Samenvatting
neurologie
,Het sensoriële systeem
PIJN- EN TEMPERATUURSZIN: ROMP EN LEDEMATEN
Anatomie (zie neurowetenschappen anatomie)
à Pijn is een van de belangrijkste redenen waarom mensen een arts of paramedicus raadplegen.
Een goed begrip van de betrokken banen is dan ook belangrijk (Zie neurowetenschappen anatomie)
à Pijnprikkels uit inwendige organen (bv. maag-darmletsel) worden vermoedelijk via zenuwvezels
van het autonome (onwillekeurige) zenuwstelsel vervoerd. Hun banen zijn minder goed omschreven.
Soms wordt pijn veroorzaakt thv interne organen op de huid gevoeld: gerefereerde pijn, bv. hart à
binnenzijde linkerarm; ureter à liesstreek
Klinische test
• Pijn: prik de patiënt met een naaldje op vermoedelijk gestoorde plaatsen (‘scherp’ of ‘dof’),
van de intacte naar gestoorde zone en omgekeerd
• Temperatuur: neem buisjes met warm/koud water
BAAN VOOR DRUK EN GROVE TASTZIN: ROMP EN LEDEMATEN
Anatomie
à Zie neurowetenschappen anatomie
Klinische test
• De patiënt sluit de ogen en de onderzoeker raakt hem aan met een wattenprop
BAAN VOOR PROPRIOCEPTIE, FIJNE TASTZIN EN VIBRATIEZIN: ROMP EN
LEDEMATEN
Anatomie
à Zie neurowetenschappen anatomie
Klinische test
• Proprioceptie: Romberg-proef (multidirectioneel gestoord); vinger-neusproef; richting
van tenen/vingers herkennen (positiezin); gang
• Fijne tast: herkennen van aangeboden voorwerp door betasten met ogen dicht;
discriminatie tussen 2 naaldpunten
• Vibratiezin: stemvork op beenderige uitsteeksels
GEVOELIGHEID VAN HET AANGEZICHT
à De n. trigeminus (n. V) is de zenuw die nagenoeg alle sensibele prikkels aanvoert van de
aangezichtshuid, het voorste deel van de scalp en de hersenvliezen, de tanden en sinussen, de
mondholte. Hij verloopt in 3 takken: n. opthalmicus (Va), n. maxillaris (Vb) en n. mandibularis (Vc)
Pijn en temperatuur, druk en tast, proprioceptie anatomie (zie neurowetenschappen)
,Trigeminus-neuralgie
• Schietende pijn in één aangezichtshelft, vaak uitgelokt door wrijven, scheren, kauwen
• Meestal zonder onderliggende oorzaak
• Soms symptomatisch tgv een drukkend bloedvat, zenuw-, zenuwschede- of andere
tumor, MS, …
• Behandeling: anti-epileptica (carbamazepine = Tegretol), soms pijnkliniek of
neurochirurgisch
KLINISCHE ASPECTEN: ENKELE VOORBEELDEN
Uitval kan optreden door:
• Aantasting van de receptoren (brandwonden, …)
• Perifere zenuwletsels: gekend innervatiegebied (overlapping tussen naburige gebieden)
• Radiculaire letsels: dermatoomdistributie (zona, hernia nuclei pulposi met ischias, …)
• Letsels van het sensibele ganglion (poly-ganglionopathie)
• Medullaire letsels (zie foto rechts):
- Totale sectie à complete motorische uitval onder het letsel
- Hemisectie (syndroom van Brown-Séquard) à pijn- en
temperatuurszin verlies contralateraal, plegie ipsilateraal
- Tabetisch syndroom à aantasting van de achterstrengen en
het dorsale ganglion met verleis van proprioceptie, vibratie en
fijne tast onder het niveau van het letsel en schietende,
radiculaire of pseudo-radiculaire pijnen op het niveau van het
letsel
- Syringomyelisch syndroom à letsel centraal in ruggenmerg;
de kruisende vezels voor pijn/temperatuur zijn eerst
aangetast (pijnloze brandwonden); bij voortschrijden van het
