Persoonsgericht ondersteuningsplanning
H1: Introductie
1 ORTHOPEDAGOGIEK ALS HANDELINGSWETENSCHAP
Orthopedagogiek een handelingswetenschap die doelgericht onderzoekt hoe we de kwaliteit van leven, inclusie
en participatie in de maatschappij van alle betrokkenen kunnen verbeteren
1.1METHODISCH HANDELEN
Methodisch handelen een basiskenmerk van het orthopedagogisch handelen. Je probeert bewust om te gaan met
opgedane kennis, inzichten en vaardigheden en bent je bewust van de effecten en invloeden
van jouw handelen op de ander. We gaan dus niet intuïtief en toevallig personen
ondersteunen, maar actief de gewenste doelen voorop stellen om samen met de persoon aan
de slag te gaan om dichter bij die doelen te komen
4 centrale kenmerken van methodisch handelen
1. Doelgericht handelen met C (en netwerk) terwijl je
doelen voorop stelt en samen
nadenken op welke manier je richting kunt geven aan voorop gestelde doelen
2. Bewust afvragen welke invloed jouw gedrag op de ander heeft. Waarom handel je met die C net zo?
3. Systematisch Stap voor stap handelen. Elke stap in de richting van de gewenste verandering moet verbonden
zijn met een voorafgaande situatie
4. Procesmatig je voortdurend afvragen of je in de richting van het vooropgestelde doel werkt, of alles volgens
plan verloopt of dat eventuele bijsturingen nodig zijn
Altijd vertrekken vanuit de vraag van de persoon met een ondersteuningsnood
1.2VERSCHILLENDE SOORTEN PLANNEN
Methodisch handelen binnen organisaties op 3 niveaus:
1. Beleidsplan
2. Afdelingsplan
3. Persoonlijk ondersteuningsplan
Beleidsplan Visie, missie, doelstellingen en werkwijze van een organisatie
Afdelingsplan Vertaling doelstelling vanuit beleidsplan voor specifieke afdeling
Persoonlijk ondersteuningsplan Specifieke ondersteuning voor één specifieke persoon
2 VAN HANDELINGSPLANNING NAAR EEN PERSOONSGERICHT
ONDERSTEUNINGSPROCES
Handelingsplanning is centraal begrip binnen orthopedagogiek
handelingsplanning (Rink) het gebeuren in de instelling waarbij functionarissen zich beraden over de manier waarop de
leefsituatie van hun cliënten verbeterd kan worden ten gevolge van hun eigen optreden naar
die cliënten toe
1
,functionarissen impliceert heel sterk dat alleen deskundigen zich met het handelingsplan dienen bezig te
houden maar wie is nu deskundig? Klomp maakt hiervoor een onderscheid tussen 3
verschillende soorten modellen:
1. Deskundigheidsmodel het opstellen van het plan is de taak van de deskundige (orthopedagoog, psycholoog,
psychiater, … )
2. Betrokkenheidsmodel de ervaringen van de professionals die dagelijks bij de ondersteuning betrokken zijn, staan
centraal in dit model
3. Participatiemodel in eerste plaats is het de verantwoordelijkheid van de persoon zelf en iedereen die nauw
betrokken is bij de persoon
leefsituatie benadrukt dat het handelingsplan over meer gaat dan alleen een persoon zelf, maar dus altijd
een persoon in een specifieke context
hun eigen handelen wat kwam al uitvoerig aan bod en waar gaat het in de orthopedagogiek om? Het gaat om het
samen handelen
focus op dynamiek, betrokkenheid en permanente karakter van proces. Het richt zich op ‘het gebeuren’, waarbij Rink aangeeft het
belangrijk is om een handelingsplan als iets dynamisch te zien
2.1CYCLISCH PROCES
model dat het dynamische geven aantoont. Het proces stopt nooit
Verschillende cyclische processen lopen in grote lijnen in dezelfde 4
fasen:
1. Beeldvorming Achterhalen wie de persoon is
en wat dat hij/ zij nodig heeft
2. Planning waar wil de persoon naartoe werken
en welke ondersteuning is daarbij
nodig? Formuleren van duidelijke
doelen en verduidelijken van de
ondersteuning om de
vooropgestelde doelen te bereiken
3. Uitvoering en monitoring het daadwerkelijke handelen en de
vooropgestelde ondersteuning
uitvoeren. Belangrijk om te
monitoren (bewaken) of de
ondersteuning C echt zijn doelen laat
bereiken.
