Rechtsfilosofie
Hoofdstuk 1: inleiding & bevelstheorie
John Austin
Austin leefde rond het begin en midden van de 19de eeuw en was een Britse rechtsfilosoof
⇒ In 1831 schreef hij de bevelstheorie
Hij was een van de eerste die het recht systematisch probeerde te definiëren.
Hij stelde zich de vraag: 'Wat is recht?, en om een antwoord op deze vraag te krijgen ging hij
zich afscheiden met;
● De morele waarde (rechtvaardigheid)
● Godsdienst ⇒ dit kwam vooral doordat hij goed bevriend was met utilistische
filosofen zoals Bentham
Hij bekijkt het recht als wetenschap en past een rechtspositivistische methode toe
⇒ Rechtspositivisme is de opvatting dat het recht bestaat uit regels die door een bevoegde
autoriteit volgens geldige procedures zijn vastgesteld, los van morele overwegingen. Het
bestaan en de inhoud van het recht hangt af van sociale feiten en niet van de morele
waarden van het recht.
★ Daar tegenover heb je het natuurrecht = dit is een stroming die gelooft dat het recht
niet los kan gezien worden van de morele inhoud ervan.
→ Precies bepalen wat het domein of onderwerp is van de rechtsgeleerdheid - het is niet
afgebakend en daarom vermengd met andere onderwerpen zoals bv de moraal of de religie
Doel: het recht voor eens en altijd helder krijgen, dit aan de hand van een systematische en
analytische methode die uitgaat van concrete juridische begrippen om te komen tot een
concreet concept
De bevelstheorie
In enge zin ⇒ regels door suprieur politieke mensen gericht tot insuperieure mensen in
politiek opzicht
In algemene zin ⇒ redelijk wezen dat macht uitoefent over een ander redelijk wezen om
het gedrag te sturen, niet noodzakelijk menselijke wezens
- Ook zijn er goddelijke wetten: niet positief, niet door mensen gesteld
- Positief recht - positief moraal (twee verschillende kanten)
Om een duidelijk geheel te plaatsen moet je eerst wetten in algemene zin hebben.
Definitie rechtsregel: ‘ algemeen bevel van een superieur of soeverein, dat een verplichting
oplegt aan zijn ondergeschikte en is voorzien van een dreiging van een sanctie bij niet
nakoming’
,1. Bevel
➔ Een wet of regel is bij Austin een algemeen bevel
◆ Een wens van X (de bevelgever) dat Y iets doet of nalaat
◆ Wens moet uitdrukkelijk geformuleerd zijn, in woorden of tekens ⇒ een
loutere gedachte telt niet
◆ Het bevel moet algemeen zijn ⇒ niet gericht tot 1 persoon, maar tot een
klasse van personen + herhaalbaar
2. Verplichting en sanctie
➔ Een bevel is pas een deel van het recht als er een verplichting bestaat om hem te
gehoorzamen
◆ Bij niet-naleving dreigt er kwaad (sanctie)
◆ Gaat niet enkel om strafrechtelijke sancties, maar ook om civiele of
burgerlijke gevolgen
● VB. schadevergoeding
Zonder sancties is er geen recht, enkel een morele regel.
3. Superioriteit en soeverein
➔ Een bevel komt altijd van een superieur X en is gericht op een ondergeschikte Y
◆ Meerderheid van de samenleving is gewoon om X te gehoorzamen
◆ X heeft niet de gewoonte om iemand anders te gehoorzamen
Deze soeverein kan zowel een persoon als een groep zijn.
Bij Austin staat de soeverein buiten of boven het recht zelf: hij is de bron van de wet en is
er daarom niet aan onderworpen.
Er is een verschil tussen een superieur en de soeverein:
De soeverein is de hoogste macht of gezag
⇒ Een soeverein is altijd superieur, maar een superieur is niet altijd soeverein
● VB. Een docent is superieur tegenover zijn studenten, maar de docent is nog altijd
onderworpen aan andere regels van bovenaf.
Hoofdstuk 2 : Theorie(en) van het Rechtspositivisme
positivisme & rechtspositivisme
Auguste Comte (1798–1857) wordt beschouwd als de grondlegger (“vader”) van het
positivisme.
