Algemene beginselen
Defi niti e
Formeel strafrecht = strafprocesrecht = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato
- Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel strafrecht
wordt toegepast
- Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht
van een misdrijf
o Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
o Bepaalt rechtspositie betrokken personen
o + organisatie & werking rechtscolleges
o + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
- Bronnen
o Grondwet 1830
Fundamentele rechten
Bepalingen inzake rechterlijke macht
Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en
ministers
o Wetboek van strafvordering (Sv.)
Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
o Verzamelwetgeving
Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024
o Nieuw wetboek van strafprocesrecht in het vooruitzicht?
Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
Regeerakkoord BDW (2025)
“In samenspraak met de onderzoeksrechters en het openbaar ministerie die zelf al gezamenlijk bepaalde
voorstellen formuleerden, wordt het strafprocesrecht hervormd op voorstel van de regering. Deze
hervorming moet de strafprocedure moderniseren, efficiënter maken en versnellen. Er wordt tevens een
oplossing geboden voor de door het Grondwettelijk Hof ongrondwettig geachte verschil in procedurele
rechten van de verdediging al naargelang het strafonderzoek de vormt aanneemt van een
opsporingsonderzoek dan wel een gerechtelijk onderzoek.
Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de onderzoeksrechter en het openbaar ministerie,
zonder daarbij het principe van rechterlijk toezicht op het gebruik van dwangmaatregelen en ingrijpende
onderzoeksmethoden te verlaten.”
- Impact nieuw strafwetboek?
o Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
Concordantie
Art. 216novies Sv.: Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
o Art. 78 N.Sw.
“Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen strafniveau
bepalen”
Ҥ7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat hierbij enige
verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als
"misdrijven waarop een straf van niveau 4, 5, 6, 7 of 8 is gesteld".
1
, Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat hierbij enige
verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als
"misdrijven waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is gesteld".
§ 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen die
voor hun toepassing verwijzen naar een strafdrempel van een gevangenisstraf van
minimum een jaar, deze verwijzing worden gelezen als een verwijzing naar een
gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door artikel 36.“
Indeling misdrijven huidig Sw.
Wettelijke driedelige indeling
Bepaling aard v/h misdrijf obv de strafmaat (kwantitatief criterium)
- Misdaad
o Criminele straf
o Vrijheidstraffen (opsluiting en hechtenis): levenslang of tijdelijk (min. 5 jaar)
o Geldboete 26 euro en meer (MAAR nooit als hoofdstraf) (!opdeciemen!)
o Vb: moord
- Wanbedrijf
o Correctionele straf
o Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
o Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf
o Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!)
o Vb: diefstal
- Overtreding
o Politiestraf
o Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 1 – 7 dagen
o Geldboete: 1 – 25 euro (!opdeciemen!)
o Vb: vernielen van eigendom
2
,Doelstellingen strafprocesrecht
Verschillende belangen tegenover elkaar
- Gemeenschap (bestraffing criminaliteit)
- Slachtoffer (schadevergoeding)
- Verdachte (eerlijk proces)
Dubbele finaliteit strafprocesrecht
- Waarheidsvinding
o Optiek openbaar belang
o Op welke wijze bewijzen vergaren + hoe op grond hiervan tot eventuele
veroordeling kunnen komen
- Bescherming individuele grondrechten
o Optiek individuele burger
o In kader waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande beperking
grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten, maar ook derden)
o Ruimer dan rechten van verdediging
- Onderlinge afweging finaliteit
o 19e en eerste helft 20e E: waarheidsvinding
o Pas sinds EVRM bescherming grondrechten zelfstandig doel
o GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
o Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
o Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken
o Concrete afweging door rechtspraak
o Slingerbeweging
Accusatoir vs inquisitoir
Accusatior Inquisitoir
Horizontale processtructuur Verticale processtructuur
Aanklager en verdediging op gelijke voet, Overheid weegt door op procesvoering
met gelijke wapens
Beklaagde niet object, wel volwaardige Verdachte ‘object’ rechtspleging
procespartij
Partijen hebben proces in handen Overheid bepaalt procesverloop
Tegensprekelijk Geheim en niet-tegensprekelijk
Passieve rol rechter met taak om toe te zien Actieve rol rechter met taak om ‘waarheid’
op correct verloop procedure te ontdekken
Volledig openbaar Achter gesloten deuren
Common law (angelsaksische landen) Continentaal-Europees en daarop
geïnspireerde landen
Zuiver accusatoir of inquisitoir komt vrijwel nergens (meer) voor!