4. Evalueren nagaan of C de vooropgestelde doelen
bereikt heeft
Binnen een cyclisch proces kun je ten alle tijde terug gaan naar een voorgaande. Ons handelen stopt nooit
2.2PARADIGMAOMSLAG
orthopedagogisch handelen gestuurd door verschillende paradigma’s die ons een referentiekader meegeven en waarmee we dus op
een specifieke manier kijken naar een persoon met een ondersteuningsnood kijken
vanaf jaren 1990 paradigmaomslag
2
, Vroeger Vanaf jaren 1990 (nu)
Enkel focus op beperking Wensen, dromen, sterktes en krachten
Medisch denken Ondersteuningsnoden
Focus op verzorgen Samen met C en netwerk
Deskundigen beslissen wat er gebeurt Kwaliteit van leven
Kwaliteit van zorg
ondersteuning wordt geïndividualiseerd: wat heeft deze specifieke persoon nodig?
3 WHAT’S IN A NAME?
Verschillende termen die vaak door elkaar worden gebruikt
Persoonsgerichte ondersteuningsproces het hele cyclische proces dat ons orthopedagogische handelen aanstuurt
Persoonsgerichte ondersteuningsplan (POP) het neergeschreven product van dit doorlopen proces
4 UITDAGINGEN
Uitdagingen op verschillende niveaus die elkaar beïnvloeden:
Economisch niveau ervaren van een schaarste aan middelen, waardoor er niet voldoende tegemoetkomingen zijn
aan de groeiende bevraag naar meer dienstverlening en ondersteuning
sociaal- politiek niveau nadruk gelegd op sociale en maatschappelijke voordelen die voorvloeien uit persoonsgerichte
ondersteuning gecombineerd met de verwachtingen dat organisaties efficiënter en
effectiever moeten gaan werken
professioneel niveau verschuiving van algemene dienstverlening naar geïndividualiseerde ondersteuning, waarbij de
focus ligt op zelfbepaling en empowerment van de persoon met een ondersteuningsnood
4.1DÉ UITDAGING OP ORGANISATIENIVEAU: GEÏNDIVIDUALISEERDE
ONDERSTEUNING
Nieuw Kwaliteitsdecreet (3 mei 2023)
o brede visie op kwaliteit (kwaliteit van leven én kwaliteit van zorg)
o participatie persoon
o zichtbaar maken hoe men doelgericht ondersteuning aanbiedt die bijdraagt tot kwaliteit van leven van personen
A.d.h.v. van persoonsgericht ondersteuningsproces- en ondersteuningsplan kunnen we dit proces zichtbaar maken
dit is wel dubbel:
o enerzijds is er een focus op de doelstellingen van de voorziening, maar er moet ook een focus zijn op de persoon
4.2UITDAGINGEN VOOR PROFESSIONALS:
Hoe maken we een bruikbaar (haalbaar) POP dat bijdraagt tot de kwaliteit van leven van de persoon?
Hoe kunnen we de persoon zelf actief betrekken binnen dit hele proces?
Hoe kunnen we vlot samenwerken met alle betrokkenen uit het persoonlijk en professionele netwerk van de persoon?
3
, H2 : Theoretische kaders
Persoonsgericht ondersteuningsproces rust op stevig fundament gebaseerd op aantal theoretische kaders
Als je persoon goed wil ondersteunen, zijn er 2 cruciale vragen:
1. Wat wil de persoon bereiken in zijn leven?
2. Welke vorm van ondersteuning is daarvoor nodig?
1 KWALITEIT VAN LEVEN
wat is belangrijk in het leven van een persoon?
