GERECHTELIJKE GENEESKUNDE
INHOUDSOPGAVE
H1 inleiding – basisprincipes ......................................................................................................... 4
1 forensische geneeskunde .............................................................................................................. 4
2 gerechtelijke geneeskunde vroeger en nu........................................................................................ 4
3 medicolegale opdrachten van de arts ............................................................................................. 7
4 strafrpocedure .............................................................................................................................. 9
5 overlijden .....................................................................................................................................10
6 ongewoon sterfgeval (OSG) ...........................................................................................................12
7 autopsie .......................................................................................................................................14
H2: postmortale veranderingen .................................................................................................... 16
1 vroegtijdige lijkverschijnselen ........................................................................................................16
LIVORES MORTIS - LIJKVLEKKEN – LIVIDITEITEN............................................................................ 16
RIGOR MORTIS – LIJKSTIJFHEID .................................................................................................... 18
KADAVERSPASME – KATALEPTISCHE RIGOR ................................................................................ 19
ALGOR MORTIS – LIJKAFKOELING ................................................................................................ 19
2 laattijdige lijkverschijnselen ..........................................................................................................22
ontbinding................................................................................................................................... 22
mummificatie.............................................................................................................................. 24
adipocire .................................................................................................................................... 25
skelletering ................................................................................................................................. 25
3 nieuwe methoden om PMI te schatten ...........................................................................................26
H3: plotse dood ........................................................................................................................... 27
Aard van overlijden: ..................................................................................................................... 27
Plots en/of onverwacht overlijden door niet-traumatische oorzaak ................................................ 28
1 hart- en vaatziekten ......................................................................................................................30
aandoeningen van kransslagaders ............................................................................................... 30
aandoeningen van het hart ........................................................................................................... 31
aandoeningen van de aorta .......................................................................................................... 32
2 andoeningen van de ademhaling ...................................................................................................33
3 hersenaandoeningen ....................................................................................................................34
4 andere occasionele oorzaken .......................................................................................................36
5 endocriene en metabole aandoeningen .........................................................................................38
6 plotse dood: specifieke situaties ...................................................................................................42
H4: asfyxie .................................................................................................................................. 48
1 oorzaken asfyxie ...........................................................................................................................48
1
, 2 verstikkingsdood ..........................................................................................................................49
Verstikkingsproces: ..................................................................................................................... 49
Mechanismen van de verstikkingsdood ........................................................................................ 49
3 asfyxietekens ...............................................................................................................................50
petechien.................................................................................................................................... 50
zwelling en cyanose van het gezicht ............................................................................................. 51
hypoxische effecten .................................................................................................................... 51
longoedeem ................................................................................................................................ 51
4 mechanische asfyxie ....................................................................................................................51
afsluiten mond/neusopening/keelholte ........................................................................................ 51
afsluiten van inwendige luchtwegen ............................................................................................. 54
verhinderen van de ademhalingsbewegingen ................................................................................ 54
samendrukken/omknellen van de hals ......................................................................................... 57
5 inwendige asfyxie .........................................................................................................................63
koolstofmonoxidevergiftiging (CO-intoxicatie) .............................................................................. 63
cyanidevergiftiging....................................................................................................................... 65
6 atmosferische asfyxie ...................................................................................................................65
H5: verdrinking – hitte/brand – koude – elektrocutie ...................................................................... 66
1 verdrinking ...................................................................................................................................66
waterlijk ...................................................................................................................................... 66
primaire verdrinking ..................................................................................................................... 67
oneigenlijke verdrinking ‘Badetod’ ................................................................................................ 69
2 hitte – brand .................................................................................................................................70
brandlijk...................................................................................................................................... 70
3 koude ..........................................................................................................................................73
dood door koude ......................................................................................................................... 73
4 elektrocutie ..................................................................................................................................74
H6: mechanische verwondingen .................................................................................................. 76