Fase ter terechtzitting Vooronderzoek
Verloop strafproces
2 fasen
3
, - Vooronderzoek
o Geheime fase
o Grotendeels inquisitoir
- Onderzoek ten gronde
o Openbare fase
o Grotendeels accusatoir
Vooronderzoek
Doel
- Verdachte identificeren zoniet? Onderzoek stopgezet
- Nagaan voldoende bezwaren
- GEEN uitspraak over grond van de zaak
2 vormen
- Opsporingsonderzoek (90% strafzaken)
o Gevoerd door Procureur des Konings en hulpofficieren
o Zonder tussenkomst onderzoeksrechter (uitz. mini-instructie)
o Afgesloten door beslissing tot niet-vervolging of vervolging (rechtstreekse
dagvaarding vonnisgerecht) of vordering GO
Ook mogelijk: buitengerechtelijke afdoening (minnelijke schikking of
bemiddeling)
o Geen tussenkomst onderzoeksgerechten vereist
- Gerechtelijk onderzoek
o Gevoerd door onderzoeksrechter
o In geval van dwangmaatregelen
o Controle Kamer van Inbeschuldigingstelling
o Afgesloten door Raadkamer: regeling der rechtspleging
Kenmerken (°inquisitoir, maar afgezwakt)
1. Geheim
- Art. 28quinquies, §1 (OO) en art. 57, §1 Sv. (GO)
- Ratio: vermijden dwarsboming onderzoek + onnodige publiciteit
- T.a.v. verdachte en slachtoffer
o Principe: niet betrokken bij onderzoeksverrichtingen
o MILDERINGEN door Wet Franchimont (12/03/1998)
Recht op gratis kopie ondervraging
Recht om inzage of afschrift te vragen (beperkt), ruimer wanneer van
vrijheid beroofd
- T.a.v. de openbare opinie
o Alle onderzoeksverrichtingen en procedurehandelingen zonder publiek
o MILDERINGEN: persmededelingen door PdK of advocaat
2. Niet-tegensprekelijk karakter en sturing vooronderzoek
- Verdachte niet recht om bezwaren te weerleggen (‘tegen te spreken’) en
verweermiddelen aan te voeren
- Ratio: nog geen uitspraak grond van de zaak
- OO:
o Voor 2024: principe geldt onverkort, mits 1 uitz!
4
Defi niti e
Formeel strafrecht = strafprocesrecht = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato
- Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel strafrecht
wordt toegepast
- Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht
van een misdrijf
o Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
o Bepaalt rechtspositie betrokken personen
o + organisatie & werking rechtscolleges
o + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
- Bronnen
o Grondwet 1830
Fundamentele rechten
Bepalingen inzake rechterlijke macht
Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en
ministers
o Wetboek van strafvordering (Sv.)
Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
o Verzamelwetgeving
Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024
o Nieuw wetboek van strafprocesrecht in het vooruitzicht?
Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
Regeerakkoord BDW (2025)
“In samenspraak met de onderzoeksrechters en het openbaar ministerie die zelf al gezamenlijk bepaalde
voorstellen formuleerden, wordt het strafprocesrecht hervormd op voorstel van de regering. Deze
hervorming moet de strafprocedure moderniseren, efficiënter maken en versnellen. Er wordt tevens een
oplossing geboden voor de door het Grondwettelijk Hof ongrondwettig geachte verschil in procedurele
rechten van de verdediging al naargelang het strafonderzoek de vormt aanneemt van een
opsporingsonderzoek dan wel een gerechtelijk onderzoek.
Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de onderzoeksrechter en het openbaar ministerie,
zonder daarbij het principe van rechterlijk toezicht op het gebruik van dwangmaatregelen en ingrijpende
onderzoeksmethoden te verlaten.”
- Impact nieuw strafwetboek?
o Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
Concordantie
Art. 216novies Sv.: Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
o Art. 78 N.Sw.
“Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen strafniveau
bepalen”
Ҥ7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat hierbij enige
verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als
"misdrijven waarop een straf van niveau 4, 5, 6, 7 of 8 is gesteld".
1
, Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat hierbij enige
verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als
"misdrijven waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is gesteld".
§ 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen die
voor hun toepassing verwijzen naar een strafdrempel van een gevangenisstraf van
minimum een jaar, deze verwijzing worden gelezen als een verwijzing naar een
gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door artikel 36.“
Indeling misdrijven huidig Sw.