Belangrijk om kwaliteit van leven op te delen in 8 gebieden/ domeinen volgens Schalock en Verdugo:
Factoren: verwijzen naar Domeinen: vormen de basis van het Indicatoren: geven een meer concrete invulling van de
universele eigenschappen persoonlijk welzijn domeinen
van de mens
Onafhankelijkheid Persoonlijke ontwikkeling Onderwijs, genieten, zinvolle daginvulling, geschikte arbeid,…
Zelfbepaling Persoonlijke doelen en waarden hebben, keuzes maken,
inspraak hebben,…
Sociale participatie Interpersoonlijke relaties Intimiteit ervaren, vriendschappen,…
Sociale inclusie Wonen, onderwijs, vrije tijd, wederkerige relaties en
ondersteuning,…
Rechten Humane rechten (respect, privacy,…)
Wettelijke rechten (toegang tot maatschappij, burgerschap,…)
Rechtvaardigheid
Welbevinden Materieel welzijn Financiële zekerheid, woning hebben, kledij en voeding hebben,
…
Lichamelijk welzijn Goede gezondheid, verzorging, voeding, sport en beweging,…
Emotioneel welzijn Positief zelfbeeld, tevredenheid en geluk, stressvrij zijn,
spiritualiteit,…
1.1UITGANGSPUNTEN M.B.T. KWALITEIT VAN LEVEN
1. Multidimensioneel kader KVL gaat over verschillende domeinen en speelt zich dus niet alleen binnen 1 specifiek domein
af.
2. Invloed door persoons- en omgevingsfactoren Hoe jouw omgeving eruit ziet of waar je bent heeft invloed op KVL. Wie je bent en de manier
waarop jij omgaat met alles wat je in je omgeving tegenkomt heeft ook invloed op KVL
3. Combinatie objectieve en subjectieve factoren Er zijn modellen die zeggen dat KVL alleen subjectief is. Model van Schalock en Verdugo spreekt
over zowel subjectieve als objectieve elementen. Bv: het hebben van een partner is objectief
waarneembaar, het is een feitelijk iets. De vraag of het een goede partner is, is subjectief
4. Hetzelfde is belangrijk voor iedereen De domeinen binnen KVL zijn universeel van aard. Echter de betekenis van de domeinen en de
manier waarop iemand ze concreet invult kan variëren.
2 VN- VERDRAG
VN- verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (2006) wordt wereldwijd als uitgangspunt opgenomen voor beleid
ten aanzien van personen met een beperking
Er bestaan een relatie russen het VN-verdrag en de verschillende domeinen van KVL
o KVL kan als raamwerk dienen om de rechten van personen te implementeren: wanneer we aan de KVL van personen met
een beperking willen werken, moeten we de rechten van dit VN-verdrag implementeren en omgekeerd geld eveneens
wanneer we aan de rechten van dit VN-verdrag werken, dan blijkt KVL een zeer bruikbaar kader
4
H1: Introductie
1 ORTHOPEDAGOGIEK ALS HANDELINGSWETENSCHAP
Orthopedagogiek een handelingswetenschap die doelgericht onderzoekt hoe we de kwaliteit van leven, inclusie
en participatie in de maatschappij van alle betrokkenen kunnen verbeteren
1.1METHODISCH HANDELEN
Methodisch handelen een basiskenmerk van het orthopedagogisch handelen. Je probeert bewust om te gaan met
opgedane kennis, inzichten en vaardigheden en bent je bewust van de effecten en invloeden
van jouw handelen op de ander. We gaan dus niet intuïtief en toevallig personen
ondersteunen, maar actief de gewenste doelen voorop stellen om samen met de persoon aan
