Internationaal recht
Deel 1: Internationaal recht
Definitie, indeling en functie
• Internationaal recht: geen algemeen aanvaarde definitie
o Een rechtsgebied die steeds verder evolueert, de
samenwerking wordt beschouwt door volkeren die betrekking
heeft op situaties.
o Verdragen waarbij samenwerking tussen meerdere staten
• Verleden: betrekkingen tussen volkeren => ‘volkerenrecht’
• Central rol: staten => kwam door meer focus op de staten en hun
samenwerking
• Toegenomen rol internationale organisaties, niet-gouvernementele
organisaties en particulieren
o Staten hebben nog altijd een centrale rol heeft en blijven
soeverein, ook andere vormen dan staten alleen.
o Niet-gouvernementele organisaties = samenwerking tussen
individuen waarbij het internationaal recht niet betrekking
heeft binnen één bepaalde staat
Rechtstak die de internationale betrekkingen regelt =
internationaal publiekrecht
o Tussen staten maar ook niet-gouvernementele
organisaties,…
Internationaal publiek recht versus internationaal privaatrecht
• Internationaal privaatrecht:
o Tussen burgers internationaal
o Gedrag van individuen met grensoverschrijdend element
o Regels van nationaal recht (grotendeels geharmoniseerd):
• Toepasselijk recht?
Stel Belg betrokken met verkeersongeval in
Frankrijk. Aansprakelijkheidsrecht is er van
toepassing bij de situatie? Er zijn internationale
afspraken die he toepasselijk recht aangegeven
die nationaal is.
• Bevoegde rechtbank?
Er wordt ook verwezen naar de bevoegde
rechtsinstantie.
• Tenuitvoerlegging vonnis?
o Bv. internationale adoptie
, • Internationaal publiekrecht = regelt de verhouding tussen staten
onderling, staten en niet-gouvernementele organisaties en
individuen
Functies van het internationale recht:
Co-existentie: vreedzaam naast elkaar bestaan van staten
• Territoriale grenzen en soevereiniteit
• Jurisdictie over staatsburgers en uitzonderingen
• Staten erkennen elkaar en respecteren elkaars territorialiteit
o Regels over territorialiteit en soevereiniteit te beschermen en
welke instanties ervan toepassing zijn.
Coöperatie: samenwerking tussen staten en internationale organisaties
• Mensenrechten, milieu, arbeids- en gezondheidsrecht
• Coöpereren = actief samenwerking tussen staten onderling en
andere situaties op verschillende domeinen via verdragen en
organisaties
Integratie: attributie van bevoegdheden en relativering van statelijke
soevereiniteit
• Alleen bij bepaalde organisaties
• Staten niet beperkt zijn tot louter samenwerking maar ook verder
dat zij een deel van hun soevereiniteit overdragen naar een
supranationale instelling.
• Bv. Europese Unie
Global Governance: mondiaal bestuur
• Regels voor mondiale uitdagingen zoals klimaatverandering
• Een grote samenwerking waarbij internationaal een wereldwijde
beleidsvorming krijgt
Internationaal recht als horizontaal en onvolmaakt
systeem
Horizontaal systeem = internationaal recht al verschillende staten of
leden, eigenlijk op gelijke voet naast elkaar samenwerken. Juridisch elkaar
gelijken.
• Alle soevereine staten moeten een verdrag sluiten
• Consensualisme = alle betrokken soevereine staten bij consensus
akkoord
• Instemming staten (= ‘oorspronkelijke’ subjecten v. internationaal
recht) = cruciaal
Onvolmaakt systeem:
• Geen centrale wetgever (uitz. toekennen wetgevende bevoegdheid)
o Bestaat geen internationaal parlement
, o Er moet bekeken worden per organisatie
• Geen centrale rechter (tenzij instemming ad hoc of duurzaam)
o Geen algemene internationale rechtsmacht
o Internationaal Gerechtshof, maar heeft geen algemene
internationale rechtsmacht, alleen als ze dit erkennen.
• Geen centrale afdwinging
o Geen vorm van afdwinging van internationale regels
o Hoe gebeurt dit dan wel? Dit gebeurt al door de staten zelf,
mechanisme van economische sancties. Uitzondering zijn de
resoluties.
