1
LEVENSBESCHOUWING
1. Levensbeschouwing enzo
Er zitten verschillen in de begrippen: zingeving, levensbeschouwing en zingeving.
1.1 Religie
Religie komt van
• re-ligare (= vastbinden, verbinden, her-binden, intensief sterk binden)
EN
• re-legere (= weer bijeenlezen, ook ‘hernemen’, in gedachten, bezinnen, mediteren,
her-lezen, intensief geïnterpreteerd, aandachtig lezen)
Religie betekent: de menselijke ervaring van verbondenheid
=> maar verbonden met wat??
Religieuze ervaring = Diepte ervaring (= religieuze ervaring)
→ ervaring van iets hoger, dieper, andere dimensie.
Het gaat over een ervaring van iets méér (dan de zintuigelijke) of van transcendentie (het
allesoverstijgende).
Men begrijpt het niet en het is dus een mysterie, anders dan een ‘probleem’ kan deze niet zomaar
door de mens worden opgelost.
Religieuze ervaring houdt dus NIET noodzakelijk een godserkenning of godsdienst in.
In andere benaderingen => religie = functie van cultuur en/ of samenleving , als complex van
godsdienstige ervaringen, voorstellingen en handelingspatronen
van individuen en gemeenschappen, die vorm geven aan hun
betrokkenheid op een hogere werkelijkheid en antwoorden op
hun vraag naar zinvol leven en handelen.
1.2 Zingeving
Wat maakt het leven de moeite waard?
Zin heeft te maken met zin hebben en geven, doelen hebben en scheppen. (associatie met waarden)
We onderscheiden concrete doelen en abstracte doelen:
- Concrete doelen: makkelijker te vatten, precies omdat ze nauwkeurig omschreven zijn.
o Vb. economisch: winst maken, biologisch: gezond leven leiden, materiële: (eigen
huis)
- Abstracte doelen: vager en daardoor moeilijker omschreven, laat staan te realiseren. Je kunt
het ook niet zomaar afvinken omdat het open doelen zijn. Ze zijn nooit
helemaal afgewerkt en ook minder zichtbaar.
1
,2
o Vb. ethisch: goed mens worden, sociaal: iets betekenen voor de medemens, religieuze:
het transcendente een plaats geven in mijn leven) …
De doelen kunnen overlappen, want je kan een abstract doel koppelen aan een concreet doel.
vb. een islamiet die het transcendente een plaats geeft in zijn leven door de vijf pijlers van de islam te
onderhouden. & een niet gelovige die kansarmen wil helpen en zich afvraagt waarom.
Concrete doelen koppelen aan abstracte doelen:
Vb. ik sorteer het huisafval omdat ik volgende generaties een kwaliteitsvolle toekomst wil geven.
Nuttigheid versus zinvolheid
Concrete doelen worden meer gekoppeld aan nuttigheid en abstracte doelen meer aan zinvolheid.
We doen veel dingen die misschien niet nuttig zijn, maar die wel als zinvol ervaren wordt door de
betrokkene(n). => we zouden heel wat missen als we alleen maar nuttige dingen zouden doen.
In de klas zal je als leerkracht met de lln. vooral nuttige dingen doen, maar als je dit hun verduidelijkt
en aan ‘leren’ een ervaring koppelt, maakt dit het zinvoller!
Waarom de zinvraag stellen?
Waarom zou je je bezig houden met een vraag waar er toch geen definitief of sluitend antwoord op is.
Argumenten op hier toch bij stil te staan:
• Mens wil meer dan “dodo-metro-boulot-metro-dodo”, Franse uitdrukking (slapen, werken,
slapen)
→ de mens heeft het moeilijk zinvolheid in het leven te ontdekken als hij geleefd wordt door
de omstandigheden waarin hij leeft. De opstandigheid tegen zo een bestaan dat als
inhoudsloos en vaak saai wordt ervaren bewijst precies dat hij zich hier niet wil bij
neerleggen. De hij nog ‘goesting’ heeft in meer: meer inhoud, meer betekenis, meer zin!
