Samenvatting ITO

Hoofdstuk 1: Agogisch handelen, agogie & agogiek
Inleiding
 Beslissingen opvoeders hangen deels af v. eigen waarden & normen.
 Beslissingen o.b.v. eigen referentiekader.

De begrippen agogie & agogiek
Pedagogiek
 Pais = kind
 Agogos = besturen
= de leer v. het opvoeden v. het jonge kind.

Agogiek
= de theorie, de wetenschappelijke benadering.
 Koffeman: “de leer v. het leiden, begeleiden v. mensen, ongeacht hun leeftijd op een
beroepsmatige manier.”
 Winkelaar: “ de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop
individuele personen, groepen, organisaties & samenlevingsverbanden kunnen
worden begeleid in veranderingsprocessen.” Een begeleiding die plaatsvindt “vanuit
de situatie waarin de betrokkenen zich bevinden & dat zij mogelijkheden krijgen
aangereikt om zoveel mogelijk zelf te handelen om tot de gewenste verandering te
komen.”
 Bestudeert veranderingsprocessen & beïnvloedingen ervan op een
wetenschappelijke manier.

Agogie
= de intentionele, niet-wederkerige beïnvloeding door één of meerdere personen gericht
op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt ervaren als welzijnsbevordering (Ten
Have)
 Gebaseerd op kennis, nadenken, reflecteren, op basis v. eigen referentiekader,
theorie v. de agogiek.
 Altijd in avadence based werken.
 De praktijk, het doen, het handelen.

Drie sleutelbegrippen van het agogisch handelen
 Winkelaar hanteert volgende sleutelbegrippen.
Veranderen (of beïnvloeden)
 Doel agogie = het handelen v. mensen veranderen.
 Uitgestippelde weg om doel te bereiken.
 Ideaalbeeld, totale vorming bestaat niet.
 Iedereen moet blijven ‘veranderen’  ‘permanente educatie, altijddurend leren,
eeuwigdurende opvoeding’.
 Omgeving waarin we ons bewegen verandert.
 Bv. agenda leren gebruiken, bus zelfstandig leren nemen, weerbaarheidstraining
aanleren.




1

,Van handelen (= het aanzetten tot verantwoordelijk handelen op psychosociaal vlak)
 Gedrag:
o Zichtbaar & observeerbaar.
o Objectief observeren.
o Gedrag veranderen  kijken naar handelen.
 Handelen:
o Bewust, wat mensen beogen.
o Onzichtbaar: wat gaat achter gedrag schuil? Wat beweegt mensen? (Willen,
voelen, weten).
o Communiceren: nodig om te weten hoe iemand aan het handelen is, d.m.v.
observatie.

Met emancipatie of empowerment als doel
 Hulpverlener heeft als doel om niet meer nodig te zijn.
 Doen veranderen = beïnvloeden in een richting die betrokkene zelf wenst.
 Zelfbeschikking en autonomie vergroot.
 Leren om zichzelf te veranderen.
 Minder afhankelijk v. anderen.

Richtinggevende kenmerken van het agogisch handelen
 Niet elk veranderingsproces is agogisch (bv. reclamemensen, politici, sekteleiders,
kunstenaars, …)
o Ze beogen wel verandering, maar geen psychosociale verandering.
 Brinkman: richtinggevende kenmerken  niet sluitend.

Psychosociale verandering
 Psyche = wat je denkt, voelt en wilt.
 Sociaal = onderlinge verhouding tussen mensen.
 Beïnvloeden elkaar continu waardoor er veranderingen ontstaan.
 Bv. naar school gaan na vaak spijbelen, een gedragsprobleem aanpakken,
sociaalvaardiger worden.

Doelgericht
= Bedacht & gepland.
 Bv. ouder wordende persoon aanleren om terug zelfstandig te eten, iemand met ASS
aanleren om op schoolvrienden te maken, iemand laten minderen of stoppen met
een bepaald middel, …

Systematisch
 Stap-voor-stap.
 Planmatige manier.
 Geen stap wordt overgeslagen.
 Heel het team moet v. de stappen weten.



Bewust

2

,  Over elke stap wordt nagedacht.
 Elke stap wordt bewust gekozen.

