Ethisch
handelen
Etisch handelen
Wat is een moraal?
= opvattingen over goed en verantwoordelijk gedrag
= gebaseerd op intuïtie of emoties, vanuit je buikgevoel
= waarden en normen die richting geven aan iemands doen en laten
In het artikel ziet de man twee kinderen in gevaar. Zijn eerste reactie is:
“Ik moet helpen.” Dat komt uit intuïtie en emoties zoals zorg, angst en
verantwoordelijkheid. Hij denkt niet na over de diepte van het water, de
risico’s of of hij zelf kan zwemmen. Zijn buikgevoel zegt dat hij moet
ingrijpen, en dat doet hij meteen.
Intuïtieve moraal:
= Betekent dat je morele keuzes maakt vanuit je buikgevoel.
= Je denkt niet eerst lang na, maar je voelt meteen wat juist of fout is.
De 4 moralen:
Hechtingsmoraal: het is goed om voor je naasten te zorgen
Geweldmoraal: het is goed om jezelf en je naasten te beschermen tegen
bedreigingen
Reinigingsmoraal: het is goed om jouw wereld zuiver te houden, dingen
met negatieve gevolgen voor jou in je leven wegduwen
Samenwerkingsmoraal: het is goed om constructief samen te werken
• Inzicht kan helpend zijn om iemand beter te begrijpen
• 4 moralen die élke mens in principe in zich heeft
1
, • Manifesteert afhankelijk van aanleg, ervaringen en
context/samenleving
• De moraal rechtvaardigt keuzes (ook soms immorele keuzes)
1. Hechtingsmoraal: het is goed om voor je naasten te
zorgen
• Regelt omgang met de mensen met wie we verbonden zijn
• Vanuit hechting en empathie
• Sterker ten aanzien van naasten, maar kan ruimer
Als maatschappelijk werker kan je in aanraking komen met
cliënten die vanuit de hechtingsmoraal keuzes maken die botsen
met het belang van zelfzorg. Het inzicht in deze moraal kan
helpend zijn om gedrag een plaats te geven.
2. Geweldmoraal: het is goed om jezelf en je naasten
te beschermen tegen bedreigingen
• Bij bedreiging kunnen mensen zich gerechtvaardigd voelen om zich
met geweld te verdedigen
• Moreel systeem dat regelt hoe we met (levens)bedreigende situaties
omgaan ondanks dat dit immoreel is
Als maatschappelijk werker kan je in aanraking komen met
cliënten die zich bedreigd voelen door de hulpverlener (of een
aspect van de hulpverlening) en hierdoor sterk uit de hoek
komen. Zicht hebben op het intuïtieve van de geweldmoraal
kan helpend zijn als hulpverlener om dit “negatief gedrag” een
plaats te geven.
3. Reinigingsmoraal: het is goed om jouw wereld
zuiver te houden
Verweer tegen besmetting van het kwaad
→ Mensen zijn bang dat “slechte dingen” zich kunnen verspreiden. Daarom proberen
ze afstand te houden van wat zij als slecht zien.
Kan leiden tot zondebokken
→ Soms gaan mensen een groep de schuld geven van problemen
2
, (bijvoorbeeld minderheden), ook al is dat niet terecht. Zo’n groep
wordt dan een zondebok.
Als maatschappelijk werker kan je in aanraking komen met
cliënten die slachtoffer zijn van het zondebok mechanisme, of met
cliënten die hun manier van leven willen verdedigen door mensen
die anders zijn uit hun omgeving te verwijderen.
4. Samenwerkingsmoraal: het is goed om constructief
samen te werken
• Speelt een rol in de manier waarop mensen met elkaar
samenwerken
• Hoe ze omgaan met mensen die de samenwerking bedreigen
• Om er zelf beter van te worden – iets te bereiken wat alleen niet zou
kunnen
Als maatschappelijk werker zal samenwerken met verschillende
actoren cruciaal zijn, zowel op cliëntniveau, teamniveau
(intern/extern), … betrouwbaarheid is een belangrijke waarde.
Wat zijn waarden en normen?