1 inleiding (kracht – verwondnig) ......................................................................................................76
2 forensische beoordeling van verwondingen....................................................................................77
3 verwondingen van stompe aard .....................................................................................................78
schaafwonden van de huid .......................................................................................................... 79
kneuzingen van de huid, onderhuidse zachte weefsels en inwendige organen ................................ 80
laceraties van de huid, onderhuidse zachte weefsels en inwendige organen .................................. 82
botbreuken ................................................................................................................................. 84
4 verwondingen van scherpe aard ....................................................................................................88
snijwonde ................................................................................................................................... 89
steekwonde ................................................................................................................................ 89
halfscherp trauma ....................................................................................................................... 89
H7: toxicologie ............................................................................................................................ 90
1 introductie ...................................................................................................................................90
2
, 2 historiek .......................................................................................................................................90
3 algemene rpcinipes ......................................................................................................................94
4 vergiften .......................................................................................................................................94
toediening/inname ...................................................................................................................... 95
absorptie .................................................................................................................................... 96
distributie ................................................................................................................................... 96
metabolisatie .............................................................................................................................. 96
eliminatie .................................................................................................................................... 97
5 voornaamste drugs ..................................................................................................................... 101
stimulantia................................................................................................................................ 101
empathogenen .......................................................................................................................... 103
hallucinogenen ......................................................................................................................... 104
dissociatieven ........................................................................................................................... 105
cannabinoïden .......................................................................................................................... 106
opioïden ................................................................................................................................... 107
verdovende middelen ................................................................................................................ 109
6 alcohol ...................................................................................................................................... 110
H8: transporttraumatologie ....................................................................................................... 113
1 verkeersongeval ......................................................................................................................... 113
2 oorzaken van verkeersongevallen ................................................................................................ 113
effecten van alcohol op je rijvaardigheid ..................................................................................... 113
3 verschillende soorten slachtoffers............................................................................................... 114
inzittende van een voertuig ........................................................................................................ 115
voetganger ................................................................................................................................ 117
tweewieler ................................................................................................................................ 119
2 treinlijk/spoorlijk......................................................................................................................... 122
H9: ballistiek ............................................................................................................................. 124
1 ballistiek .................................................................................................................................... 124
2 ballistisch onderzoek .................................................................................................................. 124
soorten wapens......................................................................................................................... 124
soorten wonden ........................................................................................................................ 127
explosie .................................................................................................................................... 132
3
, H1 INLEIDING – BASISPRINCIPES
1 FORENSISCHE GENEESKUNDE
Gerechtelijke of forensische geneeskunde:
• Definitie volgens Zeldenrust: “De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de
geneeskundige wetenschap en ervaring ter nadere opheldering van de gerezen rechtsvragen”
• Doelstelling: Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het
achterhalen van de waarheid via de rechterlijke macht orde en recht na te streven
• Openbaar karakter ( ¹ huisarts met private vertrouwensrelatie van private geneeskunde)
o Geen beroepsgeheim: verlies van pivaat karakter → mededeling aan het gerecht
• Forensisch karakter < Forum Romanum (plaats van rechtspreken in Rome)
o “gerechtelijke: “voor het gerecht” → eerder beginnen spreken over “forensische
geneeskunde” door verlies van privaat karakter
Forensische geneeskunde:
• Forensische pathologie: postmortaal onderzoek
o Verschil met andere landen omwille van opleiding (lang geen autonome opleiding)
• Forensische kliniek: onderzoek van de levenden
Taken van een wetsarts:
• Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing
(inwendige lijkschouwing = autopsie)
• Identificatie (vb. mensenresten, bij massarampen)
• Onderzoek naar verwondingen (Oorzaak? Gevolg?) bij slachtoffers, verdachten/daders → om te
linken aan het misdrijf
• Onderzoek aan het lichaam (bij zedenmisdrijf)
• Onderzoek naar rijgeschiktheid
• Studie van medische dossiers (beoordeling medisch handelen)
Subspecialismen: toxicologie, DNA-onderzoek, odontologie, radiologie, entomologie, anthropologie,
psychiatrie…
2 GERECHTELIJKE GENEESKUNDE VROEGER EN NU
Oude Egypte: het begin van lijkschouwingen
• Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
• Een sterke focus op medische kennis door mummificatie (vb. zicht op organen)
• Gebruik van tanden als element om te identificeren
• Oude Egyptische ‘forensische’ landen
Code van Hammurabi: een medisch-legalistisch systeem
• Eén van de eerste sets van geschreven wetten, afkomstig uit Babylon
• Wet nr 218: artsen die medische fouten maakten konden zwaar gestraft worden
• Voor het eerst werden juridische consequenties verbonden aan medische handelingen
• Eerste gebruik van vingerafdrukken (als vorm van handtekening)
