Embryologie gastro
1. De pharynxbogen, pharynxgroeven en
pharynxzakjes
pharynxboog: uitstulping nr buiten
pharynxgroeve: instulping aan buitenzijde tss 2 bogen
pharynxzakje: ligt aan binnenzijde tegenover groeve
De pharynxbogen
- ° in 4-5de week als bilaterale uitgroeisels vh hoofd
- Zullen onderste deel gezicht + nek + deel thorax vormen
o Samen met prominentia frontonasalis (zorgt vo voorhoofd + neus): vorming
gezicht + nek
- 5 Pharynxboog paren: 1 tot 6, want 5de verdwijnt meteen na vorming
- Ontstaan
o Bep door signalen uit pharynxgeaal endoderm
o In craniocaudale richting oiv Hox-genen
- Van elkaar gescheiden door pharynxgroeve en pharynxzakje
Pharynxboog: bestaat uit
- Mesenchymale kern
- Omgeven door multipotente neurale lijstcellen
- Buitenzijde: bekleed met ectoderm => lijnt pharynxgroeve af
- Binnenzijde: bekleed met endoderm => creëert pharynxzakje
Elke boog heeft arterie + craniale zenuw
,1ste pharynxboog = mandibulaire boog
- Draagt bij aan mandibula, maxilla, middenoor
- Beugelvormig
o Caudaal gelegen proc mandibularis
Kraakbeen = cartilago van Meckel, omgeven door intramembraneus
bot
Distale deel cartilago wordt finaal mandibulair bot
Prox deel cartilago vormt lig sphenomandibulare, malleus en lig
anterior van malleus
o Craniaal gelegen processus maxillaris
Vormt incus, ala major ossis sphenoidalis in wand orbita
Omgeven samen stomodeum
Ontstaan door desmale (intramembraneuze) ossificatie
N. trigeminus: 1ste pharynxboogzenuw
- N maxillaris
- N mandibularis: bezenuwing van kauwspieren + m. mylohyoideus, m. tensor veli
palatini, m. tensor tympani, venter ant m. digastricus
1ste ao-boog arterie wordt later A maxillaris: bevloeit diepe weefsel vh laterale gezicht
Uitz: ontwikkelt zich onafh vd Hox-genen!
Oorsprong neurale lijstcellen ligt in rhombomeren
2de pharynxboog = hyoïdboog
- Opgebouwd uit neurale lijstcellen afkomstig v rhombomeer 4
- Gestuurd door Hoxa2 gen
- Kraakb vd boog = Reichert cartilago
o Versterkt ontwikkelende mandibula en maxilla
o Fixeert deze aan neurocranium
Reichert cartilago:
- Opgeb uit 2 staafvormige eenheden, verbonden door mesenchymaal weefsel
- Ossificatie dorsale deel => stapes + porc styloideus
- Ossificatie ventrale deel => cornua minora + bovenste deel vh corpus vh os
hyoideum
Cartilago tss os hyoideum en proc styloideus verdwijnt, perichondrium blijft over als Lig.
Stylohyoideum
N. facialis: 2de pharynxboogzenuw
- Bezenuwing mimische spieren, m. stapedius, m. stylohyoideus, m. venter
posterior digastricus
A stapedia: 2de pharynxboogarterie
3de pharynxboog
- Neurale lijstcellen afkomstig v rhombomeer 6
- Ossificatie => °cornua majora en caudale deel vh corpus vh os hyoideum
- Vorming M. stylopharyngeus
,N glossopharyngeus
A carotis communis + prox deel vd A carotis interna
4de en 6de pharynxboog
- Minder ontwikkeld dan eerste 3
- Neurale lijstcellen afkomstig v meest caudale deel v rhombencephalon
- Vormen cartilago van larynx
N vagus
- Inn constrictoren vd pharynx, m. cricothyroideus, m. levator veli palatini, 7 paren
intrinsieke larynxspieren
De pharynxgroeven
1ste pharynxgroeve
= enige duidelijk herkenbare die blijft bestaan
- Vormt meatus acusticus ext: deze in diepte begrensd door membrana tympani
o Trommelvlies opgeb uit ectoderm v 1ste pharynxgroeve
+ endoderm v 1ste pharynxzakje
+ ertss laag met infiltrerende neurale lijstcellen
o Inn: N.mandibularis
- Vorming auricula uit 6tal kleine mesenchymale kraakb knobbeltjes
2de, 3de, 4de pharynxgroeve
Hiervan blijft niets over: 2de pharynxboog gaat nr caudaal groeien en sluit af/dekt af
