Inleiding tot de politionele organisatie
Overzicht van deze cursus:
1) Geschiedenis
• Ontstaan politie tot de chaos van de jaren ’80
• Jaren ‘80 tot Octopusakkoord
2) Huidig bestel en uitdagingen
3) Selectie, rekrutering, opleiding
4) Toezicht en controle
5) Partners en samenwerking
Inhoud
Inleiding tot de politionele organisatie ........................................................................................... 1
Les 1; geschiedenis (12/02) ....................................................................................................... 4
1) Waarom inzicht krijgen in het verleden? –............................................................................ 4
2) Rode draden in het politiebestel ......................................................................................... 4
3) De Franse en Hollandse erfenis (1794-1830) ....................................................................... 5
4) België na 1830: naar een nationaal gecentraliseerd politiesysteem ...................................... 9
5) ‘Politie van de miserie’ (1870-1914) ................................................................................... 11
6) Oorlogen, bezettingen en verzet ....................................................................................... 13
6) Openbare veiligheid van de staat ...................................................................................... 15
7) Herstel van het politiebestel (1945-1959) .......................................................................... 16
8) Een concurrentieel politiebestel (1960-1981) .................................................................... 18
9) De loden jaren: uitbouw v/h politiebestel (‘81-’87) ............................................................. 20
Les 2; geschiedenis (19/02) ..................................................................................................... 22
9) De loden jaren: uitbouw v/h politiebestel (‘81-’87) ............................................................. 23
10) Op weg naar het Octopus-akkoord ................................................................................. 24
11) Achtergronden rapport Bende-Commissie I .................................................................... 25
12) Het rapport van de Bende-Commissie I........................................................................... 26
14) Parlementaire OZ-commissie ‘Mensenhandel’ ................................................................ 28
15) Politiebeleid periode 1990 – 1995: naar meer coördinatie ................................................ 28
16) Beleid Dehaene II tot na uitbreken van affaire-Dutroux .................................................... 29
17) Augustus 1996: Dutroux-crisis barst los .......................................................................... 30
18) Hervormingsvoorstellen ................................................................................................. 31
19) Het Octopus-akkoord..................................................................................................... 33
Les 3: Huidig bestel: Politiefunctie, Organogram, Begrippen en Gezag (5/03) ............................. 35
1
, 1) De politiefunctie .............................................................................................................. 35
2) Een nieuw politiebestel .................................................................................................... 38
3) De gezagsoverheden ........................................................................................................ 40
4) Coördinatie en beheer ..................................................................................................... 42
5) Financiering van de geïntegreerde politie .......................................................................... 44
6) Werkingsfilosofie: COP .................................................................................................... 44
Les 4: Huidig bestel: Lokale en Federale politie ........................................................................ 47
1) De geïntegreerde politie ................................................................................................... 48
2) Lokale politie ................................................................................................................... 51
3) Federale politie ................................................................................................................ 57
4) Evolutie van het bestel ..................................................................................................... 62
Les 5: Huidig bestel: uitdagingen van vandaag.......................................................................... 64
1) Schaalgrootte: lokale politie ............................................................................................. 64
2) Digitalisering ................................................................................................................... 67
3) Samenwerking lokaal - federaal ........................................................................................ 73
4) Relatie bevolking ............................................................................................................. 76
Les 6: Rekrutering, Selectie en Opleiding (17/03) ...................................................................... 79
1) Politieambtenaar als (bijzonder) beroep............................................................................ 79
2) Fasering socialisatie ........................................................................................................ 80
3) Formele fasen van toetreding: rekrutering, selectie, opleiding............................................ 81
4) Rekrutering en selectie in België ....................................................................................... 82
5) Kenmerken rekrutering en selectie België ......................................................................... 85
6) Politieopleiding in België .................................................................................................. 87
Les 7: kennisclip: toezicht en controle (2/04) ............................................................................ 89
1) Ontstaan van toezicht op de politie................................................................................... 89
2) Comité P ......................................................................................................................... 90
3) Toezicht op de Rijkswacht ................................................................................................ 91
4) Toezicht op de gemeentepolitie ........................................................................................ 91
5) Toezicht op de gerechtelijke politie ................................................................................... 91
6) Toezicht vandaag ............................................................................................................. 92
7) Evaluatie van toezicht ...................................................................................................... 95
8) Evolutie van toezicht ........................................................................................................ 96
9) Tot slot ............................................................................................................................ 97
2
, Les 8: partners en samenwerking – gastcollege sociale inspectie (30 april)................................ 97
1) inleiding .......................................................................................................................... 97
2) RSZ-Inspectie .................................................................................................................. 98
3) wetgeving ...................................................................................................................... 101
4) bevoegdheden ............................................................................................................... 102
5) onderzoeken.................................................................................................................. 103
6) partners en samenwerking politie ................................................................................... 104
7) besluit ........................................................................................................................... 105
De blauwe tekstjes zijn notities die ik zelf in de les heb geschreven
3
, Les 1; geschiedenis (12/02)
Overzicht geschiedenis
1) Waarom nood aan inzicht in het verleden?
