SAMENVATTING BIOMEDISCHE INFORMATIE VERWERKING
H1 Wat is wetenschap?
Wetenschap is een systematisch gebeuren dat kennis opbouwt en organiseert onder de
vorm van testbare verklaringen en voorspelling.
Kennis opbouwen en organiseren om nieuwe kennis op te bouwen (cyclisch)
Kennis opbouwen?
Via wetenschappelijke methodes
In biomedische: testbare hypothese, gecontroleerde experimenten,
wetenschappelijke communicatie
Kennis organiseren?
Tabel van Mendeljev
Classificatie van enzymen
Wetenschappelijke literatuur
Databanken
Darwins evolutietheorie
zonder kennis van genen en eiwitten (=moleculen) & enkel op basis van
waarnemingen in de natuur
Nog geen enkel moleculair experiment heeft deze theorie kunnen tegenspreken
Onderzoeksmethoden: verzamelen, waarnemen, interpreteren, en rapporteren (!)
Aantal generaties tussen homo habilis en homo sapiens ~ 60 000
Tussen homo sapiens en jaar 0 ~ 40 000
Tussen jaar 0 en nu ~ 100
Mens nog maar recent dominant aanwezig
Beïnvloedt onderzoek
Oude systemen
Alle levende wezens op aarde
Metabolisme, DNA-verdubbeling (zelfde 4 basen), celdeling, overschrijving (RNA,
zelfde 4 basen), vertaling (eiwitten uit zelfde 20 aminozuren)
Sociaal gedrag (ouder dan mens, vb. vissen in scholen & vogels in V)
1
,Nieuwe systemen
Communicatie tussen cellen (meercelligen, geen nood aan bij ééncelligen)
Evolutief gezien: 300 000 v.C. tot 1900 meer bepalend voor de mens dan laatste 100 jaar
Meerdere wetenschappen?
Natuurwetenschappen (bio, fysica, geografie, scheikunde, geologie, wiskunde…)
Cultuurwetenschappen (psychologie, taalwetenschappen, geschiedenis…)
Analoge onderwerpen in verschillende wetenschappen (cross-over, cross
fertilisatie)
Biomedische wetenschappen?
Natuurwetenschap (β) maar grote raakvlakken met sociale wetenschappen (ϒ)
STEM
Van fundamenteel onderzoek naar klinische waarneming door middel van
verschillende technieken uit verschillende disciplines
Impact van wetenschap
Industriële revolutie
Geneeskunde
Digitale revolutie
Ontwikkelingen meestal niet onmiddellijk commercialiseerbaar
Niet alle ontwikkelingen zijn goed! (vb. teflon, asbest)
Internationale impact biomedische
Wetenschappelijke methode gebaseerd op empirisme (westers, overgenomen
door alle continenten) en wiskunde (eerst oude Grieken -> Arabische wereld
heeft veel toegevoegd, vb. 0)
Maar verschillende noden en omgevingsvariabelen!
o Nemaline myopathy komt in België weinig voor -> weinig onderzoek naar,
in bv. Finland meer
o Benelux: laaste dodelijke adderbeet in 1946
o India: dood door adder geschat op 35,000 – 50,000 per jaar
Relatie maatschappij en wetenschap
2
, Morele en ethische grenzen
GGO’s, klonen, designerbaby’s
Onderzoek draagt bij tot wetenschappelijke vooruitgang
Maatschappij beïnvloedt wetenschap
Externe factoren
o Oorlog (V2-raket tot eerste man op de maan, atoombom tot kernenergie)
o Economie (vraag en aanbod)
o Gezondheidsproblemen (veel vraag)
o Politiek (financiering universiteiten en onderzoekscentra)
o Religies (vaak remmend)
o Ethiek
o Rampen zoals pandemieën
Interne factoren
o Kennistheorieën -> theorieën -> natuurwetten
o Wetenschappelijke methode
o Andere (globale) visies, gebruik van andere modellen
o De wetenschapper zelf (nood aan goede communicatie)
Intersubjectiviteit (benoemen en begrijpen)
o Bv. Kleurenblindheid
Benoemen: iemand met kleurenblindheid weet dat groen een kleur is
Begrijpen: de persoon kan zich geen groen voorstellen
Wetenschap evolueert: we weten meer dan vorig jaar dus we kunnen meer, we kunnen
meer dan vorig jaar dus we weten meer
Technology driven
Steeds meer vermarkting en translationeel onderzoek
Onderzoekerstypes
