5 Familierecht
1 Inleiding
Het familierecht regelt bepaalde verhoudingen tussen personen,
verhoudingen die zijn ontstaan uit een voortplantingsdaad (de
verhouding ouder-kind):
o afstammingsrecht, recht m.b.t. het ouderlijk gezag enz
verhoudingen die ontstaan of ooit ontstaan zijn uit een
samenlevingsverband dat op seksualiteit is gebaseerd:
o huwelijksrecht, recht m.b.t. ongehuwd samenwonenden,
echtscheidingsrecht
2 Afstamming
2.1 Begripsbepaling
Afstamming
kan omschreven worden als de juridische band tussen een ouder en
een kind
Is de band tussen twee personen, waarbij de ene kind is van de
andere, en de andere ouder vader/moeder
Het is de wet die bepaalt wie officieel als ouder of kind wordt gezien.
Afstammingsrecht: het recht die bepaald wie je ouders zijn.
2.2 Het nut en de noodzaak van het afstammingsrecht
Wat is het?
Afstammingsrecht regelt de juridische band tussen ouder en
kind
Vaak komt de juridische band overeen met de genetische
band:
o Conceptor van de eicel (biologische moeder)
o Conceptor van de zaadcel (biologische vader)
Soms bestaat ook een socio-affectieve, economische of
gestationele band
Nut van het afstammingsrecht
Juridische afstammingsband is vooral nuttig wanneer genetische,
socio-affectieve of andere banden niet samenvallen of
onzeker zijn
Regels bepalen wie juridisch ouder is en wie het kind is
Voorbeelden van situaties waarin afstammingsrecht nodig is
1. Draagmoederschap
, o Kind geboren via draagmoeder
o Vraag: wie is de juridische moeder – de draagmoeder of de
wensmoeder?
2. Eiceldonatie of embryodonatie
o Kind verwekt met eiceldonatie of embryodonatie
o Vraag: wie is de juridische moeder?
3. Meerdere mogelijke vaders
o Vrouw had 9 maanden voor de bevalling seks met haar
echtgenoot én een vriend
o Kind vertoont uiterlijke kenmerken van de vriend
o Vraag: wie is de juridische vader?
Korte conclusie
Afstammingsrecht is essentieel om juridische duidelijkheid te
scheppen wanneer genetische, affectieve of gestationele banden
niet overeenkomen
Biedt bescherming voor het kind en duidelijkheid voor ouders
2.3 Vaststelling van de afstamming
2.3.1 Vaststelling van de afstamming langs moederszijde (de
moederlijke afstamming)
Er zijn drie manieren om de afstamming langs moederszijde vast te
stellen:
1. Geboorteakte (automatisch en meest voorkomend)
2. Moederlijke erkenning
3. Gerechtelijke vaststelling
a. Geboorteakte
In België bevat de geboorteakte verplicht de naam van de
vrouw die het kind baart
Deze vrouw wordt automatisch de juridische moeder van het kind
Implicaties:
o Bij draagmoederschap is de draagmoeder juridisch moeder,
ongeacht overeenkomsten met wensouders
o Draagmoederschapsovereenkomsten die iets anders
bepalen zijn absoluut nietig
o Juridisch ouderschap kan alleen veranderd worden via adoptie
Toekomstige wijziging (regeerakkoord De Wever 2025-2029):
o Draagmoederschapsovereenkomsten kunnen wel geldig
worden
o Adoptie zou dan niet meer nodig zijn
,b. Moederlijke erkenning
Vrijwillige rechtshandeling van een vrouw om een
afstammingsband te vestigen
Voorwaarden:
o Alleen mogelijk als afstamming langs moederszijde niet
via geboorteakte vaststaat
o Situaties: geen geboorteakte of naam moeder niet vermeld
(bv. anonieme bevalling)
o Erkenning moet gebeuren voor een ambtenaar van de
burgerlijke stand
o Kind moet toestemming geven als het voldoende
onderscheidingsvermogen heeft
o Indien kind jonger dan 12 jaar, geeft de vader toestemming
o Indien geen vader, kan erkenning zonder toestemming
verlopen
Weigering door kind of vader:
o Familierechtbank kan alsnog erkenning toestaan
o Voorwaarde: vrouw is bevallen en erkenning is niet strijdig
met belang van het kind
er bestaat geen geboorteacte maar ik wil het kind erkennen.
