-
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Samenvatting, 2021
Nele Thys
,Inhoudsopgave
1. Definitie persoonlijkheid 4
2. Terminologie 5
3. Persoonlijkheidspsychologie 6
3.1. Drie analyseniveaus 6
3.2. Theorie versus onderzoek 7
1. Dispositionele- of trektheorieën 8
2. De biologische theorieën 16
2.1. Theorie van Hans Eysenck 16
2.2. Theorie van Jeffrey Gray 18
2.3 Robert Cloninger 19
2.4. Empirische evidentie van de biologische theorieën van Eysenck, Gray en Cloninger? 20
3. De psychodynamische theorieën 20
3.1. Klassieke psychoanalyse 20
3.2. De NEO-analytische beweging 26
3.3. Egopsychologie 27
3.4. Objectrelatietheorie 27
4. Belangrijke persoonlijkheidstheorieën: Humanistische en sociaal-cognitivistische theorieën 29
4.1. Humanistische theorie: Abraham Maslow 29
4.2. Humanistische theorie Carl Rogers 30
4.3. Sociaal-cognitivistische theorie: persoonlijke constructtheorie 31
4.4. Sociaal-cognitivistische theorie: de sociaal-cognitieve leertheorie 33
1. Assessment van persoonlijkheid 35
1.1. Informatiebronnen m.b.t. persoonlijkheid 35
1.2. Ontwikkeling van meetinstrumenten 38
1.3. Onderzoeksdesign in persoonlijkheidspsychologie 39
1.4. Methodologische kwesties 40
2. Cross-situationele consistente en temporele stabiliteit van PH 41
2.1. Cross-situationele consistentie 41
2.2. Temporele stabiliteit 42
3. Gedragsgenetica en persoonlijkheid 49
3.1. Het menselijk genoom 49
3.2. Controverse over genen en persoonlijkheid 49
3.3. Doelstellingen van gedragsgenetica 50
3.4. Wat is erfelijkheid? 50
3.5. Gedragsgenetisch onderzoek 51
3.6. Onderzoeksbevindingen 53
3.7. Gedeelde versus de niet-gedeelde omgeving 54
3.8. Genen en omgeving 54
4. Het zelf 55
4.1. Het zelfconcept 55
4.2. Eigenwaarde (self-esteem) 57
4.3. Sociale identiteit: sociale component 59
4.4. Identiteitscrisissen 59
5. Coping 60
5.1. Wat is coping? 60
, 6.2. Coping vs. persoonlijkheid 61
1. Persoonlijkheid en relaties 62
1.1. Persoonlijkheid en partnerrelatie 62
1.2. Persoonlijkheid en relatietevredenheid 64
1.3. Persoonlijkheid en vriendschap 66
1.4. Persoonlijkheid en sociale media 68
2. Persoonlijkheid op school en op het werk 69
2.1. Persoonlijkheid en school 69
2.2. Persoonlijkheid en werk 73
3. Persoonlijkheid en mentaal welbevinden 78
3.1. Emoties 78
3.2. Geluk 79
3.3. Neuroticisme 81
3.4. Affectieve intensiteit 82
3.5. Persoonlijkheid en emotioneel welbevinden 83
4. Persoonlijkheid en lichamelijke gezondheid 85
4.1. Theoretische modellen 85
4.2. Stress 87
4.3. Coping 89
4.4. Persoonlijkheid type A 90
5. Persoonlijkheidsstoornissen 92
5.1. Persoonlijkheidsstoornissen volgens de DSM-V 92
5.2. Prevalentie 98
5.3. Etiologie 99
5.4. Dimensionale benadering van persoonlijkheidspathologie 99
, Inleiding in persoonlijkheidspsychologie
1. Definitie persoonlijkheid
Moeilijk te definiëren aangezien er veel verschillende factoren meespelen.
Goede uitgebreide definitie:
“Persoonlijkheid is de verzameling van psychologische trekken en mechanismen binnen een
individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties met en de
aanpassingen aan de intrapsychische, fysieke en sociale omgeving beïnvloeden.”
