
12.1 Inleiding ................................................................................................................................................................... 67
12.2 Reacties op voeding .............................................................................................................................................. 67
12.2.1. Oorzaken ongunstige reactie op voeding ................................................................................................. 67
12.2.2. Immunologische voedselovergevoeligheid .............................................................................................. 68
12.2.3. Niet-immunologische voedselovergevoeligheid ..................................................................................... 70
12.2.4. Allergische reacties met geneesmiddelen ................................................................................................ 72
12.3 Allergenen en wetgeving ..................................................................................................................................... 72
12.3.1. Europese wetgeving ...................................................................................................................................... 72
12.4.1. Belgische wetgeving ...................................................................................................................................... 76
12.5.1. Buitenlandse wetgeving ............................................................................................................................... 76
12.6 Analyse van allergenen ....................................................................................................................................... 76
12.6.1. Drempwelwaarden bepalen (!) ................................................................................................................... 76
12.6.2. Allergenendetectie ........................................................................................................................................ 76
12.7 Toekomstperspectief en advies ......................................................................................................................... 77
HOOFDSTUK 13: VM VOOR BEJAARDEN ................................................................................................................... 78
13.1 Fysiologische veranderingen ............................................................................................................................ 78
13.2 Ondervoeding ......................................................................................................................................................... 79
13.3 Voedingsvereisten en problemen ..................................................................................................................... 79
13.3.1. Energie bij ouderen........................................................................................................................................ 79
13.3.2. Macro-nutriënten........................................................................................................................................... 80
13.3.3. Micro-nutriënten ............................................................................................................................................ 81
13.3.4. Osteoporose .................................................................................................................................................... 81
13.3.4. Onderzoeken ................................................................................................................................................... 81
HOOFDSTUK 14: SUPPLEMENTEN............................................................................................................................... 82
14.1 Inleiding ................................................................................................................................................................... 82
14.2 Definitie voedingssupplement ............................................................................................................................ 82
14.3 Regelgeving en categorieën .............................................................................................................................. 82
14.3.1. K.B. 30 MEI 2021 “NUTRIËNTEN” ............................................................................................................... 83
14.3.2. K.B. 31 AUGUSTUS 2021 “PLANTEN” ......................................................................................................... 83
14.3.3. K.B. 29 AUGUSTUS 2021 “ANDERE STOFFEN” ......................................................................................... 83
14.3.4. Notificatiedossier ........................................................................................................................................... 83
14.3.5. Etikettering en reclame ................................................................................................................................ 84
14.3.6. Verordening 1924/2006/EG ........................................................................................................................ 84
14.3.7. Nutrivigilantie ................................................................................................................................................. 85
14.4 Zinvol of niet? ......................................................................................................................................................... 85
14.4.1. Risico’s .............................................................................................................................................................. 85
14.4.2. Wetgeving als bescherming ......................................................................................................................... 86
14.4.3. Aanbevelingen ................................................................................................................................................ 87
14.4.4. Praktisch advies .............................................................................................................................................. 87
14.4.5. Annex ................................................................................................................................................................ 87
HOOFDSTUK 15: EXAMEN ............................................................................................................................................. 88