Wettelijke driedelige indeling
Bepaling aard v/h misdrijf obv de strafmaat (kwantitatief criterium)
- Misdaad
o Criminele straf
o Vrijheidstraffen (opsluiting en hechtenis): levenslang of tijdelijk (min. 5 jaar)
o Geldboete 26 euro en meer (MAAR nooit als hoofdstraf) (!opdeciemen!)
o Vb: moord
- Wanbedrijf
o Correctionele straf
o Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
o Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf
o Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!)
o Vb: diefstal
- Overtreding
o Politiestraf
o Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 1 – 7 dagen
o Geldboete: 1 – 25 euro (!opdeciemen!)
o Vb: vernielen van eigendom
2
,Doelstellingen strafprocesrecht
Verschillende belangen tegenover elkaar
- Gemeenschap (bestraffing criminaliteit)
- Slachtoffer (schadevergoeding)
- Verdachte (eerlijk proces)
Dubbele finaliteit strafprocesrecht
- Waarheidsvinding
o Optiek openbaar belang
o Op welke wijze bewijzen vergaren + hoe op grond hiervan tot eventuele
veroordeling kunnen komen
- Bescherming individuele grondrechten
o Optiek individuele burger
o In kader waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande beperking
grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten, maar ook derden)
o Ruimer dan rechten van verdediging
- Onderlinge afweging finaliteit
o 19e en eerste helft 20e E: waarheidsvinding
o Pas sinds EVRM bescherming grondrechten zelfstandig doel
o GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
o Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
o Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken
o Concrete afweging door rechtspraak
o Slingerbeweging
Accusatoir vs inquisitoir
Accusatior Inquisitoir
Horizontale processtructuur Verticale processtructuur
Aanklager en verdediging op gelijke voet, Overheid weegt door op procesvoering
met gelijke wapens
Beklaagde niet object, wel volwaardige Verdachte ‘object’ rechtspleging
procespartij
Partijen hebben proces in handen Overheid bepaalt procesverloop
Tegensprekelijk Geheim en niet-tegensprekelijk
Passieve rol rechter met taak om toe te zien Actieve rol rechter met taak om ‘waarheid’
op correct verloop procedure te ontdekken
Volledig openbaar Achter gesloten deuren
Common law (angelsaksische landen) Continentaal-Europees en daarop
geïnspireerde landen
Zuiver accusatoir of inquisitoir komt vrijwel nergens (meer) voor!
Fase ter terechtzitting Vooronderzoek
Verloop strafproces
2 fasen
3
, - Vooronderzoek
o Geheime fase
o Grotendeels inquisitoir
- Onderzoek ten gronde
o Openbare fase
o Grotendeels accusatoir
Vooronderzoek
Doel
- Verdachte identificeren zoniet? Onderzoek stopgezet
- Nagaan voldoende bezwaren
- GEEN uitspraak over grond van de zaak
2 vormen
- Opsporingsonderzoek (90% strafzaken)
o Gevoerd door Procureur des Konings en hulpofficieren
o Zonder tussenkomst onderzoeksrechter (uitz. mini-instructie)
o Afgesloten door beslissing tot niet-vervolging of vervolging (rechtstreekse
dagvaarding vonnisgerecht) of vordering GO
Ook mogelijk: buitengerechtelijke afdoening (minnelijke schikking of
bemiddeling)
o Geen tussenkomst onderzoeksgerechten vereist
- Gerechtelijk onderzoek
o Gevoerd door onderzoeksrechter
o In geval van dwangmaatregelen
o Controle Kamer van Inbeschuldigingstelling
o Afgesloten door Raadkamer: regeling der rechtspleging
Kenmerken (°inquisitoir, maar afgezwakt)
1. Geheim
- Art. 28quinquies, §1 (OO) en art. 57, §1 Sv. (GO)
- Ratio: vermijden dwarsboming onderzoek + onnodige publiciteit
- T.a.v. verdachte en slachtoffer
o Principe: niet betrokken bij onderzoeksverrichtingen
o MILDERINGEN door Wet Franchimont (12/03/1998)
Recht op gratis kopie ondervraging
Recht om inzage of afschrift te vragen (beperkt), ruimer wanneer van
vrijheid beroofd
- T.a.v. de openbare opinie
o Alle onderzoeksverrichtingen en procedurehandelingen zonder publiek
o MILDERINGEN: persmededelingen door PdK of advocaat
2. Niet-tegensprekelijk karakter en sturing vooronderzoek
- Verdachte niet recht om bezwaren te weerleggen (‘tegen te spreken’) en
verweermiddelen aan te voeren
- Ratio: nog geen uitspraak grond van de zaak
- OO:
o Voor 2024: principe geldt onverkort, mits 1 uitz!
4