Volgens hem doorloopt de mensheid in haar ontwikkeling drie stadia. Pas in het derde
stadium bereikt de mens het positivistische denken.
,de 3 stadia
1. Theologisch/ religieus stadium
→ de mens verklaart de werkelijkheid door te verwijzen naar god(en)
bv een natuurlijk fenomeen ( bliksem) worden gezien als het werk van God
⇒ het recht wordt beschouwd als afkomstig van goddelijke wetten
2. Metafysisch/ abstract stadium
→ De mens verklaart de werkelijkheid via abstracte en absolute begrippen ( rede,
rechtvaardigheid,...)
⇒ het recht is gebaseerd op algemene, universele beginselen die altijd en overal gelden
= NATUURRECHT
3. Positivistisch/ wetenschappelijk stadium
→ de mens verklaart de werkelijkheid door observeerbare feiten en wetenschappelijke
waarnemingen ( alleen wat empirisch vaststelbaar is, telt)
⇒ het recht wordt gezien als het product van de feitelijke wetgever
= positief recht
Voorbeeld: In België kunnen we de feitelijke wetgever aanwijzen (Parlement in Brussel). De
wetten die daar worden gemaakt, vormen het positieve recht. Wie ze overtreedt, kan door
politie en rechtbanken gesanctioneerd worden. Dit zijn concreet observeerbare feiten.
begrippen
Rechtspositivisme = een stroming binnen de rechtsfilosofie die het gebied van de
rechtswetenschap beperkt tot het zintuiglijk waarneembare/vaststelbare.
het benadrukt :
- recht is wat door de bevoegde overheid wordt vastgesteld
- recht is niet afhankelijk van moraal, religie, natuurrecht
- het recht geldt omdat het op een juiste manier is tot stand gekomen
Positivisme = stroming in de filosofie die het gebied van het weten beperkt tot wat met de
zintuigen kan worden waargenomen/vastgesteld.
Positief recht = onderwerp van de positivistische rechtswetenschap, te weten: recht dat
door mensen, i.h.b. de staat/gemeenschap, is gesteld of erkend en dat op vastgestelde
wetten of gewoonten berust
Natuurrechtstheorie: rechtsfilosofische stroming die het gebied van de rechtsleer uitbreidt
tot het bovenzinnelijke en die het natuurrecht als ideaal beschouwd, een universeel recht dat
niet door mensen is gemaakt maar aan de natuur wordt ontleend.
, → Rechtspositivisme staat tegenover de natuurrecht theorie omdat het alleen de wetten
erkent die door mensen zijn gemaakt, terwijl de natuurrecht theorie ook gelooft in hogere
regels die niet door mensen zijn gemaakt.
Het rechtspositivisme vertrekt van twee belangrijke stellingen die het
onderscheiden van de natuurrechttheorie.
1) Rechtsgeldigheid hangt af van sociale feiten
→ regels = recht omdat ze gebaseerd zijn op vaststelbare feiten in de samenleving & niet omdat
ze moreel juist zijn.
recht kan geldig zijn wanneer ;
- het afkomstig is van een soeverein
- ontstaan is uit gewoonte
- op een juiste wijze tot stand is gekomen
- ook effectief wordt toegepast
Dus: iets is recht omdat het op een geldige manier tot stand is gekomen binnen de
samenleving.
2) Recht en moraal zijn niet noodzakelijk verbonden
→ volgens het rechtspositivisme zijn recht en moraal niet noodzakelijk verbonden, maar kunnen
overeenkomen
dus om te bepalen wat recht is→ moet je niet eerst nagaan of het moreel juist is.
De vraag: “Wat is recht?” is strikt gescheiden van “Wat behoort recht te zijn?”
⇒ Een wet kan dus juridisch geldig zijn, ook al vinden mensen ze moreel slecht.
Austin & de bevelstheorie (kort)
John Austin is een rechtspositivist en ontwikkelde de bevelstheorie van het recht.
Kernidee: recht = bevel → Volgens Austin is recht:
- een bevel van de soeverein, dat gedragsregels oplegt, en dat gepaard gaat
met een dreiging van een sanctie bij niet-naleving.
