Samenvatting recht
Macroniveau: juridisch beleid => wat organisaties wel of niet mogen
doen
Les1&2: 1. Enkele basisbeginselen uit het recht
Wie maakt regels: het parlement + regering
= kamer van volksvertegenwoordigers & senaat
Doel: orde en veiligheid in samenleving => noodzakelijk!
Indien overtreding: juridische sancties door rechtbanken
Regels zijn dynamisch: ze zijn tijd en plaats afhankelijk
Bv. op een privé terrein gelden andere regels, in andere landen vallen
sommige lgbtq+ rechten weg,..
Bv. vroeger geen vrouwen rechten maar nu wel, mensen met beperking
nu extra regels,..
Consensus: wetten worden democratisch opgesteld, via stemmingen
MAAR: Niet alle wetten zijn volgens iedereen rechtvaardig
Afhankelijk van jouw positie, kijk op de wereld, geloof,..
Bv. wetten rond abortus, auto’s subsidiëren,..
Ontstaan en de ontwikkeling van recht
Vroeger: Mondelingen afspraken
Rond 3500 v.Ch werd het schrift uitgevonden schriftelijke regels
Bv. Codex hammoerabi = oudste rechtsbron
Primitieve wetten: als iemand jouw tand uit slaagt, mag jij bij de andere
ook een tand uitslagen
Liep vaak uit de hand omdat men nooit evenveel schade kon
aanbrengen waardoor het nooit stopte
Eerst: nationaal niveau
Na WO2: internationaal niveau
Nood aan mensenrechten
Door globalisering: nood aan rechtsregels tussen landen
(=samenwerking tussen verschillende landen)
Gevolg: recht is complex
Juridisering van de samenleving
= meer voor emancipatie (voor de kwetsbare doelgroepen)
, Bv. als student meer inspraak in punten, vrouwen hebben meer
rechten,..
Religie en godsdienst
Rechts is van overheidswege opgelegd, niet van goddelijke
oorsprong
Niet geseculariseerde samenleving
= geen strikte scheiding tussen rechtsregels en godsdienstige regels
België: WEL een geseculariseerde samenleving
MAAR: niet absoluut
- Erkenning van bepaalde godsdiensten
- Financiële toelagen vanuit de overheid
- Grondwet:
Vrijheid van levensbeschouwing
Niemand kan worden verplicht een bepaalde
godsdienst te belijden
Verschil tussen recht en moraal
Moraal: wat jezelf belangrijk vindt. (Ethische pluralisme: iedereen
heeft een eigen werkelijkheid, visie en levensbeschouwing => het is
dus voor iedereen anders)
Rechtsnormen: algemeen op iedereen van toepassing, en sanctie
indien nodig.
Steeds een consensus
Definitie van recht
Geen universele definiete: elk land, gemeenschap, samenleving,.. heeft
een ander en eigen ontwikkeling, socialen filosofische en politieke
organisatie
MAAR toch paar overeenkomsten:
“Recht is een geheel van bindende regels, opgesteld door de samenleving
waardoor de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap leven,
geordend worden, door middel van sociale dwang’
Opdeling:
- Geheel van bindende regels
o Nationaal: binnen ons land
o Internationaal: tussen verschillende landen
o Geschreven/ ongeschreven
Een verbod: bv. diefstal, moord,..
Een gebod: bv. iemand in nood helpen, schade
vergoeden
Laten een handeling toe: bv. schenking
- Opgesteld door de samenleving
, o Vrije verkiezingen
o Vertegenwoordigers: volk kiest wei in het parlement
zetelt en de wetten maakt
Wetgevend macht:
Uitvoerende macht
Rechterlijke macht
o Democratie: het volk heerst
o Stemplicht/ stemrecht
- Doel: samenleving ordenen en in stand houden
o Samenleven vraagt om orde en nood aan
organisatie
o Recht moet het samenleven leiden
o Collectieve beslissing om macht af te staan aan
overheid
o Maatschappelijk verdrag of sociaal contract
- Afdwingbaarheid van het recht
o Rechterlijke macht die oordeelt over conflicten
=> Zoekt oplossing
o Vroeger: Taliowet
= wraak en weerwraak => escalatie van geweld
‘ een tand voor een tand’
o Middeleeuwen: Feodale oversten namen recht op
sanctionering over via geweld
Indeling van het recht
Nationaalrecht ingedeeld in 2takken:
1) Privaatrecht
= burgers onderling
Bv. huwelijk, eigendom, koop-verkoop, ..
