Differentiële psychologie
3e bachelor
1
,Inleiding persoonlijkheidspsychologie
Verschil persoonlijkheidspsychologie en differentiële psychologie?
g Persoonlijkheidspsychologie gaat zich richten op verschillende analyseniveaus. Het brengt
klassieke theorieën die vaak vertrekken van een universele benadering van de mens; wat
kunnen we op iedereen gaan toepassen? Voorbeeld: Freud.
g Nu meer kijken naar hedendaags onderzoek; gaat kijken naar groepsverschillen en naar wat
niet universeel is. Nadruk ligt dus op verschillen, vandaar dat nu spreekt over differentiële
psychologie. Elke onderzoeker gaat zich specialiseren binnen een bepaald perspectief. Elk van
de bestaande perspectieven omvat delen van de waarheid. Hebt verschillende
kennisdomeinen die gaan samenwerken.
Kennis domein
= een gespecialiseerd gebied binnen de wetenschap van de psychologie van waaruit psychologen zich
richten op het leren over specifieke en beperkte aspecten van de menselijke natuur.
!!! Toepassing examen: “Iemand doet zijn onderzoek op deze manier, tot welk domein denk je dat deze
behoort?”
Er zijn 6 kennis domeinen met eigen theorieën, veronderstellingen en empirisch onderzoek.
Dispositionele domein
- De aandacht wordt vooral gericht op manieren waarop individuen verschillend zijn van elkaar.
Dit domein doorkruist daardoor alle andere domeinen.
- Het centrale doel is om fundamentele disposities te identificeren (meest belangrijke manieren
waarop individuen verschillend zijn).
- Gaat over alle disposities (kan gaan over persoonlijkheidstrekken, emoties, …) die kunnen maken
dat je verschillen kan vinden.
- Disposities maken dat individuen verschillend zijn van elkaar.
Biologische domein
- Mensen zijn in de eerste plaats verzamelingen van biologische systemen. Die systemen zijn de
bouwstenen voor gedrag, denken en emoties.
- Hebben her hierbinnen over genetische benadering van persoonlijkheid, fysiologische
benadering van persoonlijkjheid (bv. de link tussen hormonen en persoonlijkheid) en
evolutionaire benadering van persoonlijkheid (bv. hoe adaptaties aan omgeving invloed kunnen
hebben op de persoonlijkheid). Het evolutionare gaat over verschillende generaties heen.
- Bijvoorbeeld: tweelingonderzoek -> is typisch kijken naar genetische basis van persoonlijkheid
en gaat dus over het bilogisch domein.
Intrapsychische
- Gaat over het mentale mechanisme van persoonlijkheid, het onbewuste. Mentale mechanismen
van de persoonlijkheid, vaak niet op ‘bewust niveau’.
4
,- Persoonlijkheidspsychologie : Freud’s klassieke theorie en meer moderne benaderingen van de
psychoanalyse (onderdrukking, ontkenning, projectie etc.); Motieven voor behoeften (power,
achievement, intimacy) (TAT).
Cignitief- en ervarings domein
- Aandacht voor cognitie en subjectieve ervaringen zoals bewuste gedachten, gevoelens,
overtuigingen, verlangens. Het woord subjectief is hier belangrijk! Gaat over de ervaring zoals de
persoon dat ervaart en wat die persoon zijn overtuigingen, gevoelens en verlangens zijn. gaan
hierbij kijken naar:
§ Zelf en zelfconcept
§ Streefdoelen
§ Emotionele ervaringen
§ Intelligentie
Sociale- en culturele domein
- Hoe wordt persoonlijkheid beïnvloedt door cultuur en door sociale contexten waarin een
persoon zich bevindt binnen een cultuur?
- Persoonlijkheid beïnvloedt en wordt beïnvloed door cultuur en sociale contexten.
- Onderzoek naar culturele verschillen tussen groepen (bv. naar agressie).
- Individuele verschillen in culturen — Hoe komt persoonlijkheid tot uiting in een sociale context?
Aanpassings domein – domein van aanpassing
- Gaat vooral over onze manier van copen en aanpassen aan gebeurtenissen in het dagelijkse
leven. Groot deel ervan gaat over; als je aanpassingen hebt aan gezondheid, hoe ga je daarmee
om? Hoe ga je daarmee copen, hoe ga je je aanpassen?
- Persoonlijkheid heeft dus een sleutelrol bij onze manier van ‘copen’ en aanpassen aan
gebeurtenissen in het dagelijks leven.Persoonlijkheid staat in verband met gezondheid en staat
in verband met problemen bij coping en aanpassing.
- Persoonlijkheidsstoornissen -> vooral te zien bij klinische psychiatrie.