4
INHOUDSOPGAVE
H1 inleiding – basisprincipes ......................................................................................................... 4
1 forensische geneeskunde .............................................................................................................. 4
2 gerechtelijke geneeskunde vroeger en nu........................................................................................ 4
3 medicolegale opdrachten van de arts ............................................................................................. 7
4 strafrpocedure .............................................................................................................................. 9
5 overlijden .....................................................................................................................................10
6 ongewoon sterfgeval (OSG) ...........................................................................................................12
7 autopsie .......................................................................................................................................14
H2: postmortale veranderingen .................................................................................................... 16
1 vroegtijdige lijkverschijnselen ........................................................................................................16
LIVORES MORTIS - LIJKVLEKKEN – LIVIDITEITEN............................................................................ 16
RIGOR MORTIS – LIJKSTIJFHEID .................................................................................................... 18
KADAVERSPASME – KATALEPTISCHE RIGOR ................................................................................ 19
ALGOR MORTIS – LIJKAFKOELING ................................................................................................ 19
2 laattijdige lijkverschijnselen ..........................................................................................................22
ontbinding................................................................................................................................... 22
mummificatie.............................................................................................................................. 24
adipocire .................................................................................................................................... 25
skelletering ................................................................................................................................. 25
3 nieuwe methoden om PMI te schatten ...........................................................................................26
H3: plotse dood ........................................................................................................................... 27
Aard van overlijden: ..................................................................................................................... 27
Plots en/of onverwacht overlijden door niet-traumatische oorzaak ................................................ 28
1 hart- en vaatziekten ......................................................................................................................30
aandoeningen van kransslagaders ............................................................................................... 30
aandoeningen van het hart ........................................................................................................... 31
aandoeningen van de aorta .......................................................................................................... 32
2 andoeningen van de ademhaling ...................................................................................................33
3 hersenaandoeningen ....................................................................................................................34
4 andere occasionele oorzaken .......................................................................................................36
5 endocriene en metabole aandoeningen .........................................................................................38
6 plotse dood: specifieke situaties ...................................................................................................42
H4: asfyxie .................................................................................................................................. 48
1 oorzaken asfyxie ...........................................................................................................................48
1
, 2 verstikkingsdood ..........................................................................................................................49
Verstikkingsproces: ..................................................................................................................... 49
Mechanismen van de verstikkingsdood ........................................................................................ 49
3 asfyxietekens ...............................................................................................................................50
petechien.................................................................................................................................... 50
zwelling en cyanose van het gezicht ............................................................................................. 51
hypoxische effecten .................................................................................................................... 51
longoedeem ................................................................................................................................ 51
4 mechanische asfyxie ....................................................................................................................51
afsluiten mond/neusopening/keelholte ........................................................................................ 51
afsluiten van inwendige luchtwegen ............................................................................................. 54
verhinderen van de ademhalingsbewegingen ................................................................................ 54
samendrukken/omknellen van de hals ......................................................................................... 57
5 inwendige asfyxie .........................................................................................................................63
koolstofmonoxidevergiftiging (CO-intoxicatie) .............................................................................. 63
cyanidevergiftiging....................................................................................................................... 65
6 atmosferische asfyxie ...................................................................................................................65
H5: verdrinking – hitte/brand – koude – elektrocutie ...................................................................... 66
1 verdrinking ...................................................................................................................................66
waterlijk ...................................................................................................................................... 66
primaire verdrinking ..................................................................................................................... 67
oneigenlijke verdrinking ‘Badetod’ ................................................................................................ 69
2 hitte – brand .................................................................................................................................70
brandlijk...................................................................................................................................... 70
3 koude ..........................................................................................................................................73
dood door koude ......................................................................................................................... 73
4 elektrocutie ..................................................................................................................................74
H6: mechanische verwondingen .................................................................................................. 76