• Wat als de onzin zich aandient? Bv onder de vorm van menselijk lijden, bij uitstek bij
confrontatie met de dood? Dit geeft meteen aan dat je de (on-)zinvraag niet kunt ontwijken:
ze manifesteert zich en dringt zich op.
• Moeilijk te accepteren: leven geen betekenis en nergens toe leidt
→ motiveert om leven zin te geven, zingeving als houvast, op zoek naar waardevolle
Zin is richtinggevend
Koppeling tss waarden, doelen en zinvolheid geven ‘richting’ (volgende mogelijke vertaling van
‘zin’) aan het leven. Het hebben van een doel bepaalt de keuzes die je maakt.
Aan de doelen die je kiest, de keuzes die je maakt, kun je afleiden met welk mensbeeld, wereldbeeld,
en eventueel godsbeeld je door het leven gaat.
1.3 Wat is levensbeschouwing?
Er zijn heel wat definities. Dit is nogal wat.
2
, 3
Het leven be-schouwen ademt de sfeer van contemplatie (= aandachtig stil staan bij wat zich in het
leven van jezelf en anderen voordoet).
Het leven be-schouwen heeft te maken met aandachtig stil staan bij wat zich in het leven van jezelf
en anderen voortdoet, daar de tijd voor nemen, het op je in laten werken, je er aan overgeven en je
afvragen wat het je te zeggen heeft.
Het leven be-schouwen heeft alles te maken met religie. Niet als ideologisch systeem, maar in de
oorspronkelijke betekenis van het woord: waarbij het gaat om aandachtig leven en opnieuw
verbonden raken.
Deze dimensie van het leven komt vaak niet ter sprake => daarvoor is het vak rooms-katholieke
godsdienst er.
Echte levensbeschouwelijke vorming is altijd religieuze vorming.
Religie ≠ Godsdienst
Religie is echter veel ruimer. Dat geldt voor het woord en het vak levensbeschouwing.
Echte levensbeschouwelijke vorming zet jonge mensen op het spoor van en maakt hen vertrouwd met
de religieuze dimensie van het bestaan.
Een geheel van inzichten, waarden en ervaringen, dat veelal in verhalende vorm vastgehouden en
overgeleverd wordt en dat in kenmerkende rituelen en leefvormen tot uitdrukking komt.
Het IK staat in relatie:
• IK en de wereld
• IK en de anderen
• Ik en God/transcendente
=> levensbeschouwing heeft te maken met 3 belangrijke beelden: wereldbeeld, mensbeeld, godsbeeld
MENSbeeld
= een reeks opvattingen over mens-zijn, over goed en kwaad, over de
betekenis van leven en dood en hoe de mens zich hoort te gedragen.
Mensbeeld is bij iedereen verschillend en iedereen moet het uitzoeken, het verandert ook constant.
Voorbeeld mensbeelden:
- Een behaviouristisch mensbeeld stelt dat de mens een organisme is dat reageert op prikkels.
Het is kwestie van de juiste prikkel te geven om hem een gewenst gedrag te zien vertonen.
- Het Boeddhisme daarentegen (en andere religies) heeft een eerder ‘spiritueel’ mensbeeld. Het
stelt de non-identiteit van het individu centraal in zijn visie: het ik bestaat eigenlijk niet. De
menselijke is een voorlopige, tijdelijke vorm die ontstaat bij de conceptie en zich oplost
tijdens het sterven.
- Een christelijk mensbeeld ziet de mens als persoon, als drager van onvervreemdbare rechten
waar je respect voor dient voor op te brengen, ongeacht wie hij is, gewoon op basis van zijn
mens-zijn. Sterker: het vraagt om extra zorgt voor de meest kwetsbare mens
3
LEVENSBESCHOUWING
1. Levensbeschouwing enzo
Er zitten verschillen in de begrippen: zingeving, levensbeschouwing en zingeving.