- Dit door mesenchymale groei gestuurd door ectodermaal signaalcentrum in tip vd
boog
Groeven = ‘sinus cervicalis’ tijdens overgroei
= tijdelijke laterale holte
- Caudale uitgroei v boog 2 versmelt met ectodermale zwelling achter 4de boog =>
vormt zijwand hals
, Pathologie
1. Geen volledige opvulling v sinus cervicalis: brachiogene/branchiale cyste: met
vocht gevuld, ventraal v m. SCM, onder angulus mandibulae
o Soms externe cervicale fistula: hieruit loop vocht nr buiten
2. Inwendige branchiale / kieuwboogfistel:
o Vocht loopt nr pharyngeaal lumen thv 2de pharynxzakje
o Wijst op scheuren vd membraan tss 2de kieuwspleet en zakje (die bestaat
uit ecto + endoderm)
3. Inwendige + uitwendige fistel
Pharynxzakjes
1ste pharynxzakje
- Betrokken in vorming v oor
- Uiteinde vormt recessus tubotympanicus: hiertoe hoort endodermale laag v
trommelvlies
o Diff in distaal cavum tympani
En mediaal tuba auditiva / buis eustachius
Ontw v oor
Dubbele oorsprong: 1ste 2 pharynxbogen, 1ste pharynxgroeve + 1ste pharynxzakje
Week 6:
- Condensatie mesenchym thv recessus tubotympanicus
Vorming gehoorbeentjes
- Dorsale endoderm v rec tubot scheurt
Gehoorbentjes komen in cavum tympani, blijven in losmazig mesenchym
liggen
8-9de maand:
- Weefsel dood, enkel nog beentjes over
+ expansie endodermaal epitheel op rec tubot => volledige middenoor met
endoderm bedekt
Malleus + incus: ° uit 1ste boog
Stapes: ° uit 2de boog
Middenoorspieren:
- M tensor tympani:
o I: handvat v malleus
o Afkomstig v mesenchym 1ste boog
o Inn: n mandibularis
- M stapedius:
o Vast aan stapes
o Afkomstig v 2de boog
o Inn: n facialis
Sensibele inn vh middenoor:
- N tympanicus uit n glossopharyngeus: speciaal want is zenuw vd 3de boog!
= pretrematische tak
= tak die oorspr kieuwboog verlaat om gebied in kieuwboog ervoor sensibel te
innerveren
- N facialis geeft ook zo’n tak af nr 1ste kieuwboog: chorda tympani
1. De pharynxbogen, pharynxgroeven en
pharynxzakjes
pharynxboog: uitstulping nr buiten
pharynxgroeve: instulping aan buitenzijde tss 2 bogen
pharynxzakje: ligt aan binnenzijde tegenover groeve
De pharynxbogen
- ° in 4-5de week als bilaterale uitgroeisels vh hoofd
- Zullen onderste deel gezicht + nek + deel thorax vormen
o Samen met prominentia frontonasalis (zorgt vo voorhoofd + neus): vorming
gezicht + nek
- 5 Pharynxboog paren: 1 tot 6, want 5de verdwijnt meteen na vorming
- Ontstaan
o Bep door signalen uit pharynxgeaal endoderm
o In craniocaudale richting oiv Hox-genen
- Van elkaar gescheiden door pharynxgroeve en pharynxzakje
Pharynxboog: bestaat uit
- Mesenchymale kern
- Omgeven door multipotente neurale lijstcellen
- Buitenzijde: bekleed met ectoderm => lijnt pharynxgroeve af
- Binnenzijde: bekleed met endoderm => creëert pharynxzakje
Elke boog heeft arterie + craniale zenuw
,1ste pharynxboog = mandibulaire boog
- Draagt bij aan mandibula, maxilla, middenoor
- Beugelvormig
o Caudaal gelegen proc mandibularis
Kraakbeen = cartilago van Meckel, omgeven door intramembraneus
bot
Distale deel cartilago wordt finaal mandibulair bot
Prox deel cartilago vormt lig sphenomandibulare, malleus en lig
anterior van malleus
o Craniaal gelegen processus maxillaris
Vormt incus, ala major ossis sphenoidalis in wand orbita
Omgeven samen stomodeum
Ontstaan door desmale (intramembraneuze) ossificatie
N. trigeminus: 1ste pharynxboogzenuw
- N maxillaris
- N mandibularis: bezenuwing van kauwspieren + m. mylohyoideus, m. tensor veli
palatini, m. tensor tympani, venter ant m. digastricus
1ste ao-boog arterie wordt later A maxillaris: bevloeit diepe weefsel vh laterale gezicht
Uitz: ontwikkelt zich onafh vd Hox-genen!