2) Rode draden en breuklijnen in het politiebestel
3) Franse en Hollandse erfenis
4) België na 1830
5) ‘Politie van de miserie’ (1870-1914)
6) Oorlogen, bezettingen en verzet
7) Herstel van het politiebestel (1945-1959)
8) Een concurrentieel politiebestel (1960-1981)
9) De loden jaren: uitbouw v/h politiebestel (‘81-’87)
1) Waarom inzicht krijgen in het verleden? –
- belangrijk om te weten waarom dingen veranderen
- Wanneer we kennis hebben van de geschiedenis kunnnen we vandaag beter begrijpen
Monjardet (1996): beroemde socioloog
• Kijken naar politie aan de hand van 3 dimensies: (rekening mee jhouden als je onderzoek wilt
doen)
o Institutioneel → Politie als machtsinstrument (instituut – relatie tot staat)
▪ Niet de organisatie maar vooral wat de machtspositie is van de politie
▪ Zegt iets over politie ten opzichte van de staat
o Openbare dienst → Politie als dienstverlener (voor iedereen) (burger)
▪ Het gaat over verhouding politie en burger
▪ Politieorganisatie openstaat naar burger en vraagt wat die nodig heeft
o Beroep → Politie als organisatie, als beroepsgroep (structuur en werking)
o Enhus (2015): vierde dimensie = historisch
▪ We moeten ook naar historische kijken want als we terug kijken zien we
continue dingen (bv hoe politie zich gedraagt in samenleving); maar ook
breuklijnen
▪ Rol van politie evalueert en verandert naar de context
o Kijken naar continuïteit (rol van politie in samenleving) én breuken (wijzigingen aan
die rol)
Zicht krijgen op de ruimere socio-politieke en economische context:
‘Een wettekst over structuren lijkt een neutraal technisch vertoog over de organisatie van de
opdrachten van de politie. Daarachter schuilt echter een ideologisch geladen debat over de
plaats van de politie in de samenleving over het moeilijk te vinden evenwicht tussen
(staats)orde en individuele rechten en vrijheden’ (Eliaerts 1999: 39).
C. Eliaerts (1999). ‘De grote sprong voorwaarts…’, Orde van de Dag, afl. 6, 39.
2) Rode draden in het politiebestel
1. Grote verscheidenheid en onevenwichtige ontwikkeling – diversiteit van verschillende
politieactoren
4
Overzicht van deze cursus:
1) Geschiedenis
• Ontstaan politie tot de chaos van de jaren ’80
• Jaren ‘80 tot Octopusakkoord
2) Huidig bestel en uitdagingen
3) Selectie, rekrutering, opleiding
4) Toezicht en controle
5) Partners en samenwerking
Inhoud
Inleiding tot de politionele organisatie ........................................................................................... 1
Les 1; geschiedenis (12/02) ....................................................................................................... 4
1) Waarom inzicht krijgen in het verleden? –............................................................................ 4
2) Rode draden in het politiebestel ......................................................................................... 4
3) De Franse en Hollandse erfenis (1794-1830) ....................................................................... 5
4) België na 1830: naar een nationaal gecentraliseerd politiesysteem ...................................... 9
5) ‘Politie van de miserie’ (1870-1914) ................................................................................... 11
6) Oorlogen, bezettingen en verzet ....................................................................................... 13
6) Openbare veiligheid van de staat ...................................................................................... 15
7) Herstel van het politiebestel (1945-1959) .......................................................................... 16
8) Een concurrentieel politiebestel (1960-1981) .................................................................... 18
9) De loden jaren: uitbouw v/h politiebestel (‘81-’87) ............................................................. 20
Les 2; geschiedenis (19/02) ..................................................................................................... 22
9) De loden jaren: uitbouw v/h politiebestel (‘81-’87) ............................................................. 23
10) Op weg naar het Octopus-akkoord ................................................................................. 24
11) Achtergronden rapport Bende-Commissie I .................................................................... 25
12) Het rapport van de Bende-Commissie I........................................................................... 26
14) Parlementaire OZ-commissie ‘Mensenhandel’ ................................................................ 28
15) Politiebeleid periode 1990 – 1995: naar meer coördinatie ................................................ 28
16) Beleid Dehaene II tot na uitbreken van affaire-Dutroux .................................................... 29
17) Augustus 1996: Dutroux-crisis barst los .......................................................................... 30
18) Hervormingsvoorstellen ................................................................................................. 31
19) Het Octopus-akkoord..................................................................................................... 33
Les 3: Huidig bestel: Politiefunctie, Organogram, Begrippen en Gezag (5/03) ............................. 35
1
, 1) De politiefunctie .............................................................................................................. 35
2) Een nieuw politiebestel .................................................................................................... 38
3) De gezagsoverheden ........................................................................................................ 40
4) Coördinatie en beheer ..................................................................................................... 42
5) Financiering van de geïntegreerde politie .......................................................................... 44
6) Werkingsfilosofie: COP .................................................................................................... 44
Les 4: Huidig bestel: Lokale en Federale politie ........................................................................ 47
1) De geïntegreerde politie ................................................................................................... 48
2) Lokale politie ................................................................................................................... 51