- burgerlijkrecht
- Personen en familierecht
- Verbintenissenrecht
- Handelsrecht
- Internationaal privaatrecht
- Sociaal zekerheidsrecht
- Arbeidsrecht: onderlinge regelingen
2) Publiekrecht
= verhoudingen met en tussen de overheid (-instellingen)
, - Strafrecht: omschrijft welke handelingen verboden zijn en
de bijkomende straffen
- Grondwettelijk recht: bestudeert richting, werking en
organisatie van de staatsmachten en de rechten &
vrijheden van de burgers
- Strafprocesrecht: omschrijft regels waartoe organen zich
moeten houden tijdens een strafproces
- Arbeidsrecht: uitkering ziekte
Nationaal en internationaal recht
Nationaalrecht: rechtsregels binnen de grenzen van de
welbepaalde staat
Internationaalrecht: rechtsregels tussen naties onderling
- Internationaal publiekrecht
= regelt de wijze waarop staten onderling betrekkingen
hebben met elkaar en hoe zij hun afspraken vastleggen
- Internationaal privaatrecht
= welke rechter bevoegd is en welk (nationaal) recht van
toepassing is op geschillen tussen burgers met
verschillende nationaliteiten of andere
grensoverschrijdende aspecten.
Bv. wanneer een Spaanse man wilt trouwen met een
Italiaanse vrouw die in België gaan wonen.
De soevereiniteit
= het recht van een land om binnen haar eigen landgrenzen macht
uit te voeren (grootste macht van onafhankelijkheid: geen enkel
ander land mag hierin oordelen)
Intergouvernementele en supranationale samenwerking
Intergouvernementele samenwerking
= de lidstaten (deelnemende landen) zijn gebonden aan het verdrag van
de organisatie. Deze regels zijn voor elk land hetzelfde. De
beslissingsmacht en de uitvoerende macht ligt bij de lidstaten.
Supranationale samenwerking
= een land wordt beperkt in haar onafhankelijkheid. De organisatie
beschikt dus over middelen om samenwerking af te dwingen.
Bronnen van het recht
Materiële bronnen
= gegevens, omstandigheden en factoren die de inhoud van de
rechtsregels bepalen
Bv. geschiedenis, de politiek, economie, rechtsfilosofie,..
Macroniveau: juridisch beleid => wat organisaties wel of niet mogen
doen
Les1&2: 1. Enkele basisbeginselen uit het recht
Wie maakt regels: het parlement + regering
= kamer van volksvertegenwoordigers & senaat
Doel: orde en veiligheid in samenleving => noodzakelijk!
Indien overtreding: juridische sancties door rechtbanken
Regels zijn dynamisch: ze zijn tijd en plaats afhankelijk
Bv. op een privé terrein gelden andere regels, in andere landen vallen
sommige lgbtq+ rechten weg,..
Bv. vroeger geen vrouwen rechten maar nu wel, mensen met beperking
nu extra regels,..
Consensus: wetten worden democratisch opgesteld, via stemmingen
MAAR: Niet alle wetten zijn volgens iedereen rechtvaardig
Afhankelijk van jouw positie, kijk op de wereld, geloof,..
Bv. wetten rond abortus, auto’s subsidiëren,..
Ontstaan en de ontwikkeling van recht
Vroeger: Mondelingen afspraken
Rond 3500 v.Ch werd het schrift uitgevonden schriftelijke regels
Bv. Codex hammoerabi = oudste rechtsbron
Primitieve wetten: als iemand jouw tand uit slaagt, mag jij bij de andere
ook een tand uitslagen
Liep vaak uit de hand omdat men nooit evenveel schade kon
aanbrengen waardoor het nooit stopte
Eerst: nationaal niveau
Na WO2: internationaal niveau
Nood aan mensenrechten
Door globalisering: nood aan rechtsregels tussen landen
(=samenwerking tussen verschillende landen)
Gevolg: recht is complex
Juridisering van de samenleving
= meer voor emancipatie (voor de kwetsbare doelgroepen)
, Bv. als student meer inspraak in punten, vrouwen hebben meer
rechten,..