Kenmerken internationale organisaties
Gemeenschappelijke kenmerken:
1. Samenwerkingsverband volkenrechtelijke subjecten (staten &
internationale organisaties)
2. Nastreven gemeenschappelijke doelstellingen
o Kan algemeen of specifiek
3. Oprichtingsverdrag = tot stand door consensualisme door bepaalde
gemeenschappelijke doelstelling na te streven
4. Eigen organen met vertegenwoordigers (in vormen van
parlementen, ministers, raden,…)
Organisatie-gebonden kenmerken (vervolg):
Lidmaatschap: leden die een verdrag hebben gesloten, maar lidmaatschap
kan verschillen
• Veelal staten (en internationale organisaties)
• ‘Open’ versus ‘gesloten’
o Open = universeel dat ze openstaan voor alle lidstaten
o Gesloten = geografische (EVRM, europees) of inhoudelijke
criteria (OPEC, olielanden)
• ‘Universele’ versus ‘regionale’
o Universeel = volledig mondiaal, dus voor alle organisaties en
staten wereldwijd
o Regionaal = gebonden aan een bepaalde regio
Doel:
• ‘Algemeen’ versus ‘functioneel’
o Algemeen zoals EU
o Functioneel zoals OPEC, voor specifiek onderwerp of functie
,Bevoegdheden: heeft geen algemene bevoegdheden dus bepaald door het
verdrag
• ‘Toegewezen’ versus ‘impliciete’ bevoegdheden
o Toegewezen = die de soevereine staten geeft in het
oprichtingsverdrag
o Impliciete = bevoegdheden die niet uitdrukkelijk maar wel
noodzakelijk voor de toegewezen bevoegdheden uit te voeren
• ‘Intergouvernementele’ versus ‘supranationale organisaties
o Intergouvernementeel = via consensus werkt tussen
soevereine staten die hun soevereiniteit behouden, dus
akkoord tussen de staten zelf
o Supranationaal = waarbij soevereine staten een deel van hun
bevoegdheden overdragen aan organen binnen de
internationale organisatie om regelgeving te maken die
rechtstreeks van toepassing is op de nationale rechtstaten.
Organen:
• Plenair / dagelijks bestuur / secretariaat
• Eigen rechterlijk orgaan eerder uitzonderlijk
Besluitvorming:
• Divers: unanimiteit / meerderheid / consensus
o Unanimiteit = alle leden moeten akkoord zijn
o Meerderheid = gekwalificeerd, bepaald in verdrag
o Consensus = je komt overeen zonder een formele stemming
Financiën:
• Meestal via lidmaatschapsbijdragen en evt. andere inkomsten
Supranationale organisatie (EU als voorbeeld par excellence):
o Organen bestaan (deels) uit personen die niet louter optreden
voor hun staat, belang van de internationale organisatie
o Meerderheidsbeslissingen
o Organen kunnen bindende beslissingen nemen
o Directe gevolgen voor particulieren (burgers)
o Oprichtingsverdrag en secundaire besluitvorming vormen eigen
rechtsorde
, o Onafhankelijk rechtelijk orgaan waakt over geldigheid
handelingen instellingen en naleving besluiten staten (het EU
gerecht in Straatsburg)
Universele internationale organisatie: Verenigde Naties
en haar hoofdorganen
Algemeen:
• Opvolger van Volkenbond
o Voorganger van de VN
o Ontstaan na WOI met zelfde doelstelling als VN
o Belangrijkste landen na WOI samenwerking, met Verdrag van
Versailles voor internationale samenwerking voor vrede en
veiligheid
o Idee: Amerikaanse president Wilson, maar Amerika nooit
deelgenomen aan de Volkenbond
o 3 organen:
Plenaire vergadering
Raad voor dagelijkse doelstellingen
Secretariaat voor administratieve en logistieke
ondersteuning
o Beslissing met unanimiteit, nadeel voor moeilijk te behalen
o Had geen militaire macht om dit af te dwingen en heel wat
groot machten namen geen deel uit van deze samenwerking
• °1945 VN-Handvest
o Opgericht na einde van WOII, omdat de overwinnende landen
de noodzaak zagen om internationale samenwerking met oog
op wereld vrede en veiligheid te hebben
• Vandaag: 196 leden (‘vredelievende staten’)
• Doel: handhaven internationale vrede en veiligheid – sociale,
culturele, en humanitaire samenwerking, bevorderen eerbied
rechten van de mens en fundamentele vrijheden (art. 1 VN-
handvest)
Oprichtingsverdrag: VN-handvest
Grote landen zijn toegetreden
Lidmaatschap: algemeen, dat elk vredelievend land lid kan
worden van de VN (art. 4 VN-handvest)
• Praktijk: enorme evolutie (oa milieubescherming, strijd terrorisme)
, • Sustainable Development Goals (17 SDG’s) wereldwijde duurzame
ontwikkeling
o Doelstellingen:
• Millenium doelstelling: sterker samenwerking vooral
cultureel en sociaal, initieel 8 doelstellingen (tot 2015). Nu
SDG’s
Hoofdorganen:
Algemene vergadering:
• Plenair orgaan = alle vertegenwoordigers van de 196 landen
hebben vertegenwoordiging in deze algemene vergadering
• Besluitvorming: elke lidstaat heeft 1 stem
o Consensualisme = gelijkwaardigheid tussen de soevereine
staten die gelijk behandelt worden door elk 1 stem te geven
• Bevoegdheid
o ruime politieke bvgd: alle zaken in kader VN Handvest (uitz.
