BURGERSCHAP
DEMOCRATIE EN RECHTSTAAT
MACHT
Definitie = macht is een moeilijk te omschrijven, maar essentieel
onderdeel van politiek. Bij macht draait het hem om de invloed die je als
actor kan uitvoeren op andere actoren. Macht heeft de volgende
kenmerken:
- Intentioneel: de persoon die de macht uitvoert, doet het
doelbewust.
- Effectief: als de macht tot resultaat leidt.
- Daad en vermogen: iemand het vermogen heeft om daden
uit te lokken
- Asymmetrisch: machthebbende meer overheersing heeft
over het machtsubject dan het machtsubject over de
machthebbende
Vb. een agent heeft de macht om je een boete te geven als je een overtreding
begaat, maar jij kan geen boete schrijven als die agent in overtreding gaat.
Om macht uit te oefenen, kan je gebruik maken van verschillende
machtsmiddelen. Ene is al positiever dan het andere maar vaak
hebben ze dan wel resultaat.
Vb. van machtsmiddelen: dwang of geweld, maatschappelijke steun,
relaties en netwerken, …
Latente macht= het hebben van macht zonder dat je die eigenlijk
echt uitoefent. De persoon die de macht ondervindt gaat dus al
handelt rekening houden met wat de machthebber zal doen.
DEMOCRATIE
Democratie kan je in de westerse cultuur samenvatten als
‘democratie is het bestuur van, voor en door het volk’
Van het volk → De macht ligt bij het volk. Het volk is de hoogste
baas in het land, degene die bestuurd worden dat zijn wij,
beslissingen die genomen worden gelden voor ons
Voor het volk → De regering moet beslissingen nemen in het
belang/voordeel van de mensen.
1
, Door het volk → De mensen kiezen zelf hun leiders (bv via
verkiezingen).
1. Sociaal contract
Er is een stilzwijgende afspraak tussen burgers en staat waarbij die
burgers de macht geven aan de staat in ruil voor die macht moet de
staat de burger centraal stellen in haar beleid
2. Regels en procedures
om ervoor te zorgen dat de staat die de burger centraal stelt zijn er
een aantal regels en procedures afgesproken zodat de staat haar
macht niet misbruikt.
De machthebbers moeten aan deze regels voldoen. Als dat niet
gebeurd zijn er regels om die corrupte machthebbers te vermijden.
3. Respect voor individuele rechten
Elke burger van een democratische staat heeft een aantal rechten
die moeten geeerbiedigd worden door de staat, de staat is hier
medeverantwoordelijk voor om die individuele rechten te
beschermen.
DE 3 MACHTEN
Bij democratie wordt vaak gesproken over de aanwezigheid van 3
machten en het belang van de verantwoordelijkheid van elke macht
en vooral de scheiding tussen die machten.
1) Wetgevende macht
- De macht die instaat voor het maken van de wet.
- Parlementen die instaan voor het wetgevende van een
democratie.
Parlement ontwerpt de wet, wordt wetvoorstel genoemd
- Eenmaal iedereen het ontwerp goedkeurt en door het
parlement gestemd wordt kan die wet uitgevoerd worden door
de uitvoerende macht.
- In België zijn er 6 parlementen die wetten kunnen maken:
Federaal parlement:
Het Vlaamse parlement
De Franse gemeenschapsraad
Het Waalse parlement
Het Brussels hoofdstedelijk parlement
Het Parlement van de Duitstalige gemeenschap
2
, 2) Uitvoerende macht
- Verantwoordelijk voor het uitvoeren van de goedgekeurde
wetten.
- Laatste tijd zijn veel wetten het gevolg van een wetsontwerp
door de regering
In België zijn er 6 regeringen met uitvoerende macht
Belgische regering
Vlaamse regering
Frans gemeenschapsregering
Waalse gewestregering
Brussels hoofdstedelijke gewestregering
Regering van de Duitstalige gemeenschap
3) Rechterlijke macht
- Verantwoordelijk voor de rechtspraak in het land.
- Door de scheiding der machten is de onafhankelijkheid van de
rechterlijke macht gewaarborgd.
Scheiding der machten = behoort tot de basisbeginselen van en
democratie bij die scheiding draait het om het verspreiden van de macht
over verschillende instellingen
De verlichtingsfilosoof de Montesquieu die deze scheiding voor de
1ste maal opperde om machtsmisbruik en -willekeur te vermijden.
De scheiding der machten betekent dat elke macht handelt zonder
invloed van andere machten, het is een belangrijk principe in de
democratische rechtstaat.
