Taal: diagnostiek
DIAGNOSTIEK VAN TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN: INDELING EN DEFINITIES
TAALONTWIKKELINGSSTOORNIS
- Een verborgen stoornis, niet zichtbaar
- Verwerven van mondelinge taal is opvallend trager en moeizamer
Definitie van ASHA – American Speech Hearing Association
- Significant tekort in de ontwikkeling en het gebruik van taal in al zijn modaliteiten
o Significant tekort (= niet tijdig behalen van de taalmijlpalen)
- Problemen met taalbegrip en/of taalproductie in de verschillende taaldomeinen
- Mogelijk voor het leven
- Symptomen kunnen veranderen doorheen de tijd
1
,Prevalentie De prevalentie geeft aan hoeveel kinderen met
een taalontwikkelingsstoornis er zijn op een
bepaald moment.
- 5-10% van de schoolgaande kinderen heeft een taalontwikkelingsstoornis.
- Wij kennen meer mensen met dyslexie dan een taalontwikkelingsstoornis, terwijl het wel even vaak
voorkomt. (veel kinderen met een TOS, hebben ook dyslexie)
- Dat komt omdat er minder kennis is over TOS.
- Hoe vroeger de interventie, hoe beter we de kinderen kunnen helpen.
INDELING VAN TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
Primaire taalontwikkelingsstoornis Staat op zichzelf: geen duidelijke verklaring voor de
taalachterstand
Secundaire taalontwikkelingsstoornis Gevolg van één of meerdere problemen in ander
ontwikkelingsdomein
SECUNDAIRE TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
2
,Problemen in de sensorische ontwikkeling: gehoorverlies
- Permanent gehoorverlies: 0,1% van de kinderen
- Nood aan hulpmiddelen om beter te horen
- Extra stimulatie bij ontwikkeling en spraak
Welke factoren?
- Leeftijd van vaststellen
- Ernst van het gehoorverlies (bilateraal: aan beide oren)
- Oorzaak van het gehoorverlies (geleidingsverlies is beter te compenseren door gehoorversterking)
- Gebruik van gehoorversterkende hulpmiddelen
- Aanwezigheid van medische aandoening
- Communicatieaanbod vanuit de omgeving (gebarentaal en mondelinge taal is het beste)
Problemen in de sensorische ontwikkeling: slechtziend of blind
- Mits optimaal taalaanbod zelden taalproblemen
Problemen in de sensorische ontwikkeling
- Kinderen zijn vaak kwetsbaar op sociaal-emotioneel en communicatief vlak
o Impact op taalontwikkeling mogelijk
Problemen in de motorische ontwikkeling
- Bij geïsoleerd motorische problemen is er een doorgaans normale taalontwikkeling
Problemen in de cognitieve ontwikkeling: verstandelijke beperking
- Wanneer spreek je over een verstandelijke beperking
- Oorzaken
o Vaak genetisch (syndroom)
o Zuurstoftekort bij geboorte
o Overmatig alcoholgebruik tijdens zwangerschap
3
, Problemen in de sociaal-emotionele ontwikkeling: ASS (autisme spectrum stoornis)
- Een complexe neurologische ontwikkelingsstoornis
o Aanhoudende tekorten in sociale communicatie en interactie
o Beperkte, repetitieve patronen van gedrag, interesses of activiteiten
- Symptomen al in vroege kindertijd aanwezig en leiden tot ernstige beperkingen in (sociaal)
functioneren
- Prevalentie: 1% van de schoolkinderen
- 40% heeft een verstandelijke beperking
- Groot deel kampt met taalontwikkelingsstoornis
o Kwalitatieve tekorten in verbale en non-verbale communicatie
- Problemen op het vlak van taalvorm
o Afwijkende prosodie (monotoon)
o Grammaticale ontwikkeling (soms ook in de syntaxis)
- Problemen op vlak van taalinhoud
o Echolalie: (letterlijke) herhaling van een uiting van iemand anders
§ Onmiddellijke echolalie
§ Uitgestelde echolalie (het kind gaat niet onmiddellijk herhalen, op een later
moment)
o Atypische organisatie van het lexicon
§ De woorden lopen niet zoals het hoort, het oproepen van de woorden is moeilijk,
moeilijk met het begrijpen van spreekwoorden en mopjes
o Vasthangen aan letterlijke betekenis van taal
o Taalbegrip – begrijpen taal anders à duidelijke communicatie is belangrijk
- Problemen op het vlak van taalgebruik
o Begrijpen en gebruiken van non-verbale communicatie
o Stoornis in ontwikkeling van gedeelde aandacht
o Gesprek voeren
§ Beurtnemen, initiatief nemen
§ Gesprek onderhouden of afronden
§ Topic handhaving
§ Gestoorde presuppositie
Problemen in de sociaal-emotionele ontwikkeling: selectief mutisme
- Kinderen spreken enkel in vertrouwde situaties, niet op school of andere sociale situaties
- Weigering tot spreken duurt > 6 maanden
- Prevalentie: < 0,1%
- Vaak familiaal voorkomen
- Extreem angstig om te spreken
- Multimodale behandeling door verschillende disciplines
KLINISCHE CLASSIFICATIE
2 SUBTYPEN
1. Kinderen met een taalproductiestoornis en relatief goed taalbegrip
2. Kinderen met zowel een taalproductie- als taalbegripstoornis à slechtste prognose (de problemen
zijn veel hardnekkerig en moeilijker
4
DIAGNOSTIEK VAN TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN: INDELING EN DEFINITIES
TAALONTWIKKELINGSSTOORNIS
- Een verborgen stoornis, niet zichtbaar
- Verwerven van mondelinge taal is opvallend trager en moeizamer
Definitie van ASHA – American Speech Hearing Association
- Significant tekort in de ontwikkeling en het gebruik van taal in al zijn modaliteiten
o Significant tekort (= niet tijdig behalen van de taalmijlpalen)
- Problemen met taalbegrip en/of taalproductie in de verschillende taaldomeinen
- Mogelijk voor het leven
- Symptomen kunnen veranderen doorheen de tijd
1
,Prevalentie De prevalentie geeft aan hoeveel kinderen met
een taalontwikkelingsstoornis er zijn op een
bepaald moment.