1 inleiding (kracht – verwondnig) ......................................................................................................76
2 forensische beoordeling van verwondingen....................................................................................77
3 verwondingen van stompe aard .....................................................................................................78
schaafwonden van de huid .......................................................................................................... 79
kneuzingen van de huid, onderhuidse zachte weefsels en inwendige organen ................................ 80
laceraties van de huid, onderhuidse zachte weefsels en inwendige organen .................................. 82
botbreuken ................................................................................................................................. 84
4 verwondingen van scherpe aard ....................................................................................................88
snijwonde ................................................................................................................................... 89
steekwonde ................................................................................................................................ 89
halfscherp trauma ....................................................................................................................... 89
H7: toxicologie ............................................................................................................................ 90
1 introductie ...................................................................................................................................90
2
, 2 historiek .......................................................................................................................................90
3 algemene rpcinipes ......................................................................................................................94
4 vergiften .......................................................................................................................................94
toediening/inname ...................................................................................................................... 95
absorptie .................................................................................................................................... 96
distributie ................................................................................................................................... 96
metabolisatie .............................................................................................................................. 96
eliminatie .................................................................................................................................... 97
5 voornaamste drugs ..................................................................................................................... 101
stimulantia................................................................................................................................ 101
empathogenen .......................................................................................................................... 103
hallucinogenen ......................................................................................................................... 104
dissociatieven ........................................................................................................................... 105
cannabinoïden .......................................................................................................................... 106
opioïden ................................................................................................................................... 107
verdovende middelen ................................................................................................................ 109
6 alcohol ...................................................................................................................................... 110
H8: transporttraumatologie ....................................................................................................... 113
1 verkeersongeval ......................................................................................................................... 113
2 oorzaken van verkeersongevallen ................................................................................................ 113
effecten van alcohol op je rijvaardigheid ..................................................................................... 113
3 verschillende soorten slachtoffers............................................................................................... 114
inzittende van een voertuig ........................................................................................................ 115
voetganger ................................................................................................................................ 117
tweewieler ................................................................................................................................ 119
2 treinlijk/spoorlijk......................................................................................................................... 122
H9: ballistiek ............................................................................................................................. 124
1 ballistiek .................................................................................................................................... 124
2 ballistisch onderzoek .................................................................................................................. 124
soorten wapens......................................................................................................................... 124
soorten wonden ........................................................................................................................ 127
explosie .................................................................................................................................... 132
3
, H1 INLEIDING – BASISPRINCIPES
1 FORENSISCHE GENEESKUNDE
Gerechtelijke of forensische geneeskunde:
• Definitie volgens Zeldenrust: “De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de
geneeskundige wetenschap en ervaring ter nadere opheldering van de gerezen rechtsvragen”
• Doelstelling: Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het
achterhalen van de waarheid via de rechterlijke macht orde en recht na te streven
• Openbaar karakter ( ¹ huisarts met private vertrouwensrelatie van private geneeskunde)
o Geen beroepsgeheim: verlies van pivaat karakter → mededeling aan het gerecht
• Forensisch karakter < Forum Romanum (plaats van rechtspreken in Rome)
o “gerechtelijke: “voor het gerecht” → eerder beginnen spreken over “forensische
geneeskunde” door verlies van privaat karakter
Forensische geneeskunde:
• Forensische pathologie: postmortaal onderzoek
o Verschil met andere landen omwille van opleiding (lang geen autonome opleiding)
• Forensische kliniek: onderzoek van de levenden
Taken van een wetsarts:
• Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing
(inwendige lijkschouwing = autopsie)
• Identificatie (vb. mensenresten, bij massarampen)
• Onderzoek naar verwondingen (Oorzaak? Gevolg?) bij slachtoffers, verdachten/daders → om te
linken aan het misdrijf
• Onderzoek aan het lichaam (bij zedenmisdrijf)
• Onderzoek naar rijgeschiktheid
• Studie van medische dossiers (beoordeling medisch handelen)
Subspecialismen: toxicologie, DNA-onderzoek, odontologie, radiologie, entomologie, anthropologie,
psychiatrie…
2 GERECHTELIJKE GENEESKUNDE VROEGER EN NU
Oude Egypte: het begin van lijkschouwingen
• Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
• Een sterke focus op medische kennis door mummificatie (vb. zicht op organen)
• Gebruik van tanden als element om te identificeren
• Oude Egyptische ‘forensische’ landen
Code van Hammurabi: een medisch-legalistisch systeem
• Eén van de eerste sets van geschreven wetten, afkomstig uit Babylon
• Wet nr 218: artsen die medische fouten maakten konden zwaar gestraft worden
• Voor het eerst werden juridische consequenties verbonden aan medische handelingen
• Eerste gebruik van vingerafdrukken (als vorm van handtekening)
4