Hoofdstuk 1: inleiding & bevelstheorie
John Austin
Austin leefde rond het begin en midden van de 19de eeuw en was een Britse rechtsfilosoof
⇒ In 1831 schreef hij de bevelstheorie
Hij was een van de eerste die het recht systematisch probeerde te definiëren.
Hij stelde zich de vraag: 'Wat is recht?, en om een antwoord op deze vraag te krijgen ging hij
zich afscheiden met;
● De morele waarde (rechtvaardigheid)
● Godsdienst ⇒ dit kwam vooral doordat hij goed bevriend was met utilistische
filosofen zoals Bentham
Hij bekijkt het recht als wetenschap en past een rechtspositivistische methode toe
⇒ Rechtspositivisme is de opvatting dat het recht bestaat uit regels die door een bevoegde
autoriteit volgens geldige procedures zijn vastgesteld, los van morele overwegingen. Het
bestaan en de inhoud van het recht hangt af van sociale feiten en niet van de morele
waarden van het recht.
★ Daar tegenover heb je het natuurrecht = dit is een stroming die gelooft dat het recht
niet los kan gezien worden van de morele inhoud ervan.
→ Precies bepalen wat het domein of onderwerp is van de rechtsgeleerdheid - het is niet
afgebakend en daarom vermengd met andere onderwerpen zoals bv de moraal of de religie
Doel: het recht voor eens en altijd helder krijgen, dit aan de hand van een systematische en
analytische methode die uitgaat van concrete juridische begrippen om te komen tot een
concreet concept
De bevelstheorie
In enge zin ⇒ regels door suprieur politieke mensen gericht tot insuperieure mensen in
politiek opzicht
In algemene zin ⇒ redelijk wezen dat macht uitoefent over een ander redelijk wezen om
het gedrag te sturen, niet noodzakelijk menselijke wezens
- Ook zijn er goddelijke wetten: niet positief, niet door mensen gesteld
- Positief recht - positief moraal (twee verschillende kanten)
Om een duidelijk geheel te plaatsen moet je eerst wetten in algemene zin hebben.
Definitie rechtsregel: ‘ algemeen bevel van een superieur of soeverein, dat een verplichting
oplegt aan zijn ondergeschikte en is voorzien van een dreiging van een sanctie bij niet
nakoming’
,1. Bevel
➔ Een wet of regel is bij Austin een algemeen bevel
◆ Een wens van X (de bevelgever) dat Y iets doet of nalaat
◆ Wens moet uitdrukkelijk geformuleerd zijn, in woorden of tekens ⇒ een
loutere gedachte telt niet
◆ Het bevel moet algemeen zijn ⇒ niet gericht tot 1 persoon, maar tot een
klasse van personen + herhaalbaar
2. Verplichting en sanctie
➔ Een bevel is pas een deel van het recht als er een verplichting bestaat om hem te
gehoorzamen
◆ Bij niet-naleving dreigt er kwaad (sanctie)
◆ Gaat niet enkel om strafrechtelijke sancties, maar ook om civiele of
burgerlijke gevolgen
● VB. schadevergoeding
Zonder sancties is er geen recht, enkel een morele regel.
3. Superioriteit en soeverein
➔ Een bevel komt altijd van een superieur X en is gericht op een ondergeschikte Y
◆ Meerderheid van de samenleving is gewoon om X te gehoorzamen
◆ X heeft niet de gewoonte om iemand anders te gehoorzamen
Deze soeverein kan zowel een persoon als een groep zijn.
Bij Austin staat de soeverein buiten of boven het recht zelf: hij is de bron van de wet en is
er daarom niet aan onderworpen.
Er is een verschil tussen een superieur en de soeverein:
De soeverein is de hoogste macht of gezag
⇒ Een soeverein is altijd superieur, maar een superieur is niet altijd soeverein
● VB. Een docent is superieur tegenover zijn studenten, maar de docent is nog altijd
onderworpen aan andere regels van bovenaf.
Hoofdstuk 2 : Theorie(en) van het Rechtspositivisme
positivisme & rechtspositivisme
Auguste Comte (1798–1857) wordt beschouwd als de grondlegger (“vader”) van het
positivisme.