5
, Dispositionele domein
Persoonlijkheidstrekken over de tijd: Stabiliteit vs. verandering
Stabiliteit OF verandering van trekken behoort tot het dispositionele domein.
Let op! Persoonlijkheidscoherentie is geen verandering, maar verwijst naar de stabiliteit van de trek.
De trek veranderd niet, wat aan de grondslag zit veranderd niet! Maar wat de uiting van de trek kan
wel verschillend zijn over tijd. Dus, coherentie = de onderliggende trek is hetzelfde gebleven, maar de
uiting is anders.
g Bijvoorbeeld – trek extraversie: als baby enthousiast met eten spelen, als tiener veel feesten,
als volwassen of oudere nog graag in achtbaan gaan.
g Belangrijk: ouderen met persoonlijkheidsstoornis missen ze vaak omdat de uiting anders
wordt.
Belangrijke vragen:
- Hoe evolueert persoonlijkheid doorheen iemands leven?
- Hoe stabiel zijn verschillen tussen mensen doorheen de tijd?
- Wat verandert er, wat blijft stabiel?
- Kan je van kleinsaf al in verschillen tussen kinderen, latere verschillen zien in volwassenheid?
- Als nadenkt over hoe was toen 12-13j was en over hoe je nu bent, zijn dat dan twee verschillende
personen of nog dezelfde?
Als we het hebben over persoonlijkheidsontwikkeling zijn er twee begrippen heel belangrijk:
stabiliteit en verandering. Gaan kijken over de tijd; wat is eerder stabiliteit en wat is eerder
verandering.
1. Wat is persoonlijkheidsontwikkeling?
Waar is er samenhang, waar is er consistentie, stabiliteit van eigenschappen over tijd en wat is de wijze
waarop mensen veranderen doorheen de tijd?
Er zijn veel verschillende vormen van zowel stabiliteit als verandering (belangrijk het onderscheid
tussen allemaal te kennen!):
- Rangorde stabiliteit
- Rangorde verandering
- Gemiddelde niveau stabiliteit
- Gemiddelde niveau verandering
Vormen van stabiliteit
Rangorde stabiliteit = je relatieve positie t.o.v. anderen blijft dezelfde doorheen de tijd
g Bv. lengte (als kind altijd kleinste en nu ook nog), agressie (als kind zeer agressief en nu ook
nog), …
6
3e bachelor
1
,Inleiding persoonlijkheidspsychologie
Verschil persoonlijkheidspsychologie en differentiële psychologie?
g Persoonlijkheidspsychologie gaat zich richten op verschillende analyseniveaus. Het brengt
klassieke theorieën die vaak vertrekken van een universele benadering van de mens; wat
kunnen we op iedereen gaan toepassen? Voorbeeld: Freud.
g Nu meer kijken naar hedendaags onderzoek; gaat kijken naar groepsverschillen en naar wat
niet universeel is. Nadruk ligt dus op verschillen, vandaar dat nu spreekt over differentiële
psychologie. Elke onderzoeker gaat zich specialiseren binnen een bepaald perspectief. Elk van
de bestaande perspectieven omvat delen van de waarheid. Hebt verschillende
kennisdomeinen die gaan samenwerken.
Kennis domein
= een gespecialiseerd gebied binnen de wetenschap van de psychologie van waaruit psychologen zich
richten op het leren over specifieke en beperkte aspecten van de menselijke natuur.
!!! Toepassing examen: “Iemand doet zijn onderzoek op deze manier, tot welk domein denk je dat deze
behoort?”
Er zijn 6 kennis domeinen met eigen theorieën, veronderstellingen en empirisch onderzoek.
Dispositionele domein
- De aandacht wordt vooral gericht op manieren waarop individuen verschillend zijn van elkaar.
Dit domein doorkruist daardoor alle andere domeinen.
- Het centrale doel is om fundamentele disposities te identificeren (meest belangrijke manieren
waarop individuen verschillend zijn).
- Gaat over alle disposities (kan gaan over persoonlijkheidstrekken, emoties, …) die kunnen maken
dat je verschillen kan vinden.
- Disposities maken dat individuen verschillend zijn van elkaar.
Biologische domein
- Mensen zijn in de eerste plaats verzamelingen van biologische systemen. Die systemen zijn de
bouwstenen voor gedrag, denken en emoties.
- Hebben her hierbinnen over genetische benadering van persoonlijkheid, fysiologische
benadering van persoonlijkjheid (bv. de link tussen hormonen en persoonlijkheid) en
evolutionaire benadering van persoonlijkheid (bv. hoe adaptaties aan omgeving invloed kunnen
hebben op de persoonlijkheid). Het evolutionare gaat over verschillende generaties heen.