c. Gerechtelijke vaststelling van de afstamming langs
moederszijde
Procedure bij rechtbank van eerste aanleg
Kan worden aangevraagd door het kind of de vader
Vereisten:
o Bewijs dat een bepaalde vrouw van het kind bevallen is
o Overeenstemming tussen het kind en de moeder
Voorwaarde: afstamming is niet op andere wijze vastgesteld
Korte conclusie
Geboorteakte is de standaard en automatische vaststelling
Moederlijke erkenning is een uitzonderlijke, vrijwillige maatregel
Gerechtelijke vaststelling treedt in werking wanneer geen andere
vaststelling mogelijk is
Belangrijkste doel: juridisch duidelijk vastleggen wie de
moeder is
2.3.2 Vaststelling van de afstamming langs vaderszijde
Net zoals bij de moederlijke afstamming zijn er drie manieren om
de afstamming langs vaderszijde vast te stellen:
1. Automatische wijze: de vaderschapsregel
2. Vaderlijke erkenning
, 3. Gerechtelijke vaststelling
a. De vaderschapsregel
Latijnse regel: Pater est quem nuptiae demonstrant – de vader
is degene die het huwelijk aanduidt
Betekenis: het vaderschap wordt automatisch toegeschreven
aan de echtgenoot van de moeder
Toepassing:
o Kinderen geboren tijdens het huwelijk
o Kinderen geboren binnen 300 dagen na:
Rechtelijke machtiging tot apart wonen
Verzoek tot echtscheiding (EOT)
Aparte domiciliëring van echtgenoten
Beperkingen:
o Vaderschapsregel geldt niet automatisch later
o Gemeenschappelijke verklaring bij geboorte vereist indien
later
o Kind geboren meer dan 300 dagen na definitieve
ontbinding van het huwelijk: verklaring ongeldig
o Voorwaarde: afstamming langs moederszijde moet
vaststaan en moeder gehuwd/geweest
Let op: juridisch vaderschap kan afwijken van biologisch
vaderschap
Het vaderschap wordt automatisch toegeschreven aan de
echtgenoot van de moeder.
Je kan het alleen maar toepassen als je weet wie je moeder is
En als je moeder is getrouwd: echtgenoot niet partner
b. Vaderlijke erkenning
Vrijwillige rechtshandeling van een man om afstammingsband
met het kind te vestigen
Voorwaarden:
o Mogelijk wanneer vaderschap niet via vaderschapsregel
vaststaat
o Vaak bij kinderen van ongehuwde moeder
o Erkenning bij ambtenaar van de burgerlijke stand,
eventueel gelijktijdig met geboorteaangifte
Vereiste instemming:
o Kind (indien voldoende onderscheidingsvermogen)
o Moeder (indien kind minderjarig)
Weigering:
o Familierechtbank kan alsnog erkenning toestaan
1 Inleiding
Het familierecht regelt bepaalde verhoudingen tussen personen,
verhoudingen die zijn ontstaan uit een voortplantingsdaad (de
verhouding ouder-kind):
o afstammingsrecht, recht m.b.t. het ouderlijk gezag enz
verhoudingen die ontstaan of ooit ontstaan zijn uit een
samenlevingsverband dat op seksualiteit is gebaseerd:
o huwelijksrecht, recht m.b.t. ongehuwd samenwonenden,
echtscheidingsrecht
2 Afstamming
2.1 Begripsbepaling
Afstamming
kan omschreven worden als de juridische band tussen een ouder en
een kind
Is de band tussen twee personen, waarbij de ene kind is van de
andere, en de andere ouder vader/moeder
Het is de wet die bepaalt wie officieel als ouder of kind wordt gezien.
Afstammingsrecht: het recht die bepaald wie je ouders zijn.
2.2 Het nut en de noodzaak van het afstammingsrecht
Wat is het?
Afstammingsrecht regelt de juridische band tussen ouder en
kind
Vaak komt de juridische band overeen met de genetische
band:
o Conceptor van de eicel (biologische moeder)
o Conceptor van de zaadcel (biologische vader)
Soms bestaat ook een socio-affectieve, economische of
gestationele band
Nut van het afstammingsrecht
Juridische afstammingsband is vooral nuttig wanneer genetische,
socio-affectieve of andere banden niet samenvallen of
onzeker zijn
Regels bepalen wie juridisch ouder is en wie het kind is
Voorbeelden van situaties waarin afstammingsrecht nodig is
1. Draagmoederschap
, o Kind geboren via draagmoeder
o Vraag: wie is de juridische moeder – de draagmoeder of de
wensmoeder?
2. Eiceldonatie of embryodonatie
o Kind verwekt met eiceldonatie of embryodonatie
o Vraag: wie is de juridische moeder?
3. Meerdere mogelijke vaders
o Vrouw had 9 maanden voor de bevalling seks met haar
echtgenoot én een vriend
o Kind vertoont uiterlijke kenmerken van de vriend
o Vraag: wie is de juridische vader?