o van multidisciplinair naar specialist
Wetenschappelijke taal
o Gemeenschappelijke taal
o Nieuwe termen/betekenissen
o Programmeertaal
o Engels dominant maar invloed Grieks en Latijn
Wetenschappen en communicatie
3
, Communicatie met peers
o Rapporteren in zakelijke stijl, BMW-jargon, eenduidig
Communicatie met anderen
o Eenvoudige taal, vermijd jargon, gebruik metaforen, voertaal afhankelijk
van waar je bent, eenduidig
Correct wetenschappelijk communiceren
o Volledige documentering protocol -> verhoogt reproduceerbaarheid en
dus doorgeven van kennis
o Spelling, volgorde woorden, leestekens…
H2 Inleiding tot het onderzoek
Wetenschappelijk benaderingen door de eeuwen heen:
Kennisverwerving en de wetenschappelijke methode: 2 benaderingen
Rationalisme
Empirisme
o Deductie: algemeen naar specifiek – start van aanname
Vb. alle honden blaffen (aanname), mijn dier maakt een blaffend
geluid (waarneming) dus het is een hond
o Inductie: specifiek naar algemeen – start van waarneming
Vb. 1 hond balft, 2 honden blaffen, 3 honden blaffen… (x 97, = 97
waarnemingen) dus alle honden blaffen (generalisatie)
Pseudowetenschappen: activiteiten waarvan beweerd wordt dat ze wetenschappelijk
zijn maar de toets van het wetenschappelijk onderzoek niet doorstaan
Gebaseerd op ‘wishful thinking’, fraude, geldgewin of bijgeloof
Vb. creationisme, homeopathie, astrologie, handoplegging…
Wetenschappers hebben maatschappelijke rol om hierin tegen te gaan
Empirisme: waarnemingen zijn bron van alle kennis
Aristoteles: deductie
Andreas Vesalius: anatomische atlas op basis van dissectie
Francis Bacon: inductie (grondlegger wetenschappelijke methode)
Locke: zintuigelijke waarneming
Hume: aantal waarnemingen is eindig
Newton: overtuigd empirist (7 hoofdkleuren vastgelegd via prisma)
Karl Popper: theorieën worden vervangen door betere theorieën, 1 weerlegging is
sterker dan oneindig aantal verificaties
Rationalisme: logisch redeneren, rede is de voornaamste bron van kennis
4
H1 Wat is wetenschap?
Wetenschap is een systematisch gebeuren dat kennis opbouwt en organiseert onder de
vorm van testbare verklaringen en voorspelling.
Kennis opbouwen en organiseren om nieuwe kennis op te bouwen (cyclisch)
Kennis opbouwen?
Via wetenschappelijke methodes
In biomedische: testbare hypothese, gecontroleerde experimenten,
wetenschappelijke communicatie
Kennis organiseren?
Tabel van Mendeljev
Classificatie van enzymen
Wetenschappelijke literatuur
Databanken
Darwins evolutietheorie
zonder kennis van genen en eiwitten (=moleculen) & enkel op basis van
waarnemingen in de natuur
Nog geen enkel moleculair experiment heeft deze theorie kunnen tegenspreken
Onderzoeksmethoden: verzamelen, waarnemen, interpreteren, en rapporteren (!)
Aantal generaties tussen homo habilis en homo sapiens ~ 60 000
Tussen homo sapiens en jaar 0 ~ 40 000
Tussen jaar 0 en nu ~ 100
Mens nog maar recent dominant aanwezig
Beïnvloedt onderzoek
Oude systemen
Alle levende wezens op aarde
Metabolisme, DNA-verdubbeling (zelfde 4 basen), celdeling, overschrijving (RNA,
zelfde 4 basen), vertaling (eiwitten uit zelfde 20 aminozuren)
Sociaal gedrag (ouder dan mens, vb. vissen in scholen & vogels in V)
1
,Nieuwe systemen
Communicatie tussen cellen (meercelligen, geen nood aan bij ééncelligen)
Evolutief gezien: 300 000 v.C. tot 1900 meer bepalend voor de mens dan laatste 100 jaar
Meerdere wetenschappen?
Natuurwetenschappen (bio, fysica, geografie, scheikunde, geologie, wiskunde…)
Cultuurwetenschappen (psychologie, taalwetenschappen, geschiedenis…)
Analoge onderwerpen in verschillende wetenschappen (cross-over, cross
fertilisatie)
Biomedische wetenschappen?