Volgens hem doorloopt de mensheid in haar ontwikkeling drie stadia. Pas in het derde
stadium bereikt de mens het positivistische denken.
,de 3 stadia
1. Theologisch/ religieus stadium
→ de mens verklaart de werkelijkheid door te verwijzen naar god(en)
bv een natuurlijk fenomeen ( bliksem) worden gezien als het werk van God
⇒ het recht wordt beschouwd als afkomstig van goddelijke wetten
2. Metafysisch/ abstract stadium
→ De mens verklaart de werkelijkheid via abstracte en absolute begrippen ( rede,
rechtvaardigheid,...)
⇒ het recht is gebaseerd op algemene, universele beginselen die altijd en overal gelden
= NATUURRECHT
3. Positivistisch/ wetenschappelijk stadium
→ de mens verklaart de werkelijkheid door observeerbare feiten en wetenschappelijke
waarnemingen ( alleen wat empirisch vaststelbaar is, telt)
⇒ het recht wordt gezien als het product van de feitelijke wetgever
= positief recht
Voorbeeld: In België kunnen we de feitelijke wetgever aanwijzen (Parlement in Brussel). De
wetten die daar worden gemaakt, vormen het positieve recht. Wie ze overtreedt, kan door
politie en rechtbanken gesanctioneerd worden. Dit zijn concreet observeerbare feiten.
begrippen
Rechtspositivisme = een stroming binnen de rechtsfilosofie die het gebied van de
rechtswetenschap beperkt tot het zintuiglijk waarneembare/vaststelbare.
het benadrukt :
- recht is wat door de bevoegde overheid wordt vastgesteld
- recht is niet afhankelijk van moraal, religie, natuurrecht
- het recht geldt omdat het op een juiste manier is tot stand gekomen
Positivisme = stroming in de filosofie die het gebied van het weten beperkt tot wat met de
zintuigen kan worden waargenomen/vastgesteld.
Positief recht = onderwerp van de positivistische rechtswetenschap, te weten: recht dat
door mensen, i.h.b. de staat/gemeenschap, is gesteld of erkend en dat op vastgestelde
wetten of gewoonten berust
Natuurrechtstheorie: rechtsfilosofische stroming die het gebied van de rechtsleer uitbreidt
tot het bovenzinnelijke en die het natuurrecht als ideaal beschouwd, een universeel recht dat
niet door mensen is gemaakt maar aan de natuur wordt ontleend.
, → Rechtspositivisme staat tegenover de natuurrecht theorie omdat het alleen de wetten
erkent die door mensen zijn gemaakt, terwijl de natuurrecht theorie ook gelooft in hogere
regels die niet door mensen zijn gemaakt.
Het rechtspositivisme vertrekt van twee belangrijke stellingen die het
onderscheiden van de natuurrechttheorie.
1) Rechtsgeldigheid hangt af van sociale feiten
→ regels = recht omdat ze gebaseerd zijn op vaststelbare feiten in de samenleving & niet omdat
ze moreel juist zijn.
recht kan geldig zijn wanneer ;
- het afkomstig is van een soeverein
- ontstaan is uit gewoonte
- op een juiste wijze tot stand is gekomen
- ook effectief wordt toegepast
Dus: iets is recht omdat het op een geldige manier tot stand is gekomen binnen de
samenleving.
2) Recht en moraal zijn niet noodzakelijk verbonden
→ volgens het rechtspositivisme zijn recht en moraal niet noodzakelijk verbonden, maar kunnen
overeenkomen
dus om te bepalen wat recht is→ moet je niet eerst nagaan of het moreel juist is.
De vraag: “Wat is recht?” is strikt gescheiden van “Wat behoort recht te zijn?”
⇒ Een wet kan dus juridisch geldig zijn, ook al vinden mensen ze moreel slecht.
Austin & de bevelstheorie (kort)
John Austin is een rechtspositivist en ontwikkelde de bevelstheorie van het recht.
Kernidee: recht = bevel → Volgens Austin is recht:
- een bevel van de soeverein, dat gedragsregels oplegt, en dat gepaard gaat
met een dreiging van een sanctie bij niet-naleving.