letsel voorhoorn- en/of piramidebaanaantasting
- Achterstrengsyndroom à selectieve uitval van de diepe
gevoeligheid onder het niveau van het letsel; sensorische ataxie, bv: vitamine B12-
deficiëntie, artrotische medullopathie, ataxie van Friedreich, …
- Arteria spinalis anterior syndroom à infarct van hele ruggenmerg behalve
achterstrengen, met uitval van de diverse gevoelsmodaliteiten en kracht (slappe
parese) onder het niveau van het letsel; ook urinaire incontinentie
• Hersenstamletsels: uitval sterk afh van plaats, bv: lateraal medullair (medulla
oblongata) syndroom van Wallenberg: de kern van de n. trigeminus valt ipsilateraal uit
en de tractus spinothalamicus valt contralateraal onder het letsel uit
• Thalamusletsel: contralaterale totale hemihypoësthesie, vaak meest voor diepe gevoel
à Als sequel van een herseninfarctje: syndroom van Déjérine-Roussy (hevige
controlaterale pijnen)
• Pariëtaal letsel: letsel van de gyrus postcentralis à contralaterale stoornis van alle
modaliteiten (herkennen van voorwerpen > positiegevoel > tast/pijn en temperatuur,
vibratie)
, à Klinische testen:
- Twee-puntdiscriminatie (passer, 2 naalden – ‘één of twee’: verschil in verschillende
huidzones, vergelijk beide kanten van het lichaam)
- Identificatie van gevormde figuur, cijfer
- Stereognosie: identificeren van voorwerp zonder visuele controle
- Gelijktijdige stimulatie van 2 huidzones: ‘extinctie’
• Niet-organische ‘hysterische’ gevoelsstoornis: inconsistentie in het aangetaste
gebied, niet overeenkomend met bepaalade organische innervatiegebieden, bv:
bandvormige zone midden het bovenbeen, …
neurologie
,Het sensoriële systeem
PIJN- EN TEMPERATUURSZIN: ROMP EN LEDEMATEN
Anatomie (zie neurowetenschappen anatomie)
à Pijn is een van de belangrijkste redenen waarom mensen een arts of paramedicus raadplegen.
Een goed begrip van de betrokken banen is dan ook belangrijk (Zie neurowetenschappen anatomie)
à Pijnprikkels uit inwendige organen (bv. maag-darmletsel) worden vermoedelijk via zenuwvezels
van het autonome (onwillekeurige) zenuwstelsel vervoerd. Hun banen zijn minder goed omschreven.
Soms wordt pijn veroorzaakt thv interne organen op de huid gevoeld: gerefereerde pijn, bv. hart à
binnenzijde linkerarm; ureter à liesstreek
Klinische test
• Pijn: prik de patiënt met een naaldje op vermoedelijk gestoorde plaatsen (‘scherp’ of ‘dof’),
van de intacte naar gestoorde zone en omgekeerd
• Temperatuur: neem buisjes met warm/koud water
BAAN VOOR DRUK EN GROVE TASTZIN: ROMP EN LEDEMATEN
Anatomie
à Zie neurowetenschappen anatomie
Klinische test
• De patiënt sluit de ogen en de onderzoeker raakt hem aan met een wattenprop
BAAN VOOR PROPRIOCEPTIE, FIJNE TASTZIN EN VIBRATIEZIN: ROMP EN
LEDEMATEN
Anatomie
à Zie neurowetenschappen anatomie
Klinische test
• Proprioceptie: Romberg-proef (multidirectioneel gestoord); vinger-neusproef; richting
van tenen/vingers herkennen (positiezin); gang
• Fijne tast: herkennen van aangeboden voorwerp door betasten met ogen dicht;
discriminatie tussen 2 naaldpunten
• Vibratiezin: stemvork op beenderige uitsteeksels
GEVOELIGHEID VAN HET AANGEZICHT
à De n. trigeminus (n. V) is de zenuw die nagenoeg alle sensibele prikkels aanvoert van de