Gewenst door de betrokkenen
 Hulpverlening speelt zich vaak in een context v. dwang af.
o Bv. dakloos, werkloos, slachtoffer worden, leefloon v. druggebruiker met
voorwaarden.
 Zoeken naar overeenkomsten tussen belangen v. overheid/samenleving & belangen
v. cliënt.
 Gewenst voor een andere reden.
 Via gesprekstechnieken & kaders proberen om cliënt gemotiveerd te krijgen.

Niet even wederzijds
 Asymmetrische positie = iemand kan vanuit zijn rol opleggen wat je moet doen
(hiërarchie).
o Bv. lector die zijn klas in bedwang houdt.
 Niet even wederzijds.
 Professionele rol.
 Verschillende posities: superieur vs. inferieur.
 Symmetrische positie = gelijkwaardige basis.

Beroepsmatig
 Historisch-sociologisch: vrijwilligerswerk aan basis v. welzijns- en verzorging sector.
o Vrijwilligersorganisaties werden professioneler & gaan doelgerichter te werk.
o Vandaag: omgekeerde beweging  doelgroepen laten vallen, eerder mixen
en niet maar 1 label opplakken.
 Professioneel te werk gaan.

Waardegebonden
 Onderscheid tussen descriptieve & prescriptieve wetenschappen:
o Descriptieve wetenschappen = beschrijven een situatie zonder een oordeel te
geven.
o Prescriptieve wetenschappen = beschrijven ideale situatie & zijn dus
waardegebonden.
 Agogiek: rekenen op prescriptieve wetenschappen.

Professionalisering van het agogisch handelen
 Nieuwe problemen: sociale media, burn-out, minder privacy, leerplicht.

Ontwikkeling van wetenschap en techniek
 Industrialisering zet 2 maatschappelijke veranderingen in gang:
o Snelle evolutiewetenschap & techniek: nieuwe technologieën, nieuwe
inzichten, nieuwe kennis, …
o Stijgend individualisering = eigen keuzes, eigen verantwoordelijkheid, geen
richtlijnen & kaders.
 Voortdurend aanpassen aan nieuwe situaties  ontbreken v.
duidelijke voorbeelden, richtlijnen, kaders.

3

,  Reactie maatschappij: aanbod hulp & begeleiding.
 Opkomende industrialisering  ontstaan meer beroepen,
toenemende specialisaties.
 Gevolg professionalisering  welzijnswerk krijgt eigen functie.
 Verandering centraal + beroepskrachten voor begeleiden v.
veranderingsprocessen.
 Complexe samenleving: meer invloeden, communicatie, oppervlakkige
communicatie, …
 Ontstaan agogisch werkveld:
o Hulpverlening = welzijnswerk.
o Vormingswerk = jeugdwerk, sociaal cultureel vormingswerk.

Vertrekpunt van het agogisch handelen
!Voorbeeld aan juiste vertrekpunt koppelen!
Exagogiek of curatief agogisch werk
= situatie waaruit men vertrekt is problematisch  situatie proberen verbeteren 
hulpverlening.
 Curatief = genezen, verbeteren.
 Bv. buddy helpt aidspatiënt bij het aanvaarden v. zijn ziekte.

Anagogiek of positief agogisch werk
= beginsituatie is normaal  verder ontwikkelingen, verbeteren  vorming.
 Bv. training voor ‘buddies’.

Ketagogiek of preventief agogisch werk
= beginsituatie is normaal  behouden  preventie.
 Bv. aispreventieprogramma ‘vrij veilig’

Niveaus van veranderingsprocessen
 Agogische beïnvloeding op verschillende niveaus

Microniveau
= een persoon, kleine groep.
 Bv. individuele begeleiding, begeleiden gezin.
 Hulp bij sociale, psychologische & lichamelijke problemen.

Mesoniveau
= groep, organisatie.
 Groep = verzameling v. mensen die elkaar kennen, met elkaar omgaan, bij elkaar
horen.
 Organisaties = anoniemer dan groepen, (hiërarchische) structuren, overlegorganen.
 Niet alleen met cliënt werken, maar ook voor cliënt .
 Problemen die cliënt heeft met organisaties in ruimere zin.

Macroniveau
 = (delen v.) de samenleving.
 Niet duidelijk wie + samenstelling verandert voortdurend.

4