Waarden = abstracte begrippen die omschrijven wat mensen
(groepen/samenlevingen) waardevol vinden en waar ze naar streven/ vaak
omschreven in één woord.
Vb rechtvaardigheid – respect – zelfbeschikking - …
Normen = concrete handelingsvoorschriften die laten zien hoe je moet
handelen
Wat zijn morele normen:
Morele normen zijn regels die aangeven hoe je volgens de moraal “juist” moet
handelen. Ze helpen om orde, vrede en harmonie in een samenleving te
bewaren. Sommige morele normen worden wetten, omdat veel mensen ze
belangrijk vinden. Maar niet alle normen worden wettelijk vastgelegd, zodat er
morele vrijheid blijft: het verschil tussen persoonlijk geweten (wat jij goed vindt)
en collectief geweten (wat de samenleving goed vindt). Morele normen kunnen
verschillen tussen mensen en zelfs tegenstrijdig zijn.
Verschil moraal en ethiek:
3
, Moraal = praktische gedragsregels
• automatisch handelen volgens wat je goed of fout vindt
• geheel aan normen en waarden dat een persoon of een groep als
leidraad gebruikt om “juist” te handelen
Ethiek = nadenken over goed en fout
• afstand nemen van onbewust gedrag
• filosoferen over “menselijke waarden”
• kritisch nadenken over de moraal
• start met het stellen van vragen zonder oordeel
• helpt bij het maken van keuzes
= een systematische reflectie op morele vragen, op basis van
rationele argumenten
Soorten ethiek:
1. beschrijvende ethiek
- Beschrijft hoe mensen zich gedragen en bijhorende argumenten
- Feitelijke weergave zonder mening
2. normatieve ethiek
- Reflecteren over de moraal
- Nadenken over voor- en tegenargumenten
- Beschrijft hoe mensen zich zouden moeten gedragen en bijhorende
argumenten
- Waarde gebonden leidraad
3. meta ethiek
- Reflecteren over de ethiek
- Reflecteren over de betekenis, herkomst en geldigheid van visies op
goed en kwaad
Ethiek & moraal is geen onveranderlijk gegeven:
4
handelen
Etisch handelen
Wat is een moraal?
= opvattingen over goed en verantwoordelijk gedrag
= gebaseerd op intuïtie of emoties, vanuit je buikgevoel
= waarden en normen die richting geven aan iemands doen en laten
In het artikel ziet de man twee kinderen in gevaar. Zijn eerste reactie is:
“Ik moet helpen.” Dat komt uit intuïtie en emoties zoals zorg, angst en
verantwoordelijkheid. Hij denkt niet na over de diepte van het water, de
risico’s of of hij zelf kan zwemmen. Zijn buikgevoel zegt dat hij moet
ingrijpen, en dat doet hij meteen.
Intuïtieve moraal:
= Betekent dat je morele keuzes maakt vanuit je buikgevoel.
= Je denkt niet eerst lang na, maar je voelt meteen wat juist of fout is.
De 4 moralen:
Hechtingsmoraal: het is goed om voor je naasten te zorgen
Geweldmoraal: het is goed om jezelf en je naasten te beschermen tegen
bedreigingen
Reinigingsmoraal: het is goed om jouw wereld zuiver te houden, dingen
met negatieve gevolgen voor jou in je leven wegduwen
Samenwerkingsmoraal: het is goed om constructief samen te werken
• Inzicht kan helpend zijn om iemand beter te begrijpen
• 4 moralen die élke mens in principe in zich heeft
1
, • Manifesteert afhankelijk van aanleg, ervaringen en
context/samenleving
• De moraal rechtvaardigt keuzes (ook soms immorele keuzes)
1. Hechtingsmoraal: het is goed om voor je naasten te
zorgen
• Regelt omgang met de mensen met wie we verbonden zijn
• Vanuit hechting en empathie
• Sterker ten aanzien van naasten, maar kan ruimer
Als maatschappelijk werker kan je in aanraking komen met
cliënten die vanuit de hechtingsmoraal keuzes maken die botsen
met het belang van zelfzorg. Het inzicht in deze moraal kan
helpend zijn om gedrag een plaats te geven.