1.1 Religie
Religie komt van
• re-ligare (= vastbinden, verbinden, her-binden, intensief sterk binden)
EN
• re-legere (= weer bijeenlezen, ook ‘hernemen’, in gedachten, bezinnen, mediteren,
her-lezen, intensief geïnterpreteerd, aandachtig lezen)
Religie betekent: de menselijke ervaring van verbondenheid
=> maar verbonden met wat??
Religieuze ervaring = Diepte ervaring (= religieuze ervaring)
→ ervaring van iets hoger, dieper, andere dimensie.
Het gaat over een ervaring van iets méér (dan de zintuigelijke) of van transcendentie (het
allesoverstijgende).
Men begrijpt het niet en het is dus een mysterie, anders dan een ‘probleem’ kan deze niet zomaar
door de mens worden opgelost.
Religieuze ervaring houdt dus NIET noodzakelijk een godserkenning of godsdienst in.
In andere benaderingen => religie = functie van cultuur en/ of samenleving , als complex van
godsdienstige ervaringen, voorstellingen en handelingspatronen
van individuen en gemeenschappen, die vorm geven aan hun
betrokkenheid op een hogere werkelijkheid en antwoorden op
hun vraag naar zinvol leven en handelen.
1.2 Zingeving
Wat maakt het leven de moeite waard?
Zin heeft te maken met zin hebben en geven, doelen hebben en scheppen. (associatie met waarden)
We onderscheiden concrete doelen en abstracte doelen:
- Concrete doelen: makkelijker te vatten, precies omdat ze nauwkeurig omschreven zijn.
o Vb. economisch: winst maken, biologisch: gezond leven leiden, materiële: (eigen
huis)
- Abstracte doelen: vager en daardoor moeilijker omschreven, laat staan te realiseren. Je kunt
het ook niet zomaar afvinken omdat het open doelen zijn. Ze zijn nooit
helemaal afgewerkt en ook minder zichtbaar.
1
,2
o Vb. ethisch: goed mens worden, sociaal: iets betekenen voor de medemens, religieuze:
het transcendente een plaats geven in mijn leven) …
De doelen kunnen overlappen, want je kan een abstract doel koppelen aan een concreet doel.
vb. een islamiet die het transcendente een plaats geeft in zijn leven door de vijf pijlers van de islam te
onderhouden. & een niet gelovige die kansarmen wil helpen en zich afvraagt waarom.
Concrete doelen koppelen aan abstracte doelen:
Vb. ik sorteer het huisafval omdat ik volgende generaties een kwaliteitsvolle toekomst wil geven.
Nuttigheid versus zinvolheid
Concrete doelen worden meer gekoppeld aan nuttigheid en abstracte doelen meer aan zinvolheid.
We doen veel dingen die misschien niet nuttig zijn, maar die wel als zinvol ervaren wordt door de
betrokkene(n). => we zouden heel wat missen als we alleen maar nuttige dingen zouden doen.
In de klas zal je als leerkracht met de lln. vooral nuttige dingen doen, maar als je dit hun verduidelijkt
en aan ‘leren’ een ervaring koppelt, maakt dit het zinvoller!
Waarom de zinvraag stellen?
Waarom zou je je bezig houden met een vraag waar er toch geen definitief of sluitend antwoord op is.
Argumenten op hier toch bij stil te staan:
• Mens wil meer dan “dodo-metro-boulot-metro-dodo”, Franse uitdrukking (slapen, werken,
slapen)
→ de mens heeft het moeilijk zinvolheid in het leven te ontdekken als hij geleefd wordt door
de omstandigheden waarin hij leeft. De opstandigheid tegen zo een bestaan dat als
inhoudsloos en vaak saai wordt ervaren bewijst precies dat hij zich hier niet wil bij
neerleggen. De hij nog ‘goesting’ heeft in meer: meer inhoud, meer betekenis, meer zin!