3) Federale politie ................................................................................................................ 57
4) Evolutie van het bestel ..................................................................................................... 62
Les 5: Huidig bestel: uitdagingen van vandaag.......................................................................... 64
1) Schaalgrootte: lokale politie ............................................................................................. 64
2) Digitalisering ................................................................................................................... 67
3) Samenwerking lokaal - federaal ........................................................................................ 73
4) Relatie bevolking ............................................................................................................. 76
Les 6: Rekrutering, Selectie en Opleiding (17/03) ...................................................................... 79
1) Politieambtenaar als (bijzonder) beroep............................................................................ 79
2) Fasering socialisatie ........................................................................................................ 80
3) Formele fasen van toetreding: rekrutering, selectie, opleiding............................................ 81
4) Rekrutering en selectie in België ....................................................................................... 82
5) Kenmerken rekrutering en selectie België ......................................................................... 85
6) Politieopleiding in België .................................................................................................. 87
Les 7: kennisclip: toezicht en controle (2/04) ............................................................................ 89
1) Ontstaan van toezicht op de politie................................................................................... 89
2) Comité P ......................................................................................................................... 90
3) Toezicht op de Rijkswacht ................................................................................................ 91
4) Toezicht op de gemeentepolitie ........................................................................................ 91
5) Toezicht op de gerechtelijke politie ................................................................................... 91
6) Toezicht vandaag ............................................................................................................. 92
7) Evaluatie van toezicht ...................................................................................................... 95
8) Evolutie van toezicht ........................................................................................................ 96
9) Tot slot ............................................................................................................................ 97
2
, Les 8: partners en samenwerking – gastcollege sociale inspectie (30 april)................................ 97
1) inleiding .......................................................................................................................... 97
2) RSZ-Inspectie .................................................................................................................. 98
3) wetgeving ...................................................................................................................... 101
4) bevoegdheden ............................................................................................................... 102
5) onderzoeken.................................................................................................................. 103
6) partners en samenwerking politie ................................................................................... 104
7) besluit ........................................................................................................................... 105
De blauwe tekstjes zijn notities die ik zelf in de les heb geschreven
3
, Les 1; geschiedenis (12/02)
Overzicht geschiedenis
1) Waarom nood aan inzicht in het verleden?
2) Rode draden en breuklijnen in het politiebestel
3) Franse en Hollandse erfenis
4) België na 1830
5) ‘Politie van de miserie’ (1870-1914)
6) Oorlogen, bezettingen en verzet
7) Herstel van het politiebestel (1945-1959)
8) Een concurrentieel politiebestel (1960-1981)
9) De loden jaren: uitbouw v/h politiebestel (‘81-’87)
1) Waarom inzicht krijgen in het verleden? –
- belangrijk om te weten waarom dingen veranderen
- Wanneer we kennis hebben van de geschiedenis kunnnen we vandaag beter begrijpen
Monjardet (1996): beroemde socioloog
• Kijken naar politie aan de hand van 3 dimensies: (rekening mee jhouden als je onderzoek wilt
doen)
o Institutioneel → Politie als machtsinstrument (instituut – relatie tot staat)
▪ Niet de organisatie maar vooral wat de machtspositie is van de politie
▪ Zegt iets over politie ten opzichte van de staat
o Openbare dienst → Politie als dienstverlener (voor iedereen) (burger)
▪ Het gaat over verhouding politie en burger
▪ Politieorganisatie openstaat naar burger en vraagt wat die nodig heeft
o Beroep → Politie als organisatie, als beroepsgroep (structuur en werking)
o Enhus (2015): vierde dimensie = historisch
▪ We moeten ook naar historische kijken want als we terug kijken zien we
continue dingen (bv hoe politie zich gedraagt in samenleving); maar ook
breuklijnen
▪ Rol van politie evalueert en verandert naar de context
o Kijken naar continuïteit (rol van politie in samenleving) én breuken (wijzigingen aan
die rol)
Zicht krijgen op de ruimere socio-politieke en economische context:
‘Een wettekst over structuren lijkt een neutraal technisch vertoog over de organisatie van de
opdrachten van de politie. Daarachter schuilt echter een ideologisch geladen debat over de
plaats van de politie in de samenleving over het moeilijk te vinden evenwicht tussen
(staats)orde en individuele rechten en vrijheden’ (Eliaerts 1999: 39).
C. Eliaerts (1999). ‘De grote sprong voorwaarts…’, Orde van de Dag, afl. 6, 39.
2) Rode draden in het politiebestel
1. Grote verscheidenheid en onevenwichtige ontwikkeling – diversiteit van verschillende
politieactoren
4