de slag te gaan om dichter bij die doelen te komen
4 centrale kenmerken van methodisch handelen
1. Doelgericht handelen met C (en netwerk) terwijl je
doelen voorop stelt en samen
nadenken op welke manier je richting kunt geven aan voorop gestelde doelen
2. Bewust afvragen welke invloed jouw gedrag op de ander heeft. Waarom handel je met die C net zo?
3. Systematisch Stap voor stap handelen. Elke stap in de richting van de gewenste verandering moet verbonden
zijn met een voorafgaande situatie
4. Procesmatig je voortdurend afvragen of je in de richting van het vooropgestelde doel werkt, of alles volgens
plan verloopt of dat eventuele bijsturingen nodig zijn
Altijd vertrekken vanuit de vraag van de persoon met een ondersteuningsnood
1.2VERSCHILLENDE SOORTEN PLANNEN
Methodisch handelen binnen organisaties op 3 niveaus:
1. Beleidsplan
2. Afdelingsplan
3. Persoonlijk ondersteuningsplan
Beleidsplan Visie, missie, doelstellingen en werkwijze van een organisatie
Afdelingsplan Vertaling doelstelling vanuit beleidsplan voor specifieke afdeling
Persoonlijk ondersteuningsplan Specifieke ondersteuning voor één specifieke persoon
2 VAN HANDELINGSPLANNING NAAR EEN PERSOONSGERICHT
ONDERSTEUNINGSPROCES
Handelingsplanning is centraal begrip binnen orthopedagogiek
handelingsplanning (Rink) het gebeuren in de instelling waarbij functionarissen zich beraden over de manier waarop de
leefsituatie van hun cliënten verbeterd kan worden ten gevolge van hun eigen optreden naar
die cliënten toe
1
,functionarissen impliceert heel sterk dat alleen deskundigen zich met het handelingsplan dienen bezig te
houden maar wie is nu deskundig? Klomp maakt hiervoor een onderscheid tussen 3
verschillende soorten modellen:
1. Deskundigheidsmodel het opstellen van het plan is de taak van de deskundige (orthopedagoog, psycholoog,
psychiater, … )
2. Betrokkenheidsmodel de ervaringen van de professionals die dagelijks bij de ondersteuning betrokken zijn, staan
centraal in dit model
3. Participatiemodel in eerste plaats is het de verantwoordelijkheid van de persoon zelf en iedereen die nauw
betrokken is bij de persoon
leefsituatie benadrukt dat het handelingsplan over meer gaat dan alleen een persoon zelf, maar dus altijd
een persoon in een specifieke context
hun eigen handelen wat kwam al uitvoerig aan bod en waar gaat het in de orthopedagogiek om? Het gaat om het
samen handelen
focus op dynamiek, betrokkenheid en permanente karakter van proces. Het richt zich op ‘het gebeuren’, waarbij Rink aangeeft het
belangrijk is om een handelingsplan als iets dynamisch te zien
2.1CYCLISCH PROCES
model dat het dynamische geven aantoont. Het proces stopt nooit
Verschillende cyclische processen lopen in grote lijnen in dezelfde 4
fasen:
1. Beeldvorming Achterhalen wie de persoon is
en wat dat hij/ zij nodig heeft
2. Planning waar wil de persoon naartoe werken
en welke ondersteuning is daarbij
nodig? Formuleren van duidelijke
doelen en verduidelijken van de
ondersteuning om de
vooropgestelde doelen te bereiken
3. Uitvoering en monitoring het daadwerkelijke handelen en de
vooropgestelde ondersteuning
uitvoeren. Belangrijk om te
monitoren (bewaken) of de
ondersteuning C echt zijn doelen laat
bereiken.
4. Evalueren nagaan of C de vooropgestelde doelen
bereikt heeft
Binnen een cyclisch proces kun je ten alle tijde terug gaan naar een voorgaande. Ons handelen stopt nooit
2.2PARADIGMAOMSLAG
orthopedagogisch handelen gestuurd door verschillende paradigma’s die ons een referentiekader meegeven en waarmee we dus op
een specifieke manier kijken naar een persoon met een ondersteuningsnood kijken
vanaf jaren 1990 paradigmaomslag
2
, Vroeger Vanaf jaren 1990 (nu)
Enkel focus op beperking Wensen, dromen, sterktes en krachten
Medisch denken Ondersteuningsnoden
Focus op verzorgen Samen met C en netwerk
Deskundigen beslissen wat er gebeurt Kwaliteit van leven
Kwaliteit van zorg
ondersteuning wordt geïndividualiseerd: wat heeft deze specifieke persoon nodig?
3 WHAT’S IN A NAME?
Verschillende termen die vaak door elkaar worden gebruikt
Persoonsgerichte ondersteuningsproces het hele cyclische proces dat ons orthopedagogische handelen aanstuurt
Persoonsgerichte ondersteuningsplan (POP) het neergeschreven product van dit doorlopen proces
4 UITDAGINGEN
Uitdagingen op verschillende niveaus die elkaar beïnvloeden:
Economisch niveau ervaren van een schaarste aan middelen, waardoor er niet voldoende tegemoetkomingen zijn
aan de groeiende bevraag naar meer dienstverlening en ondersteuning
sociaal- politiek niveau nadruk gelegd op sociale en maatschappelijke voordelen die voorvloeien uit persoonsgerichte
ondersteuning gecombineerd met de verwachtingen dat organisaties efficiënter en
effectiever moeten gaan werken
professioneel niveau verschuiving van algemene dienstverlening naar geïndividualiseerde ondersteuning, waarbij de
focus ligt op zelfbepaling en empowerment van de persoon met een ondersteuningsnood
4.1DÉ UITDAGING OP ORGANISATIENIVEAU: GEÏNDIVIDUALISEERDE
ONDERSTEUNING
Nieuw Kwaliteitsdecreet (3 mei 2023)
o brede visie op kwaliteit (kwaliteit van leven én kwaliteit van zorg)
o participatie persoon
o zichtbaar maken hoe men doelgericht ondersteuning aanbiedt die bijdraagt tot kwaliteit van leven van personen
A.d.h.v. van persoonsgericht ondersteuningsproces- en ondersteuningsplan kunnen we dit proces zichtbaar maken
dit is wel dubbel:
o enerzijds is er een focus op de doelstellingen van de voorziening, maar er moet ook een focus zijn op de persoon
4.2UITDAGINGEN VOOR PROFESSIONALS:
Hoe maken we een bruikbaar (haalbaar) POP dat bijdraagt tot de kwaliteit van leven van de persoon?