nationale rechtsmacht en bevoegdheden Veiligheidsraad)
o uitzondering: bevoegdheden samen met Veiligheidsraad
o uitzondering: exclusieve bevoegdheden van de lidstaten zelf
• Niet-bindende resoluties (besluitvorming, steeds en altijd niet
bindend) = lidstaten gaan wel akkoord maar een beslissing kan niet
worden afgedwongen, dus geen sancties uitdelen of maatregelen
tegen de staat.
Wat is dan belang?
Vooral symbolische legitimeerde impact, als het van zoveel
landen komt zeggen dat het besluit vanuit de wereld komt. Dat
het niet unaniem zijn maar wel een grote meerderheid van de
internationale gemeenschap die deze beslissing neemt.
Legitimeert = want in internationaal gerechtshof, dat één van
de bevoegdheid adviezen geven in conflicten die verwijzen
naar een resolutie van de algemene vergadering om hun
argumentatie te onderbouwen.
Illustratie: resolutie van VN eist einde van “onwettige bezetting van
Palestijns gebied door Israël”
Kan niet afgedwongen worden, maar wel beslissing van de meerderheid
Veiligheidsraad:
• 15 leden (beperkt naar 15 besluitvormende staten)
Deel 1: Internationaal recht
Definitie, indeling en functie
• Internationaal recht: geen algemeen aanvaarde definitie
o Een rechtsgebied die steeds verder evolueert, de
samenwerking wordt beschouwt door volkeren die betrekking
heeft op situaties.
o Verdragen waarbij samenwerking tussen meerdere staten
• Verleden: betrekkingen tussen volkeren => ‘volkerenrecht’
• Central rol: staten => kwam door meer focus op de staten en hun
samenwerking
• Toegenomen rol internationale organisaties, niet-gouvernementele
organisaties en particulieren
o Staten hebben nog altijd een centrale rol heeft en blijven
soeverein, ook andere vormen dan staten alleen.
o Niet-gouvernementele organisaties = samenwerking tussen
individuen waarbij het internationaal recht niet betrekking
heeft binnen één bepaalde staat
Rechtstak die de internationale betrekkingen regelt =
internationaal publiekrecht
o Tussen staten maar ook niet-gouvernementele
organisaties,…
Internationaal publiek recht versus internationaal privaatrecht
• Internationaal privaatrecht:
o Tussen burgers internationaal
o Gedrag van individuen met grensoverschrijdend element
o Regels van nationaal recht (grotendeels geharmoniseerd):
• Toepasselijk recht?
Stel Belg betrokken met verkeersongeval in
Frankrijk. Aansprakelijkheidsrecht is er van
toepassing bij de situatie? Er zijn internationale
afspraken die he toepasselijk recht aangegeven
die nationaal is.
• Bevoegde rechtbank?
Er wordt ook verwezen naar de bevoegde
rechtsinstantie.
• Tenuitvoerlegging vonnis?
o Bv. internationale adoptie
, • Internationaal publiekrecht = regelt de verhouding tussen staten
onderling, staten en niet-gouvernementele organisaties en
individuen
Functies van het internationale recht:
Co-existentie: vreedzaam naast elkaar bestaan van staten
• Territoriale grenzen en soevereiniteit
• Jurisdictie over staatsburgers en uitzonderingen
• Staten erkennen elkaar en respecteren elkaars territorialiteit
o Regels over territorialiteit en soevereiniteit te beschermen en
welke instanties ervan toepassing zijn.