VERKIEZINGEN
De verkiezingen zijn de vertaling van een democratisch
gedachtengoed naar realiteit. Het zijn de kern van het
democratisch bestel
Zonder zou je minder snel kunnen spreken van inspraak van de
burger in de maatschappij waarvan hij deel uitmaakt.
3
, Via verkiezingen wordt de wil v/h volk duidelijk gemaakt aan de
beleidsvoerders want bij de verkiezingen verkiezen de burgers de
‘uitverkorenen’ die hen zullen vertegenwoordigen in een parlement
In Belgische context zijn verkiezingen erg belangrijk voor de
politieke partijen via aantal verkozenen krijgen de politieke
partijen namelijk dotaties van de overheid (hoe meer verkozen hoe
meer inkomsten voor de partij)
EVOLUTIE IN VERKIEZINGEN IN BELGIË
Voor 1918: elke burger die over meer financiële middelen
beschikten meer stemmen.
Sinds 1918 bestaat het algemeen stemrecht elke mannelijke
burger gaan stemmen
In 1948 krijgen vrouwen stemrecht in België
Vandaag kan elke Belgische burger die beschikt over zijn of haar
rechten en die ouder is dan 18 gaan stemmen
België als een van de weinige landen in Europa/wereld een
opkomstplicht heeft op regionaal en federaal niveau
Je bent als burger verplicht om je aan te melden bij een
kiesbureau op de dag v/d verkiezingen
Sinds juli 2021 is er geen opkomstplicht meer bij lokale
verkiezingen, je bent niet langer verplicht om je aan te melden bij
het stembureau voor de gemeentelijke en provinciale verkiezingen.
Deze beslissing gaat in tegen het advies van experten die vrezen
voor een mindere participatie van groepen die minder betrokken zijn
in de maatschappij
HET BELGISCHE KIESSTELSEL
In België kennen we een stelsel gebaseerd op evenredigheid en
partij krijgt het aantal zetels in verhouding met het aantal stemmen
die ze behaalde
Vb. behaalde een partij 25% van de stemmen krijgen ze 25% v/d zetels in het
parlement
Er is wel een kiesdrempel ingebouwd, je moet minstens 5% van de
stemmen halen om te mogen zetelen in het parlement. Het wordt
4
DEMOCRATIE EN RECHTSTAAT
MACHT
Definitie = macht is een moeilijk te omschrijven, maar essentieel
onderdeel van politiek. Bij macht draait het hem om de invloed die je als
actor kan uitvoeren op andere actoren. Macht heeft de volgende
kenmerken:
- Intentioneel: de persoon die de macht uitvoert, doet het
doelbewust.
- Effectief: als de macht tot resultaat leidt.
- Daad en vermogen: iemand het vermogen heeft om daden
uit te lokken
- Asymmetrisch: machthebbende meer overheersing heeft
over het machtsubject dan het machtsubject over de
machthebbende
Vb. een agent heeft de macht om je een boete te geven als je een overtreding
begaat, maar jij kan geen boete schrijven als die agent in overtreding gaat.
Om macht uit te oefenen, kan je gebruik maken van verschillende
machtsmiddelen. Ene is al positiever dan het andere maar vaak
hebben ze dan wel resultaat.
Vb. van machtsmiddelen: dwang of geweld, maatschappelijke steun,
relaties en netwerken, …
Latente macht= het hebben van macht zonder dat je die eigenlijk
echt uitoefent. De persoon die de macht ondervindt gaat dus al
handelt rekening houden met wat de machthebber zal doen.
DEMOCRATIE
Democratie kan je in de westerse cultuur samenvatten als
‘democratie is het bestuur van, voor en door het volk’
Van het volk → De macht ligt bij het volk. Het volk is de hoogste
baas in het land, degene die bestuurd worden dat zijn wij,
beslissingen die genomen worden gelden voor ons
Voor het volk → De regering moet beslissingen nemen in het
belang/voordeel van de mensen.
1
, Door het volk → De mensen kiezen zelf hun leiders (bv via
verkiezingen).
1. Sociaal contract
Er is een stilzwijgende afspraak tussen burgers en staat waarbij die
burgers de macht geven aan de staat in ruil voor die macht moet de
staat de burger centraal stellen in haar beleid
2. Regels en procedures
om ervoor te zorgen dat de staat die de burger centraal stelt zijn er
een aantal regels en procedures afgesproken zodat de staat haar
macht niet misbruikt.