• Wat als de onzin zich aandient? Bv onder de vorm van menselijk lijden, bij uitstek bij
confrontatie met de dood? Dit geeft meteen aan dat je de (on-)zinvraag niet kunt ontwijken:
ze manifesteert zich en dringt zich op.
• Moeilijk te accepteren: leven geen betekenis en nergens toe leidt
→ motiveert om leven zin te geven, zingeving als houvast, op zoek naar waardevolle
Zin is richtinggevend
Koppeling tss waarden, doelen en zinvolheid geven ‘richting’ (volgende mogelijke vertaling van
‘zin’) aan het leven. Het hebben van een doel bepaalt de keuzes die je maakt.
Aan de doelen die je kiest, de keuzes die je maakt, kun je afleiden met welk mensbeeld, wereldbeeld,
en eventueel godsbeeld je door het leven gaat.
1.3 Wat is levensbeschouwing?
Er zijn heel wat definities. Dit is nogal wat.
2
, 3
Het leven be-schouwen ademt de sfeer van contemplatie (= aandachtig stil staan bij wat zich in het
leven van jezelf en anderen voordoet).
Het leven be-schouwen heeft te maken met aandachtig stil staan bij wat zich in het leven van jezelf
en anderen voortdoet, daar de tijd voor nemen, het op je in laten werken, je er aan overgeven en je
afvragen wat het je te zeggen heeft.
Het leven be-schouwen heeft alles te maken met religie. Niet als ideologisch systeem, maar in de
oorspronkelijke betekenis van het woord: waarbij het gaat om aandachtig leven en opnieuw
verbonden raken.
Deze dimensie van het leven komt vaak niet ter sprake => daarvoor is het vak rooms-katholieke
godsdienst er.
Echte levensbeschouwelijke vorming is altijd religieuze vorming.
Religie ≠ Godsdienst
Religie is echter veel ruimer. Dat geldt voor het woord en het vak levensbeschouwing.
Echte levensbeschouwelijke vorming zet jonge mensen op het spoor van en maakt hen vertrouwd met
de religieuze dimensie van het bestaan.
Een geheel van inzichten, waarden en ervaringen, dat veelal in verhalende vorm vastgehouden en
overgeleverd wordt en dat in kenmerkende rituelen en leefvormen tot uitdrukking komt.
Het IK staat in relatie:
• IK en de wereld
• IK en de anderen
• Ik en God/transcendente
=> levensbeschouwing heeft te maken met 3 belangrijke beelden: wereldbeeld, mensbeeld, godsbeeld
MENSbeeld
= een reeks opvattingen over mens-zijn, over goed en kwaad, over de
betekenis van leven en dood en hoe de mens zich hoort te gedragen.
Mensbeeld is bij iedereen verschillend en iedereen moet het uitzoeken, het verandert ook constant.
Voorbeeld mensbeelden:
- Een behaviouristisch mensbeeld stelt dat de mens een organisme is dat reageert op prikkels.
Het is kwestie van de juiste prikkel te geven om hem een gewenst gedrag te zien vertonen.
- Het Boeddhisme daarentegen (en andere religies) heeft een eerder ‘spiritueel’ mensbeeld. Het
stelt de non-identiteit van het individu centraal in zijn visie: het ik bestaat eigenlijk niet. De
menselijke is een voorlopige, tijdelijke vorm die ontstaat bij de conceptie en zich oplost
tijdens het sterven.
- Een christelijk mensbeeld ziet de mens als persoon, als drager van onvervreemdbare rechten
waar je respect voor dient voor op te brengen, ongeacht wie hij is, gewoon op basis van zijn
mens-zijn. Sterker: het vraagt om extra zorgt voor de meest kwetsbare mens
3