- 5-10% van de schoolgaande kinderen heeft een taalontwikkelingsstoornis.
- Wij kennen meer mensen met dyslexie dan een taalontwikkelingsstoornis, terwijl het wel even vaak
voorkomt. (veel kinderen met een TOS, hebben ook dyslexie)
- Dat komt omdat er minder kennis is over TOS.
- Hoe vroeger de interventie, hoe beter we de kinderen kunnen helpen.
INDELING VAN TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
Primaire taalontwikkelingsstoornis Staat op zichzelf: geen duidelijke verklaring voor de
taalachterstand
Secundaire taalontwikkelingsstoornis Gevolg van één of meerdere problemen in ander
ontwikkelingsdomein
SECUNDAIRE TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
2
,Problemen in de sensorische ontwikkeling: gehoorverlies
- Permanent gehoorverlies: 0,1% van de kinderen
- Nood aan hulpmiddelen om beter te horen
- Extra stimulatie bij ontwikkeling en spraak
Welke factoren?
- Leeftijd van vaststellen
- Ernst van het gehoorverlies (bilateraal: aan beide oren)
- Oorzaak van het gehoorverlies (geleidingsverlies is beter te compenseren door gehoorversterking)
- Gebruik van gehoorversterkende hulpmiddelen
- Aanwezigheid van medische aandoening
- Communicatieaanbod vanuit de omgeving (gebarentaal en mondelinge taal is het beste)
Problemen in de sensorische ontwikkeling: slechtziend of blind
- Mits optimaal taalaanbod zelden taalproblemen
Problemen in de sensorische ontwikkeling
- Kinderen zijn vaak kwetsbaar op sociaal-emotioneel en communicatief vlak
o Impact op taalontwikkeling mogelijk
Problemen in de motorische ontwikkeling
- Bij geïsoleerd motorische problemen is er een doorgaans normale taalontwikkeling
Problemen in de cognitieve ontwikkeling: verstandelijke beperking
- Wanneer spreek je over een verstandelijke beperking
- Oorzaken
o Vaak genetisch (syndroom)
o Zuurstoftekort bij geboorte
o Overmatig alcoholgebruik tijdens zwangerschap
3
, Problemen in de sociaal-emotionele ontwikkeling: ASS (autisme spectrum stoornis)
- Een complexe neurologische ontwikkelingsstoornis
o Aanhoudende tekorten in sociale communicatie en interactie
o Beperkte, repetitieve patronen van gedrag, interesses of activiteiten
- Symptomen al in vroege kindertijd aanwezig en leiden tot ernstige beperkingen in (sociaal)
functioneren
- Prevalentie: 1% van de schoolkinderen
- 40% heeft een verstandelijke beperking
- Groot deel kampt met taalontwikkelingsstoornis
o Kwalitatieve tekorten in verbale en non-verbale communicatie
- Problemen op het vlak van taalvorm
o Afwijkende prosodie (monotoon)
o Grammaticale ontwikkeling (soms ook in de syntaxis)
- Problemen op vlak van taalinhoud
o Echolalie: (letterlijke) herhaling van een uiting van iemand anders
§ Onmiddellijke echolalie
§ Uitgestelde echolalie (het kind gaat niet onmiddellijk herhalen, op een later
moment)
o Atypische organisatie van het lexicon
§ De woorden lopen niet zoals het hoort, het oproepen van de woorden is moeilijk,
moeilijk met het begrijpen van spreekwoorden en mopjes
o Vasthangen aan letterlijke betekenis van taal
o Taalbegrip – begrijpen taal anders à duidelijke communicatie is belangrijk
- Problemen op het vlak van taalgebruik
o Begrijpen en gebruiken van non-verbale communicatie
o Stoornis in ontwikkeling van gedeelde aandacht
o Gesprek voeren
§ Beurtnemen, initiatief nemen
§ Gesprek onderhouden of afronden
§ Topic handhaving
§ Gestoorde presuppositie
Problemen in de sociaal-emotionele ontwikkeling: selectief mutisme
- Kinderen spreken enkel in vertrouwde situaties, niet op school of andere sociale situaties
- Weigering tot spreken duurt > 6 maanden
- Prevalentie: < 0,1%
- Vaak familiaal voorkomen
- Extreem angstig om te spreken
- Multimodale behandeling door verschillende disciplines
KLINISCHE CLASSIFICATIE
2 SUBTYPEN
1. Kinderen met een taalproductiestoornis en relatief goed taalbegrip
2. Kinderen met zowel een taalproductie- als taalbegripstoornis à slechtste prognose (de problemen
zijn veel hardnekkerig en moeilijker
4