Oorsprong neurale lijstcellen ligt in rhombomeren
2de pharynxboog = hyoïdboog
- Opgebouwd uit neurale lijstcellen afkomstig v rhombomeer 4
- Gestuurd door Hoxa2 gen
- Kraakb vd boog = Reichert cartilago
o Versterkt ontwikkelende mandibula en maxilla
o Fixeert deze aan neurocranium
Reichert cartilago:
- Opgeb uit 2 staafvormige eenheden, verbonden door mesenchymaal weefsel
- Ossificatie dorsale deel => stapes + porc styloideus
- Ossificatie ventrale deel => cornua minora + bovenste deel vh corpus vh os
hyoideum
Cartilago tss os hyoideum en proc styloideus verdwijnt, perichondrium blijft over als Lig.
Stylohyoideum
N. facialis: 2de pharynxboogzenuw
- Bezenuwing mimische spieren, m. stapedius, m. stylohyoideus, m. venter
posterior digastricus
A stapedia: 2de pharynxboogarterie
3de pharynxboog
- Neurale lijstcellen afkomstig v rhombomeer 6
- Ossificatie => °cornua majora en caudale deel vh corpus vh os hyoideum
- Vorming M. stylopharyngeus
,N glossopharyngeus
A carotis communis + prox deel vd A carotis interna
4de en 6de pharynxboog
- Minder ontwikkeld dan eerste 3
- Neurale lijstcellen afkomstig v meest caudale deel v rhombencephalon
- Vormen cartilago van larynx
N vagus
- Inn constrictoren vd pharynx, m. cricothyroideus, m. levator veli palatini, 7 paren
intrinsieke larynxspieren
De pharynxgroeven
1ste pharynxgroeve
= enige duidelijk herkenbare die blijft bestaan
- Vormt meatus acusticus ext: deze in diepte begrensd door membrana tympani
o Trommelvlies opgeb uit ectoderm v 1ste pharynxgroeve
+ endoderm v 1ste pharynxzakje
+ ertss laag met infiltrerende neurale lijstcellen
o Inn: N.mandibularis
- Vorming auricula uit 6tal kleine mesenchymale kraakb knobbeltjes
2de, 3de, 4de pharynxgroeve
Hiervan blijft niets over: 2de pharynxboog gaat nr caudaal groeien en sluit af/dekt af
- Dit door mesenchymale groei gestuurd door ectodermaal signaalcentrum in tip vd
boog
Groeven = ‘sinus cervicalis’ tijdens overgroei
= tijdelijke laterale holte
- Caudale uitgroei v boog 2 versmelt met ectodermale zwelling achter 4de boog =>
vormt zijwand hals
, Pathologie
1. Geen volledige opvulling v sinus cervicalis: brachiogene/branchiale cyste: met
vocht gevuld, ventraal v m. SCM, onder angulus mandibulae
o Soms externe cervicale fistula: hieruit loop vocht nr buiten
2. Inwendige branchiale / kieuwboogfistel:
o Vocht loopt nr pharyngeaal lumen thv 2de pharynxzakje
o Wijst op scheuren vd membraan tss 2de kieuwspleet en zakje (die bestaat
uit ecto + endoderm)
3. Inwendige + uitwendige fistel
Pharynxzakjes
1ste pharynxzakje
- Betrokken in vorming v oor
- Uiteinde vormt recessus tubotympanicus: hiertoe hoort endodermale laag v
trommelvlies
o Diff in distaal cavum tympani
En mediaal tuba auditiva / buis eustachius
Ontw v oor
Dubbele oorsprong: 1ste 2 pharynxbogen, 1ste pharynxgroeve + 1ste pharynxzakje
Week 6:
- Condensatie mesenchym thv recessus tubotympanicus
Vorming gehoorbeentjes
- Dorsale endoderm v rec tubot scheurt
Gehoorbentjes komen in cavum tympani, blijven in losmazig mesenchym
liggen
8-9de maand:
- Weefsel dood, enkel nog beentjes over
+ expansie endodermaal epitheel op rec tubot => volledige middenoor met
endoderm bedekt
Malleus + incus: ° uit 1ste boog
Stapes: ° uit 2de boog
Middenoorspieren:
- M tensor tympani:
o I: handvat v malleus
o Afkomstig v mesenchym 1ste boog
o Inn: n mandibularis
- M stapedius:
o Vast aan stapes
o Afkomstig v 2de boog
o Inn: n facialis
Sensibele inn vh middenoor:
- N tympanicus uit n glossopharyngeus: speciaal want is zenuw vd 3de boog!
= pretrematische tak
= tak die oorspr kieuwboog verlaat om gebied in kieuwboog ervoor sensibel te
innerveren
- N facialis geeft ook zo’n tak af nr 1ste kieuwboog: chorda tympani