Religie en godsdienst
Rechts is van overheidswege opgelegd, niet van goddelijke
oorsprong
Niet geseculariseerde samenleving
= geen strikte scheiding tussen rechtsregels en godsdienstige regels
België: WEL een geseculariseerde samenleving
MAAR: niet absoluut
- Erkenning van bepaalde godsdiensten
- Financiële toelagen vanuit de overheid
- Grondwet:
Vrijheid van levensbeschouwing
Niemand kan worden verplicht een bepaalde
godsdienst te belijden
Verschil tussen recht en moraal
Moraal: wat jezelf belangrijk vindt. (Ethische pluralisme: iedereen
heeft een eigen werkelijkheid, visie en levensbeschouwing => het is
dus voor iedereen anders)
Rechtsnormen: algemeen op iedereen van toepassing, en sanctie
indien nodig.
Steeds een consensus
Definitie van recht
Geen universele definiete: elk land, gemeenschap, samenleving,.. heeft
een ander en eigen ontwikkeling, socialen filosofische en politieke
organisatie
MAAR toch paar overeenkomsten:
“Recht is een geheel van bindende regels, opgesteld door de samenleving
waardoor de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap leven,
geordend worden, door middel van sociale dwang’
Opdeling:
- Geheel van bindende regels
o Nationaal: binnen ons land
o Internationaal: tussen verschillende landen
o Geschreven/ ongeschreven
Een verbod: bv. diefstal, moord,..
Een gebod: bv. iemand in nood helpen, schade
vergoeden
Laten een handeling toe: bv. schenking
- Opgesteld door de samenleving
, o Vrije verkiezingen
o Vertegenwoordigers: volk kiest wei in het parlement
zetelt en de wetten maakt
Wetgevend macht:
Uitvoerende macht
Rechterlijke macht
o Democratie: het volk heerst
o Stemplicht/ stemrecht
- Doel: samenleving ordenen en in stand houden
o Samenleven vraagt om orde en nood aan
organisatie
o Recht moet het samenleven leiden
o Collectieve beslissing om macht af te staan aan
overheid
o Maatschappelijk verdrag of sociaal contract
- Afdwingbaarheid van het recht
o Rechterlijke macht die oordeelt over conflicten
=> Zoekt oplossing
o Vroeger: Taliowet
= wraak en weerwraak => escalatie van geweld
‘ een tand voor een tand’
o Middeleeuwen: Feodale oversten namen recht op
sanctionering over via geweld
Indeling van het recht
Nationaalrecht ingedeeld in 2takken:
1) Privaatrecht
= burgers onderling
Bv. huwelijk, eigendom, koop-verkoop, ..
- burgerlijkrecht
- Personen en familierecht
- Verbintenissenrecht
- Handelsrecht
- Internationaal privaatrecht
- Sociaal zekerheidsrecht
- Arbeidsrecht: onderlinge regelingen
2) Publiekrecht
= verhoudingen met en tussen de overheid (-instellingen)
, - Strafrecht: omschrijft welke handelingen verboden zijn en
de bijkomende straffen
- Grondwettelijk recht: bestudeert richting, werking en
organisatie van de staatsmachten en de rechten &
vrijheden van de burgers
- Strafprocesrecht: omschrijft regels waartoe organen zich
moeten houden tijdens een strafproces
- Arbeidsrecht: uitkering ziekte
Nationaal en internationaal recht
Nationaalrecht: rechtsregels binnen de grenzen van de
welbepaalde staat
Internationaalrecht: rechtsregels tussen naties onderling
- Internationaal publiekrecht
= regelt de wijze waarop staten onderling betrekkingen
hebben met elkaar en hoe zij hun afspraken vastleggen
- Internationaal privaatrecht
= welke rechter bevoegd is en welk (nationaal) recht van
toepassing is op geschillen tussen burgers met
verschillende nationaliteiten of andere
grensoverschrijdende aspecten.
Bv. wanneer een Spaanse man wilt trouwen met een
Italiaanse vrouw die in België gaan wonen.
De soevereiniteit
= het recht van een land om binnen haar eigen landgrenzen macht
uit te voeren (grootste macht van onafhankelijkheid: geen enkel
ander land mag hierin oordelen)
Intergouvernementele en supranationale samenwerking
Intergouvernementele samenwerking
= de lidstaten (deelnemende landen) zijn gebonden aan het verdrag van
de organisatie. Deze regels zijn voor elk land hetzelfde. De
beslissingsmacht en de uitvoerende macht ligt bij de lidstaten.
Supranationale samenwerking
= een land wordt beperkt in haar onafhankelijkheid. De organisatie
beschikt dus over middelen om samenwerking af te dwingen.
Bronnen van het recht
Materiële bronnen
= gegevens, omstandigheden en factoren die de inhoud van de
rechtsregels bepalen
Bv. geschiedenis, de politiek, economie, rechtsfilosofie,..