De machthebbers moeten aan deze regels voldoen. Als dat niet
gebeurd zijn er regels om die corrupte machthebbers te vermijden.
3. Respect voor individuele rechten
Elke burger van een democratische staat heeft een aantal rechten
die moeten geeerbiedigd worden door de staat, de staat is hier
medeverantwoordelijk voor om die individuele rechten te
beschermen.
DE 3 MACHTEN
Bij democratie wordt vaak gesproken over de aanwezigheid van 3
machten en het belang van de verantwoordelijkheid van elke macht
en vooral de scheiding tussen die machten.
1) Wetgevende macht
- De macht die instaat voor het maken van de wet.
- Parlementen die instaan voor het wetgevende van een
democratie.
Parlement ontwerpt de wet, wordt wetvoorstel genoemd
- Eenmaal iedereen het ontwerp goedkeurt en door het
parlement gestemd wordt kan die wet uitgevoerd worden door
de uitvoerende macht.
- In België zijn er 6 parlementen die wetten kunnen maken:
Federaal parlement:
Het Vlaamse parlement
De Franse gemeenschapsraad
Het Waalse parlement
Het Brussels hoofdstedelijk parlement
Het Parlement van de Duitstalige gemeenschap
2
, 2) Uitvoerende macht
- Verantwoordelijk voor het uitvoeren van de goedgekeurde
wetten.
- Laatste tijd zijn veel wetten het gevolg van een wetsontwerp
door de regering
In België zijn er 6 regeringen met uitvoerende macht
Belgische regering
Vlaamse regering
Frans gemeenschapsregering
Waalse gewestregering
Brussels hoofdstedelijke gewestregering
Regering van de Duitstalige gemeenschap
3) Rechterlijke macht
- Verantwoordelijk voor de rechtspraak in het land.
- Door de scheiding der machten is de onafhankelijkheid van de
rechterlijke macht gewaarborgd.
Scheiding der machten = behoort tot de basisbeginselen van en
democratie bij die scheiding draait het om het verspreiden van de macht
over verschillende instellingen
De verlichtingsfilosoof de Montesquieu die deze scheiding voor de
1ste maal opperde om machtsmisbruik en -willekeur te vermijden.
De scheiding der machten betekent dat elke macht handelt zonder
invloed van andere machten, het is een belangrijk principe in de
democratische rechtstaat.
VERKIEZINGEN
De verkiezingen zijn de vertaling van een democratisch
gedachtengoed naar realiteit. Het zijn de kern van het
democratisch bestel
Zonder zou je minder snel kunnen spreken van inspraak van de
burger in de maatschappij waarvan hij deel uitmaakt.
3
, Via verkiezingen wordt de wil v/h volk duidelijk gemaakt aan de
beleidsvoerders want bij de verkiezingen verkiezen de burgers de
‘uitverkorenen’ die hen zullen vertegenwoordigen in een parlement
In Belgische context zijn verkiezingen erg belangrijk voor de
politieke partijen via aantal verkozenen krijgen de politieke
partijen namelijk dotaties van de overheid (hoe meer verkozen hoe
meer inkomsten voor de partij)
EVOLUTIE IN VERKIEZINGEN IN BELGIË
Voor 1918: elke burger die over meer financiële middelen
beschikten meer stemmen.
Sinds 1918 bestaat het algemeen stemrecht elke mannelijke
burger gaan stemmen
In 1948 krijgen vrouwen stemrecht in België
Vandaag kan elke Belgische burger die beschikt over zijn of haar
rechten en die ouder is dan 18 gaan stemmen
België als een van de weinige landen in Europa/wereld een
opkomstplicht heeft op regionaal en federaal niveau
Je bent als burger verplicht om je aan te melden bij een
kiesbureau op de dag v/d verkiezingen
Sinds juli 2021 is er geen opkomstplicht meer bij lokale
verkiezingen, je bent niet langer verplicht om je aan te melden bij
het stembureau voor de gemeentelijke en provinciale verkiezingen.
Deze beslissing gaat in tegen het advies van experten die vrezen
voor een mindere participatie van groepen die minder betrokken zijn
in de maatschappij
HET BELGISCHE KIESSTELSEL
In België kennen we een stelsel gebaseerd op evenredigheid en
partij krijgt het aantal zetels in verhouding met het aantal stemmen
die ze behaalde
Vb. behaalde een partij 25% van de stemmen krijgen ze 25% v/d zetels in het
parlement
Er is wel een kiesdrempel ingebouwd, je moet minstens 5% van de
stemmen halen om te mogen zetelen in het parlement. Het wordt
4