1.1. Verzameling van psychologische trekken
- Persoonlijkheidstrekken/eigenschappen, een vergelijking maken met anderen, een
bepaalde persoonlijkheidstrek toeschrijven aan mensen.
- Gemiddelde neiging (average tendencies) ➔ bepaalde eigenschap betekent niet dat je die
eigenschap altijd, in elke omstandigheid, met eender wie zal uiten. Het gaat erom dat
iemand en bepaalde trek meer of minder zal uiten dan gemiddeld.
- Belangrijke vragen die we willen beantwoorden: hoeveel trekken hebben we nodig om
iemands ph te bespreken? Zit er een bepaalde structuur in ph, bijv. trekken die vaak
samengaan? Combinaties van trekken die vaker samen voorkomen? Wat is de oorsprong van
ph-trekken, wanneer bestaan ze, door wat worden ze bepaald? Welke correlaties of
gevolgen kunnen we trekken uit bepaalde trekken die iemand heeft? Bijv. gelukkiger, sneller
depressief, …
→ Beschrijven, verklaren, voorspellen hoe mensen zich zullen gedragen in de toekomst
1.2. Psychologische mechanismen
- cognitieve processen van informatieverwerking zullen ook ons gedrag sturen
Input (bijv. gevaar) → beslissingsregels (als trek X, dan gedrag Y) → output(gedrag)
Voorbeeldje: je loopt in een donkere straat, iemand wordt lastiggevallen (gevaar). Stel je
hebt een ph-trek ‘moedig’, dan zal die persoon beslissen om te helpen. Dit zorgt dan voor
een bepaalde output bijv. de persoon wordt gered
Wanneer in dezelfde situatie iemand de ph-trek ‘laf’ heeft zal deze beslissen weg te lopen
van het gevaar, met een andere output als gevolg.
1.3. Binnen een individu, georganiseerd en relatief stabiel
- Persoonlijkheid = intern
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Samenvatting, 2021
Nele Thys
,Inhoudsopgave
1. Definitie persoonlijkheid 4
2. Terminologie 5
3. Persoonlijkheidspsychologie 6
3.1. Drie analyseniveaus 6
3.2. Theorie versus onderzoek 7
1. Dispositionele- of trektheorieën 8
2. De biologische theorieën 16
2.1. Theorie van Hans Eysenck 16
2.2. Theorie van Jeffrey Gray 18
2.3 Robert Cloninger 19
2.4. Empirische evidentie van de biologische theorieën van Eysenck, Gray en Cloninger? 20
3. De psychodynamische theorieën 20
3.1. Klassieke psychoanalyse 20
3.2. De NEO-analytische beweging 26
3.3. Egopsychologie 27
3.4. Objectrelatietheorie 27
4. Belangrijke persoonlijkheidstheorieën: Humanistische en sociaal-cognitivistische theorieën 29
4.1. Humanistische theorie: Abraham Maslow 29
4.2. Humanistische theorie Carl Rogers 30
4.3. Sociaal-cognitivistische theorie: persoonlijke constructtheorie 31
4.4. Sociaal-cognitivistische theorie: de sociaal-cognitieve leertheorie 33
1. Assessment van persoonlijkheid 35
1.1. Informatiebronnen m.b.t. persoonlijkheid 35
1.2. Ontwikkeling van meetinstrumenten 38
1.3. Onderzoeksdesign in persoonlijkheidspsychologie 39
1.4. Methodologische kwesties 40
2. Cross-situationele consistente en temporele stabiliteit van PH 41
2.1. Cross-situationele consistentie 41
2.2. Temporele stabiliteit 42
3. Gedragsgenetica en persoonlijkheid 49
3.1. Het menselijk genoom 49
3.2. Controverse over genen en persoonlijkheid 49
3.3. Doelstellingen van gedragsgenetica 50
3.4. Wat is erfelijkheid? 50
3.5. Gedragsgenetisch onderzoek 51