Hoe kunnen we de persoon zelf actief betrekken binnen dit hele proces?
Hoe kunnen we vlot samenwerken met alle betrokkenen uit het persoonlijk en professionele netwerk van de persoon?
3
, H2 : Theoretische kaders
Persoonsgericht ondersteuningsproces rust op stevig fundament gebaseerd op aantal theoretische kaders
Als je persoon goed wil ondersteunen, zijn er 2 cruciale vragen:
1. Wat wil de persoon bereiken in zijn leven?
2. Welke vorm van ondersteuning is daarvoor nodig?
1 KWALITEIT VAN LEVEN
wat is belangrijk in het leven van een persoon?
Belangrijk om kwaliteit van leven op te delen in 8 gebieden/ domeinen volgens Schalock en Verdugo:
Factoren: verwijzen naar Domeinen: vormen de basis van het Indicatoren: geven een meer concrete invulling van de
universele eigenschappen persoonlijk welzijn domeinen
van de mens
Onafhankelijkheid Persoonlijke ontwikkeling Onderwijs, genieten, zinvolle daginvulling, geschikte arbeid,…
Zelfbepaling Persoonlijke doelen en waarden hebben, keuzes maken,
inspraak hebben,…
Sociale participatie Interpersoonlijke relaties Intimiteit ervaren, vriendschappen,…
Sociale inclusie Wonen, onderwijs, vrije tijd, wederkerige relaties en
ondersteuning,…
Rechten Humane rechten (respect, privacy,…)
Wettelijke rechten (toegang tot maatschappij, burgerschap,…)
Rechtvaardigheid
Welbevinden Materieel welzijn Financiële zekerheid, woning hebben, kledij en voeding hebben,
…
Lichamelijk welzijn Goede gezondheid, verzorging, voeding, sport en beweging,…
Emotioneel welzijn Positief zelfbeeld, tevredenheid en geluk, stressvrij zijn,
spiritualiteit,…
1.1UITGANGSPUNTEN M.B.T. KWALITEIT VAN LEVEN
1. Multidimensioneel kader KVL gaat over verschillende domeinen en speelt zich dus niet alleen binnen 1 specifiek domein
af.
2. Invloed door persoons- en omgevingsfactoren Hoe jouw omgeving eruit ziet of waar je bent heeft invloed op KVL. Wie je bent en de manier
waarop jij omgaat met alles wat je in je omgeving tegenkomt heeft ook invloed op KVL
3. Combinatie objectieve en subjectieve factoren Er zijn modellen die zeggen dat KVL alleen subjectief is. Model van Schalock en Verdugo spreekt
over zowel subjectieve als objectieve elementen. Bv: het hebben van een partner is objectief
waarneembaar, het is een feitelijk iets. De vraag of het een goede partner is, is subjectief
4. Hetzelfde is belangrijk voor iedereen De domeinen binnen KVL zijn universeel van aard. Echter de betekenis van de domeinen en de
manier waarop iemand ze concreet invult kan variëren.
2 VN- VERDRAG
VN- verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (2006) wordt wereldwijd als uitgangspunt opgenomen voor beleid
ten aanzien van personen met een beperking
Er bestaan een relatie russen het VN-verdrag en de verschillende domeinen van KVL
o KVL kan als raamwerk dienen om de rechten van personen te implementeren: wanneer we aan de KVL van personen met
een beperking willen werken, moeten we de rechten van dit VN-verdrag implementeren en omgekeerd geld eveneens
wanneer we aan de rechten van dit VN-verdrag werken, dan blijkt KVL een zeer bruikbaar kader
4