Coöperatie: samenwerking tussen staten en internationale organisaties
• Mensenrechten, milieu, arbeids- en gezondheidsrecht
• Coöpereren = actief samenwerking tussen staten onderling en
andere situaties op verschillende domeinen via verdragen en
organisaties
Integratie: attributie van bevoegdheden en relativering van statelijke
soevereiniteit
• Alleen bij bepaalde organisaties
• Staten niet beperkt zijn tot louter samenwerking maar ook verder
dat zij een deel van hun soevereiniteit overdragen naar een
supranationale instelling.
• Bv. Europese Unie
Global Governance: mondiaal bestuur
• Regels voor mondiale uitdagingen zoals klimaatverandering
• Een grote samenwerking waarbij internationaal een wereldwijde
beleidsvorming krijgt
Internationaal recht als horizontaal en onvolmaakt
systeem
Horizontaal systeem = internationaal recht al verschillende staten of
leden, eigenlijk op gelijke voet naast elkaar samenwerken. Juridisch elkaar
gelijken.
• Alle soevereine staten moeten een verdrag sluiten
• Consensualisme = alle betrokken soevereine staten bij consensus
akkoord
• Instemming staten (= ‘oorspronkelijke’ subjecten v. internationaal
recht) = cruciaal
Onvolmaakt systeem:
• Geen centrale wetgever (uitz. toekennen wetgevende bevoegdheid)
o Bestaat geen internationaal parlement
, o Er moet bekeken worden per organisatie
• Geen centrale rechter (tenzij instemming ad hoc of duurzaam)
o Geen algemene internationale rechtsmacht
o Internationaal Gerechtshof, maar heeft geen algemene
internationale rechtsmacht, alleen als ze dit erkennen.
• Geen centrale afdwinging
o Geen vorm van afdwinging van internationale regels
o Hoe gebeurt dit dan wel? Dit gebeurt al door de staten zelf,
mechanisme van economische sancties. Uitzondering zijn de
resoluties.
Kenmerken internationale organisaties
Gemeenschappelijke kenmerken:
1. Samenwerkingsverband volkenrechtelijke subjecten (staten &
internationale organisaties)
2. Nastreven gemeenschappelijke doelstellingen
o Kan algemeen of specifiek
3. Oprichtingsverdrag = tot stand door consensualisme door bepaalde
gemeenschappelijke doelstelling na te streven
4. Eigen organen met vertegenwoordigers (in vormen van
parlementen, ministers, raden,…)
Organisatie-gebonden kenmerken (vervolg):
Lidmaatschap: leden die een verdrag hebben gesloten, maar lidmaatschap
kan verschillen
• Veelal staten (en internationale organisaties)
• ‘Open’ versus ‘gesloten’
o Open = universeel dat ze openstaan voor alle lidstaten
o Gesloten = geografische (EVRM, europees) of inhoudelijke
criteria (OPEC, olielanden)
• ‘Universele’ versus ‘regionale’
o Universeel = volledig mondiaal, dus voor alle organisaties en
staten wereldwijd
o Regionaal = gebonden aan een bepaalde regio
Doel:
• ‘Algemeen’ versus ‘functioneel’
o Algemeen zoals EU
o Functioneel zoals OPEC, voor specifiek onderwerp of functie
,Bevoegdheden: heeft geen algemene bevoegdheden dus bepaald door het
verdrag
• ‘Toegewezen’ versus ‘impliciete’ bevoegdheden
o Toegewezen = die de soevereine staten geeft in het
oprichtingsverdrag
o Impliciete = bevoegdheden die niet uitdrukkelijk maar wel
noodzakelijk voor de toegewezen bevoegdheden uit te voeren
• ‘Intergouvernementele’ versus ‘supranationale organisaties
o Intergouvernementeel = via consensus werkt tussen
soevereine staten die hun soevereiniteit behouden, dus
akkoord tussen de staten zelf
o Supranationaal = waarbij soevereine staten een deel van hun
bevoegdheden overdragen aan organen binnen de
internationale organisatie om regelgeving te maken die
rechtstreeks van toepassing is op de nationale rechtstaten.