- Bijvoorbeeld: tweelingonderzoek -> is typisch kijken naar genetische basis van persoonlijkheid
en gaat dus over het bilogisch domein.
Intrapsychische
- Gaat over het mentale mechanisme van persoonlijkheid, het onbewuste. Mentale mechanismen
van de persoonlijkheid, vaak niet op ‘bewust niveau’.
4
,- Persoonlijkheidspsychologie : Freud’s klassieke theorie en meer moderne benaderingen van de
psychoanalyse (onderdrukking, ontkenning, projectie etc.); Motieven voor behoeften (power,
achievement, intimacy) (TAT).
Cignitief- en ervarings domein
- Aandacht voor cognitie en subjectieve ervaringen zoals bewuste gedachten, gevoelens,
overtuigingen, verlangens. Het woord subjectief is hier belangrijk! Gaat over de ervaring zoals de
persoon dat ervaart en wat die persoon zijn overtuigingen, gevoelens en verlangens zijn. gaan
hierbij kijken naar:
§ Zelf en zelfconcept
§ Streefdoelen
§ Emotionele ervaringen
§ Intelligentie
Sociale- en culturele domein
- Hoe wordt persoonlijkheid beïnvloedt door cultuur en door sociale contexten waarin een
persoon zich bevindt binnen een cultuur?
- Persoonlijkheid beïnvloedt en wordt beïnvloed door cultuur en sociale contexten.
- Onderzoek naar culturele verschillen tussen groepen (bv. naar agressie).
- Individuele verschillen in culturen — Hoe komt persoonlijkheid tot uiting in een sociale context?
Aanpassings domein – domein van aanpassing
- Gaat vooral over onze manier van copen en aanpassen aan gebeurtenissen in het dagelijkse
leven. Groot deel ervan gaat over; als je aanpassingen hebt aan gezondheid, hoe ga je daarmee
om? Hoe ga je daarmee copen, hoe ga je je aanpassen?
- Persoonlijkheid heeft dus een sleutelrol bij onze manier van ‘copen’ en aanpassen aan
gebeurtenissen in het dagelijks leven.Persoonlijkheid staat in verband met gezondheid en staat
in verband met problemen bij coping en aanpassing.
- Persoonlijkheidsstoornissen -> vooral te zien bij klinische psychiatrie.
5
, Dispositionele domein
Persoonlijkheidstrekken over de tijd: Stabiliteit vs. verandering
Stabiliteit OF verandering van trekken behoort tot het dispositionele domein.
Let op! Persoonlijkheidscoherentie is geen verandering, maar verwijst naar de stabiliteit van de trek.
De trek veranderd niet, wat aan de grondslag zit veranderd niet! Maar wat de uiting van de trek kan
wel verschillend zijn over tijd. Dus, coherentie = de onderliggende trek is hetzelfde gebleven, maar de
uiting is anders.
g Bijvoorbeeld – trek extraversie: als baby enthousiast met eten spelen, als tiener veel feesten,
als volwassen of oudere nog graag in achtbaan gaan.
g Belangrijk: ouderen met persoonlijkheidsstoornis missen ze vaak omdat de uiting anders
wordt.
Belangrijke vragen:
- Hoe evolueert persoonlijkheid doorheen iemands leven?
- Hoe stabiel zijn verschillen tussen mensen doorheen de tijd?
- Wat verandert er, wat blijft stabiel?
- Kan je van kleinsaf al in verschillen tussen kinderen, latere verschillen zien in volwassenheid?
- Als nadenkt over hoe was toen 12-13j was en over hoe je nu bent, zijn dat dan twee verschillende
personen of nog dezelfde?
Als we het hebben over persoonlijkheidsontwikkeling zijn er twee begrippen heel belangrijk:
stabiliteit en verandering. Gaan kijken over de tijd; wat is eerder stabiliteit en wat is eerder
verandering.
1. Wat is persoonlijkheidsontwikkeling?
Waar is er samenhang, waar is er consistentie, stabiliteit van eigenschappen over tijd en wat is de wijze
waarop mensen veranderen doorheen de tijd?
Er zijn veel verschillende vormen van zowel stabiliteit als verandering (belangrijk het onderscheid
tussen allemaal te kennen!):
- Rangorde stabiliteit
- Rangorde verandering
- Gemiddelde niveau stabiliteit
- Gemiddelde niveau verandering
Vormen van stabiliteit
Rangorde stabiliteit = je relatieve positie t.o.v. anderen blijft dezelfde doorheen de tijd
g Bv. lengte (als kind altijd kleinste en nu ook nog), agressie (als kind zeer agressief en nu ook
nog), …
6