Natuurwetenschap (β) maar grote raakvlakken met sociale wetenschappen (ϒ)
STEM
Van fundamenteel onderzoek naar klinische waarneming door middel van
verschillende technieken uit verschillende disciplines
Impact van wetenschap
Industriële revolutie
Geneeskunde
Digitale revolutie
Ontwikkelingen meestal niet onmiddellijk commercialiseerbaar
Niet alle ontwikkelingen zijn goed! (vb. teflon, asbest)
Internationale impact biomedische
Wetenschappelijke methode gebaseerd op empirisme (westers, overgenomen
door alle continenten) en wiskunde (eerst oude Grieken -> Arabische wereld
heeft veel toegevoegd, vb. 0)
Maar verschillende noden en omgevingsvariabelen!
o Nemaline myopathy komt in België weinig voor -> weinig onderzoek naar,
in bv. Finland meer
o Benelux: laaste dodelijke adderbeet in 1946
o India: dood door adder geschat op 35,000 – 50,000 per jaar
Relatie maatschappij en wetenschap
2
, Morele en ethische grenzen
GGO’s, klonen, designerbaby’s
Onderzoek draagt bij tot wetenschappelijke vooruitgang
Maatschappij beïnvloedt wetenschap
Externe factoren
o Oorlog (V2-raket tot eerste man op de maan, atoombom tot kernenergie)
o Economie (vraag en aanbod)
o Gezondheidsproblemen (veel vraag)
o Politiek (financiering universiteiten en onderzoekscentra)
o Religies (vaak remmend)
o Ethiek
o Rampen zoals pandemieën
Interne factoren
o Kennistheorieën -> theorieën -> natuurwetten
o Wetenschappelijke methode
o Andere (globale) visies, gebruik van andere modellen
o De wetenschapper zelf (nood aan goede communicatie)
Intersubjectiviteit (benoemen en begrijpen)
o Bv. Kleurenblindheid
Benoemen: iemand met kleurenblindheid weet dat groen een kleur is
Begrijpen: de persoon kan zich geen groen voorstellen
Wetenschap evolueert: we weten meer dan vorig jaar dus we kunnen meer, we kunnen
meer dan vorig jaar dus we weten meer
Technology driven
Steeds meer vermarkting en translationeel onderzoek
Onderzoekerstypes
o van multidisciplinair naar specialist
Wetenschappelijke taal
o Gemeenschappelijke taal
o Nieuwe termen/betekenissen
o Programmeertaal
o Engels dominant maar invloed Grieks en Latijn
Wetenschappen en communicatie
3
, Communicatie met peers
o Rapporteren in zakelijke stijl, BMW-jargon, eenduidig
Communicatie met anderen
o Eenvoudige taal, vermijd jargon, gebruik metaforen, voertaal afhankelijk
van waar je bent, eenduidig
Correct wetenschappelijk communiceren
o Volledige documentering protocol -> verhoogt reproduceerbaarheid en
dus doorgeven van kennis
o Spelling, volgorde woorden, leestekens…
H2 Inleiding tot het onderzoek
Wetenschappelijk benaderingen door de eeuwen heen:
Kennisverwerving en de wetenschappelijke methode: 2 benaderingen
Rationalisme
Empirisme
o Deductie: algemeen naar specifiek – start van aanname
Vb. alle honden blaffen (aanname), mijn dier maakt een blaffend
geluid (waarneming) dus het is een hond
o Inductie: specifiek naar algemeen – start van waarneming
Vb. 1 hond balft, 2 honden blaffen, 3 honden blaffen… (x 97, = 97
waarnemingen) dus alle honden blaffen (generalisatie)
Pseudowetenschappen: activiteiten waarvan beweerd wordt dat ze wetenschappelijk
zijn maar de toets van het wetenschappelijk onderzoek niet doorstaan
Gebaseerd op ‘wishful thinking’, fraude, geldgewin of bijgeloof
Vb. creationisme, homeopathie, astrologie, handoplegging…
Wetenschappers hebben maatschappelijke rol om hierin tegen te gaan
Empirisme: waarnemingen zijn bron van alle kennis
Aristoteles: deductie
Andreas Vesalius: anatomische atlas op basis van dissectie
Francis Bacon: inductie (grondlegger wetenschappelijke methode)
Locke: zintuigelijke waarneming
Hume: aantal waarnemingen is eindig
Newton: overtuigd empirist (7 hoofdkleuren vastgelegd via prisma)
Karl Popper: theorieën worden vervangen door betere theorieën, 1 weerlegging is
sterker dan oneindig aantal verificaties
Rationalisme: logisch redeneren, rede is de voornaamste bron van kennis
4
