Algemene gezondheidszorg Eva Rogiest
LES 1: DEFINITIES VAN GEZONDHEID
Gezondheid is meer dan alleen de afwezigheid van ziekte, meer dan het fysieke o.a. het mentale welzijn.
Gezondheid gaat over het welbevinden en de subjectieve betekenis hieraan.
DEFINITIE:
Gezondheid is een toestand van volledige lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn en niet alleen de afwezigheid
van aandoening of handicap, WHO (1948)
• Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte of handicap
• Gezondheid heeft een fysieke, mentale en sociale component
• Gezondheidszorg is een grondrecht
• Overheden hebben de verantwoordelijkheid om de gezondheid te beschermen en te promoten
• Gezondheidsongelijkheid moet voorkomen worden
• Kinderen verdienen bijzonder aandacht
o Eerste 1000 dagen zijn bepalend bij kinderen
De Vlaamse regering investeert in betere begeleiding van zwangere vrouwen
GEZONDHEID HEEFT EEN
• Fysieke component (fysieke klachten bv. Gebroken been, spierpijn, kanker)
• Mentale component (psychische klachten bv. Depressieve gevoelens, angst)
• Sociale component (gevoel van verbonden te zijn met mensen en omgeving)
• Objectieve component (wat meetbaar is bv. Bloeddruk is te hoog, cholesterol…)
• Subjectieve component (wat door het individu aangevoeld wordt/perceptie = welbevinden)
Iemands individuele kijk op gezondheid bepaalt voor een stuk iemands leefstijlkeuzes. En leefstijlkeuzes
bepalen vervolgens een stuk van de objectieve gezondheidsstatus van die persoon
Gezondheid is m.a.w.
• Een 1holistische benadering
• Dynamisch begrip (verschilt van plaats tot plaats en mens tot mens)
• Middel voor meer welzijn en kwaliteit van het leven (instrumentele waarde van gezondheid)
• Individueel en populatiegericht te benaderen
• Beïnvloed door heel wat factoren
Model van Lalonde (1974): gezondheid wordt beïnvloed door verschillende soorten factoren, we noemen ze
gezondheidsdeterminanten. Het Health Field Concept vat deze in 4 categorieën samen
1. Biologische factoren
2. Voorzieningen in gezondheidszorg
3. Leefstijl
4. Omgeving
Kritiek op deze klassieke gezondheidsdefinitie:
1
Allesomvattend. Alles is met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar.
1
,Algemene gezondheidszorg Eva Rogiest
• Volledig impliceert onbereikbaarheid en nooit haalbaar
• Volledig stimuleert medicalisering en over diagnostisering
• Volledig laat geen ruimte voor omgaan met ziekte of handicap
Gezondheid as een big business
Misschien hebben we de laatste decennia verleerd hoe we moeten omgaan met tegenslagen van het leven. Dat
verdriet niet meer tot het leven behoort. Zelf als alles niet perfect gaat, als onze bazen, ouders of kinderen lastig
doen, of als we een beetje sukkelen met onze gezondheid. Kunnen we dit soort dingen niet meer in het gewone
leven inplannen. Is dat iets waar we een therapeut voor nodig hebben
GEZONDHEIDSDETERMINANTEN
Gezondheid wordt beïnvloed door verschillende soorten factoren, we noemen ze gezondheidsdeterminanten.
Health Field Concept (Lalonde 1974): 4 categorieën – sterk met elkaar verbonden
• Biologische factoren (leeftijd, etniciteit en geslacht)
• Voorzieningen in gezondheidszorg
• Gedrag en levensstijl (roken, voedingsgewoontes)
• Omgeving (woonkwaliteit, werkplaats, woonomgeving)
(HEALTH FIELD CONCEPT (LALONDE 1974):
Biologische factoren:
= factoren binnen het individu; biologisch bepaald, erfelijk of verworven door levensstijl en omgeving.
Voorzieningen in gezondheidszorg:
• Kwaliteit van de (medische) zorg
• Organisatie van de gezondheidszorg (o.a. toegankelijkheid)
• Ook preventieve gezondheidsvoorzieningen
Levensstijl:
= combinatie van gedragingen, gerelateerd aan de gezondheid
• Voedingsgewoontes, bewegingspatroon, het omgaan met stress, alcoholgebruik, het omgaan met
relaties en persoonlijke zingeving
• Wordt bepaald door de competenties (kennis en vaardigheden) van een individu, de drijfveren om
gezond of ongezond gedrag te stellen en de omgeving waarin iemand leeft
Omgeving:
• Fysieke omgeving: de samenstelling en vormgeving van woon-, werk- en schoolomgevingen en
voorzieningen daarbinnen
• Sociaal-culturele omgeving: zowel de organisatie van de sociale verbanden waarin een individu leeft
en mee te maken heeft, als de sociale invloeden op het individu
• Economische omgeving: betaalbaarheid en marketing van producten en diensten en economische
welvaart van een land of gebied
2
,Algemene gezondheidszorg Eva Rogiest
• Politieke omgeving: wetten, regels en aanbevelingen met betrekking tot gezondheid, maar ook naar
politieke ideologieën, de afwezigheid van oorlog in het land of gebied
SOCIALE DETERMINATEN VAN GEZONDHEID
Zijn de niet-medische factoren die de gezondheidsstatus beïnvloeden
Zijn de omstandigheden waarin de mensen worden geboren, groeien, werken, leven en ouder worden. Deze
omstandigheden worden op hun beurt gevormd door een bredere reeks krachten: economie, sociaal beleid en
politie
Zijn de factoren die de grootste invloed hebben op de gezondheid. Meer dan het biologische,
gezondheidszorgvoorzieningen en levensstijl. Ze omvatten de sociale, economische en fysieke omgeving,
evenals de impact van die omgeving op de gedragingen van het individu.