Korte conclusie
Afstammingsrecht is essentieel om juridische duidelijkheid te
scheppen wanneer genetische, affectieve of gestationele banden
niet overeenkomen
Biedt bescherming voor het kind en duidelijkheid voor ouders
2.3 Vaststelling van de afstamming
2.3.1 Vaststelling van de afstamming langs moederszijde (de
moederlijke afstamming)
Er zijn drie manieren om de afstamming langs moederszijde vast te
stellen:
1. Geboorteakte (automatisch en meest voorkomend)
2. Moederlijke erkenning
3. Gerechtelijke vaststelling
a. Geboorteakte
In België bevat de geboorteakte verplicht de naam van de
vrouw die het kind baart
Deze vrouw wordt automatisch de juridische moeder van het kind
Implicaties:
o Bij draagmoederschap is de draagmoeder juridisch moeder,
ongeacht overeenkomsten met wensouders
o Draagmoederschapsovereenkomsten die iets anders
bepalen zijn absoluut nietig
o Juridisch ouderschap kan alleen veranderd worden via adoptie
Toekomstige wijziging (regeerakkoord De Wever 2025-2029):
o Draagmoederschapsovereenkomsten kunnen wel geldig
worden
o Adoptie zou dan niet meer nodig zijn
,b. Moederlijke erkenning
Vrijwillige rechtshandeling van een vrouw om een
afstammingsband te vestigen
Voorwaarden:
o Alleen mogelijk als afstamming langs moederszijde niet
via geboorteakte vaststaat
o Situaties: geen geboorteakte of naam moeder niet vermeld
(bv. anonieme bevalling)
o Erkenning moet gebeuren voor een ambtenaar van de
burgerlijke stand
o Kind moet toestemming geven als het voldoende
onderscheidingsvermogen heeft
o Indien kind jonger dan 12 jaar, geeft de vader toestemming
o Indien geen vader, kan erkenning zonder toestemming
verlopen
Weigering door kind of vader:
o Familierechtbank kan alsnog erkenning toestaan
o Voorwaarde: vrouw is bevallen en erkenning is niet strijdig
met belang van het kind
er bestaat geen geboorteacte maar ik wil het kind erkennen.
c. Gerechtelijke vaststelling van de afstamming langs
moederszijde
Procedure bij rechtbank van eerste aanleg
Kan worden aangevraagd door het kind of de vader
Vereisten:
o Bewijs dat een bepaalde vrouw van het kind bevallen is
o Overeenstemming tussen het kind en de moeder
Voorwaarde: afstamming is niet op andere wijze vastgesteld
Korte conclusie
Geboorteakte is de standaard en automatische vaststelling
Moederlijke erkenning is een uitzonderlijke, vrijwillige maatregel
Gerechtelijke vaststelling treedt in werking wanneer geen andere
vaststelling mogelijk is
Belangrijkste doel: juridisch duidelijk vastleggen wie de
moeder is
2.3.2 Vaststelling van de afstamming langs vaderszijde
Net zoals bij de moederlijke afstamming zijn er drie manieren om
de afstamming langs vaderszijde vast te stellen:
1. Automatische wijze: de vaderschapsregel
2. Vaderlijke erkenning
, 3. Gerechtelijke vaststelling
a. De vaderschapsregel
Latijnse regel: Pater est quem nuptiae demonstrant – de vader
is degene die het huwelijk aanduidt
Betekenis: het vaderschap wordt automatisch toegeschreven
aan de echtgenoot van de moeder
Toepassing:
o Kinderen geboren tijdens het huwelijk
o Kinderen geboren binnen 300 dagen na:
Rechtelijke machtiging tot apart wonen
Verzoek tot echtscheiding (EOT)
Aparte domiciliëring van echtgenoten
Beperkingen:
o Vaderschapsregel geldt niet automatisch later
o Gemeenschappelijke verklaring bij geboorte vereist indien
later
o Kind geboren meer dan 300 dagen na definitieve
ontbinding van het huwelijk: verklaring ongeldig
o Voorwaarde: afstamming langs moederszijde moet
vaststaan en moeder gehuwd/geweest
Let op: juridisch vaderschap kan afwijken van biologisch
vaderschap
Het vaderschap wordt automatisch toegeschreven aan de
echtgenoot van de moeder.
Je kan het alleen maar toepassen als je weet wie je moeder is
En als je moeder is getrouwd: echtgenoot niet partner
b. Vaderlijke erkenning
Vrijwillige rechtshandeling van een man om afstammingsband
met het kind te vestigen
Voorwaarden:
o Mogelijk wanneer vaderschap niet via vaderschapsregel
vaststaat
o Vaak bij kinderen van ongehuwde moeder
o Erkenning bij ambtenaar van de burgerlijke stand,
eventueel gelijktijdig met geboorteaangifte
Vereiste instemming:
o Kind (indien voldoende onderscheidingsvermogen)
o Moeder (indien kind minderjarig)
Weigering:
o Familierechtbank kan alsnog erkenning toestaan