Organen:
• Plenair / dagelijks bestuur / secretariaat
• Eigen rechterlijk orgaan eerder uitzonderlijk
Besluitvorming:
• Divers: unanimiteit / meerderheid / consensus
o Unanimiteit = alle leden moeten akkoord zijn
o Meerderheid = gekwalificeerd, bepaald in verdrag
o Consensus = je komt overeen zonder een formele stemming
Financiën:
• Meestal via lidmaatschapsbijdragen en evt. andere inkomsten
Supranationale organisatie (EU als voorbeeld par excellence):
o Organen bestaan (deels) uit personen die niet louter optreden
voor hun staat, belang van de internationale organisatie
o Meerderheidsbeslissingen
o Organen kunnen bindende beslissingen nemen
o Directe gevolgen voor particulieren (burgers)
o Oprichtingsverdrag en secundaire besluitvorming vormen eigen
rechtsorde
, o Onafhankelijk rechtelijk orgaan waakt over geldigheid
handelingen instellingen en naleving besluiten staten (het EU
gerecht in Straatsburg)
Universele internationale organisatie: Verenigde Naties
en haar hoofdorganen
Algemeen:
• Opvolger van Volkenbond
o Voorganger van de VN
o Ontstaan na WOI met zelfde doelstelling als VN
o Belangrijkste landen na WOI samenwerking, met Verdrag van
Versailles voor internationale samenwerking voor vrede en
veiligheid
o Idee: Amerikaanse president Wilson, maar Amerika nooit
deelgenomen aan de Volkenbond
o 3 organen:
Plenaire vergadering
Raad voor dagelijkse doelstellingen
Secretariaat voor administratieve en logistieke
ondersteuning
o Beslissing met unanimiteit, nadeel voor moeilijk te behalen
o Had geen militaire macht om dit af te dwingen en heel wat
groot machten namen geen deel uit van deze samenwerking
• °1945 VN-Handvest
o Opgericht na einde van WOII, omdat de overwinnende landen
de noodzaak zagen om internationale samenwerking met oog
op wereld vrede en veiligheid te hebben
• Vandaag: 196 leden (‘vredelievende staten’)
• Doel: handhaven internationale vrede en veiligheid – sociale,
culturele, en humanitaire samenwerking, bevorderen eerbied
rechten van de mens en fundamentele vrijheden (art. 1 VN-
handvest)
Oprichtingsverdrag: VN-handvest
Grote landen zijn toegetreden
Lidmaatschap: algemeen, dat elk vredelievend land lid kan
worden van de VN (art. 4 VN-handvest)
• Praktijk: enorme evolutie (oa milieubescherming, strijd terrorisme)
, • Sustainable Development Goals (17 SDG’s) wereldwijde duurzame
ontwikkeling
o Doelstellingen:
• Millenium doelstelling: sterker samenwerking vooral
cultureel en sociaal, initieel 8 doelstellingen (tot 2015). Nu
SDG’s
Hoofdorganen:
Algemene vergadering:
• Plenair orgaan = alle vertegenwoordigers van de 196 landen
hebben vertegenwoordiging in deze algemene vergadering
• Besluitvorming: elke lidstaat heeft 1 stem
o Consensualisme = gelijkwaardigheid tussen de soevereine
staten die gelijk behandelt worden door elk 1 stem te geven
• Bevoegdheid
o ruime politieke bvgd: alle zaken in kader VN Handvest (uitz.
nationale rechtsmacht en bevoegdheden Veiligheidsraad)
o uitzondering: bevoegdheden samen met Veiligheidsraad
o uitzondering: exclusieve bevoegdheden van de lidstaten zelf
• Niet-bindende resoluties (besluitvorming, steeds en altijd niet
bindend) = lidstaten gaan wel akkoord maar een beslissing kan niet
worden afgedwongen, dus geen sancties uitdelen of maatregelen
tegen de staat.
Wat is dan belang?
Vooral symbolische legitimeerde impact, als het van zoveel
landen komt zeggen dat het besluit vanuit de wereld komt. Dat
het niet unaniem zijn maar wel een grote meerderheid van de
internationale gemeenschap die deze beslissing neemt.
Legitimeert = want in internationaal gerechtshof, dat één van
de bevoegdheid adviezen geven in conflicten die verwijzen
naar een resolutie van de algemene vergadering om hun
argumentatie te onderbouwen.
Illustratie: resolutie van VN eist einde van “onwettige bezetting van
Palestijns gebied door Israël”
Kan niet afgedwongen worden, maar wel beslissing van de meerderheid
Veiligheidsraad:
• 15 leden (beperkt naar 15 besluitvormende staten)