3.6. Onderzoeksbevindingen 53
3.7. Gedeelde versus de niet-gedeelde omgeving 54
3.8. Genen en omgeving 54
4. Het zelf 55
4.1. Het zelfconcept 55
4.2. Eigenwaarde (self-esteem) 57
4.3. Sociale identiteit: sociale component 59
4.4. Identiteitscrisissen 59
5. Coping 60
5.1. Wat is coping? 60
, 6.2. Coping vs. persoonlijkheid 61
1. Persoonlijkheid en relaties 62
1.1. Persoonlijkheid en partnerrelatie 62
1.2. Persoonlijkheid en relatietevredenheid 64
1.3. Persoonlijkheid en vriendschap 66
1.4. Persoonlijkheid en sociale media 68
2. Persoonlijkheid op school en op het werk 69
2.1. Persoonlijkheid en school 69
2.2. Persoonlijkheid en werk 73
3. Persoonlijkheid en mentaal welbevinden 78
3.1. Emoties 78
3.2. Geluk 79
3.3. Neuroticisme 81
3.4. Affectieve intensiteit 82
3.5. Persoonlijkheid en emotioneel welbevinden 83
4. Persoonlijkheid en lichamelijke gezondheid 85
4.1. Theoretische modellen 85
4.2. Stress 87
4.3. Coping 89
4.4. Persoonlijkheid type A 90
5. Persoonlijkheidsstoornissen 92
5.1. Persoonlijkheidsstoornissen volgens de DSM-V 92
5.2. Prevalentie 98
5.3. Etiologie 99
5.4. Dimensionale benadering van persoonlijkheidspathologie 99
, Inleiding in persoonlijkheidspsychologie
1. Definitie persoonlijkheid
Moeilijk te definiëren aangezien er veel verschillende factoren meespelen.
Goede uitgebreide definitie:
“Persoonlijkheid is de verzameling van psychologische trekken en mechanismen binnen een
individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties met en de
aanpassingen aan de intrapsychische, fysieke en sociale omgeving beïnvloeden.”
1.1. Verzameling van psychologische trekken
- Persoonlijkheidstrekken/eigenschappen, een vergelijking maken met anderen, een
bepaalde persoonlijkheidstrek toeschrijven aan mensen.
- Gemiddelde neiging (average tendencies) ➔ bepaalde eigenschap betekent niet dat je die
eigenschap altijd, in elke omstandigheid, met eender wie zal uiten. Het gaat erom dat
iemand en bepaalde trek meer of minder zal uiten dan gemiddeld.
- Belangrijke vragen die we willen beantwoorden: hoeveel trekken hebben we nodig om
iemands ph te bespreken? Zit er een bepaalde structuur in ph, bijv. trekken die vaak
samengaan? Combinaties van trekken die vaker samen voorkomen? Wat is de oorsprong van
ph-trekken, wanneer bestaan ze, door wat worden ze bepaald? Welke correlaties of
gevolgen kunnen we trekken uit bepaalde trekken die iemand heeft? Bijv. gelukkiger, sneller
depressief, …
→ Beschrijven, verklaren, voorspellen hoe mensen zich zullen gedragen in de toekomst
1.2. Psychologische mechanismen
- cognitieve processen van informatieverwerking zullen ook ons gedrag sturen
Input (bijv. gevaar) → beslissingsregels (als trek X, dan gedrag Y) → output(gedrag)
Voorbeeldje: je loopt in een donkere straat, iemand wordt lastiggevallen (gevaar). Stel je
hebt een ph-trek ‘moedig’, dan zal die persoon beslissen om te helpen. Dit zorgt dan voor
een bepaalde output bijv. de persoon wordt gered
Wanneer in dezelfde situatie iemand de ph-trek ‘laf’ heeft zal deze beslissen weg te lopen
van het gevaar, met een andere output als gevolg.
1.3. Binnen een individu, georganiseerd en relatief stabiel
- Persoonlijkheid = intern