2. Geweldmoraal: het is goed om jezelf en je naasten
te beschermen tegen bedreigingen
• Bij bedreiging kunnen mensen zich gerechtvaardigd voelen om zich
met geweld te verdedigen
• Moreel systeem dat regelt hoe we met (levens)bedreigende situaties
omgaan ondanks dat dit immoreel is
Als maatschappelijk werker kan je in aanraking komen met
cliënten die zich bedreigd voelen door de hulpverlener (of een
aspect van de hulpverlening) en hierdoor sterk uit de hoek
komen. Zicht hebben op het intuïtieve van de geweldmoraal
kan helpend zijn als hulpverlener om dit “negatief gedrag” een
plaats te geven.
3. Reinigingsmoraal: het is goed om jouw wereld
zuiver te houden
Verweer tegen besmetting van het kwaad
→ Mensen zijn bang dat “slechte dingen” zich kunnen verspreiden. Daarom proberen
ze afstand te houden van wat zij als slecht zien.
Kan leiden tot zondebokken
→ Soms gaan mensen een groep de schuld geven van problemen
2
, (bijvoorbeeld minderheden), ook al is dat niet terecht. Zo’n groep
wordt dan een zondebok.
Als maatschappelijk werker kan je in aanraking komen met
cliënten die slachtoffer zijn van het zondebok mechanisme, of met
cliënten die hun manier van leven willen verdedigen door mensen
die anders zijn uit hun omgeving te verwijderen.
4. Samenwerkingsmoraal: het is goed om constructief
samen te werken
• Speelt een rol in de manier waarop mensen met elkaar
samenwerken
• Hoe ze omgaan met mensen die de samenwerking bedreigen
• Om er zelf beter van te worden – iets te bereiken wat alleen niet zou
kunnen
Als maatschappelijk werker zal samenwerken met verschillende
actoren cruciaal zijn, zowel op cliëntniveau, teamniveau
(intern/extern), … betrouwbaarheid is een belangrijke waarde.
Wat zijn waarden en normen?
Waarden = abstracte begrippen die omschrijven wat mensen
(groepen/samenlevingen) waardevol vinden en waar ze naar streven/ vaak
omschreven in één woord.
Vb rechtvaardigheid – respect – zelfbeschikking - …
Normen = concrete handelingsvoorschriften die laten zien hoe je moet
handelen
Wat zijn morele normen:
Morele normen zijn regels die aangeven hoe je volgens de moraal “juist” moet
handelen. Ze helpen om orde, vrede en harmonie in een samenleving te
bewaren. Sommige morele normen worden wetten, omdat veel mensen ze
belangrijk vinden. Maar niet alle normen worden wettelijk vastgelegd, zodat er
morele vrijheid blijft: het verschil tussen persoonlijk geweten (wat jij goed vindt)
en collectief geweten (wat de samenleving goed vindt). Morele normen kunnen
verschillen tussen mensen en zelfs tegenstrijdig zijn.
Verschil moraal en ethiek:
3
, Moraal = praktische gedragsregels
• automatisch handelen volgens wat je goed of fout vindt
• geheel aan normen en waarden dat een persoon of een groep als
leidraad gebruikt om “juist” te handelen
Ethiek = nadenken over goed en fout
• afstand nemen van onbewust gedrag
• filosoferen over “menselijke waarden”
• kritisch nadenken over de moraal
• start met het stellen van vragen zonder oordeel
• helpt bij het maken van keuzes
= een systematische reflectie op morele vragen, op basis van
rationele argumenten
Soorten ethiek:
1. beschrijvende ethiek
- Beschrijft hoe mensen zich gedragen en bijhorende argumenten
- Feitelijke weergave zonder mening
2. normatieve ethiek
- Reflecteren over de moraal
- Nadenken over voor- en tegenargumenten
- Beschrijft hoe mensen zich zouden moeten gedragen en bijhorende
argumenten
- Waarde gebonden leidraad
3. meta ethiek
- Reflecteren over de ethiek
- Reflecteren over de betekenis, herkomst en geldigheid van visies op
goed en kwaad
Ethiek & moraal is geen onveranderlijk gegeven:
4