aangezichtshuid, het voorste deel van de scalp en de hersenvliezen, de tanden en sinussen, de
mondholte. Hij verloopt in 3 takken: n. opthalmicus (Va), n. maxillaris (Vb) en n. mandibularis (Vc)
Pijn en temperatuur, druk en tast, proprioceptie anatomie (zie neurowetenschappen)
,Trigeminus-neuralgie
• Schietende pijn in één aangezichtshelft, vaak uitgelokt door wrijven, scheren, kauwen
• Meestal zonder onderliggende oorzaak
• Soms symptomatisch tgv een drukkend bloedvat, zenuw-, zenuwschede- of andere
tumor, MS, …
• Behandeling: anti-epileptica (carbamazepine = Tegretol), soms pijnkliniek of
neurochirurgisch
KLINISCHE ASPECTEN: ENKELE VOORBEELDEN
Uitval kan optreden door:
• Aantasting van de receptoren (brandwonden, …)
• Perifere zenuwletsels: gekend innervatiegebied (overlapping tussen naburige gebieden)
• Radiculaire letsels: dermatoomdistributie (zona, hernia nuclei pulposi met ischias, …)
• Letsels van het sensibele ganglion (poly-ganglionopathie)
• Medullaire letsels (zie foto rechts):
- Totale sectie à complete motorische uitval onder het letsel
- Hemisectie (syndroom van Brown-Séquard) à pijn- en
temperatuurszin verlies contralateraal, plegie ipsilateraal
- Tabetisch syndroom à aantasting van de achterstrengen en
het dorsale ganglion met verleis van proprioceptie, vibratie en
fijne tast onder het niveau van het letsel en schietende,
radiculaire of pseudo-radiculaire pijnen op het niveau van het
letsel
- Syringomyelisch syndroom à letsel centraal in ruggenmerg;
de kruisende vezels voor pijn/temperatuur zijn eerst
aangetast (pijnloze brandwonden); bij voortschrijden van het
letsel voorhoorn- en/of piramidebaanaantasting
- Achterstrengsyndroom à selectieve uitval van de diepe
gevoeligheid onder het niveau van het letsel; sensorische ataxie, bv: vitamine B12-
deficiëntie, artrotische medullopathie, ataxie van Friedreich, …
- Arteria spinalis anterior syndroom à infarct van hele ruggenmerg behalve
achterstrengen, met uitval van de diverse gevoelsmodaliteiten en kracht (slappe
parese) onder het niveau van het letsel; ook urinaire incontinentie
• Hersenstamletsels: uitval sterk afh van plaats, bv: lateraal medullair (medulla
oblongata) syndroom van Wallenberg: de kern van de n. trigeminus valt ipsilateraal uit
en de tractus spinothalamicus valt contralateraal onder het letsel uit
• Thalamusletsel: contralaterale totale hemihypoësthesie, vaak meest voor diepe gevoel
à Als sequel van een herseninfarctje: syndroom van Déjérine-Roussy (hevige
controlaterale pijnen)
• Pariëtaal letsel: letsel van de gyrus postcentralis à contralaterale stoornis van alle
modaliteiten (herkennen van voorwerpen > positiegevoel > tast/pijn en temperatuur,
vibratie)
, à Klinische testen:
- Twee-puntdiscriminatie (passer, 2 naalden – ‘één of twee’: verschil in verschillende
huidzones, vergelijk beide kanten van het lichaam)
- Identificatie van gevormde figuur, cijfer
- Stereognosie: identificeren van voorwerp zonder visuele controle
- Gelijktijdige stimulatie van 2 huidzones: ‘extinctie’
• Niet-organische ‘hysterische’ gevoelsstoornis: inconsistentie in het aangetaste
gebied, niet overeenkomend met bepaalade organische innervatiegebieden, bv:
bandvormige zone midden het bovenbeen, …