• Inkomen en sociale bescherming
• Onderwijs
• Werkloosheid en werk(on)zekerheid
• Arbeidsomstandigheden
• Voedselonzekerheid
• Wonen, basisvoorzieningen en milieu
• Ontwikkeling in de vroege kinderjaren
• Sociale inclusie en non-discriminatie
• Structureel conflict
• Toegang tot betaalbare gezondheidszorgdiensten van behoorlijke kwaliteit
Omgevingsfactoren kunnen een directe en indirecte impact uitoefenen. Sociale determinanten kunnen een
gezondheid beschermende impact hebben of net gezondheidsproblemen vergroten. De ongelijke verdeling van
deze sociale determinanten van gezondheid resulteert in gezondheidsongelijkheid.
HEALTH IN THE SDG ERA
Sunstainable Development Goals = duurzame ontwikelings doelstellingen
• 17 doelstellingen waarvan 2 voorwaardenscheppend zijn
• 17 doelen waarvan 1/3 over gezondheid gaat
o Verzeker een goede gezondheid en promoot welzijn voor
alle leeftijden. Dit betekend onder andere dat men tegen
2030 de moedersterfte in de wereld fors wil terugdringen
en aan epidemieë zoasl aids, tuberculose en malaria een
einde wil maken
• Keuze voor een integrale aanpak
• Samenwerken met verschillende andere beleidsdomeinen
• Samenwerken met verschillende overheidsniveau
• Hangt samen met het recht op gezondheid
Gezondheid is als het vermogen om zich aan te passen en een eigen regie te voeren in het licht van de fysieke,
emotionele en sociale uitdagingen in het leven.
• Geen focus op klachten
• Geen focus op perfectie
3
, Algemene gezondheidszorg Eva Rogiest
• Wel focus op mogelijkheden, veerkracgt en aanpassingsvermogen
• Wel focus op het dynamisch karakter van gezondheid
• Gezondheid als middel, niet als doel
• Dat zijn 6 dimensies en 42 deelaspecten van een positieve gezondheid
6 DIMENSIES VAN EEN POSITIEVE GEZONDHEID
1. Lichaamsfunctie
2. Mentaal welbevinden
3. Zingeving
4. Kwaliteit van leven
5. Meedien
6. Dagelijks functioneren
Jongeren hechten het grootste belang aan de lichaamsfuncties,
terwijl oudere respondenten meer waarde hechten aan de dimensies zingeving en mentaal welbevinden, maar
ook aan kwaliteit van leven en meedoen.
De dimensies zingeving en mentaal welbevinden worden ook hoger gescoord bij respondenten die niet
beroepsactief zijn (gepensioneerden, werklozen en arbeidsongeschikten wegens ziekte).
Vrouwen geven hogere scores aan mentaal welbevinden en meedoen.
hoger opgeleiden hechten meer belang aan de dimensie lichaamsfuncties, terwijl lager opgeleiden op een
aantal zeer specifieke deelaspecten hoger scoren, zoals gevoel van controle, dankbaarheid, rondkomen met je
geld, omgaan met geld en serieus genomen worden.
Dit is belangrijk i.f.v. cultuursensitief handelen. De betekenis van gezondheid is zeer persoonlijk.
Het verschil tussen deelaspecten zit hem niet zozeer in de vraag of ze met gezondheid te maken hebben, maar
wel in welke mate ze met gezondheid te maken hebben.
De kwestie geld (88%) onderzoek toont aan dat ongelijkheid op populatieniveau leidt tot meer
ongezondheid op populatieniveau. (Wilkinson en Pickett, 2009)
GEZONDHEID ALS MENSENRECHT
30 mensen staat beschreven in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (document van de VN
ondertekend in 1948)
• Recht op gezondheiod wordt gegarandeerd
• Essentieel element in de strijk tegen armoede en ongelijkheid
Gezondheid als mensenrecht
Ieder mens heeft vervolgens een VN-resolutie uit 2002 recht op ‘het genieten van de hoogst haalbare standaart
van lichaamelijke en geestelijke gezondheid.
SOCIAAL WERK = mensenrechtenberoep:
4
LES 1: DEFINITIES VAN GEZONDHEID
Gezondheid is meer dan alleen de afwezigheid van ziekte, meer dan het fysieke o.a. het mentale welzijn.
Gezondheid gaat over het welbevinden en de subjectieve betekenis hieraan.
DEFINITIE:
Gezondheid is een toestand van volledige lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn en niet alleen de afwezigheid
van aandoening of handicap, WHO (1948)
• Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte of handicap
• Gezondheid heeft een fysieke, mentale en sociale component
• Gezondheidszorg is een grondrecht
• Overheden hebben de verantwoordelijkheid om de gezondheid te beschermen en te promoten
• Gezondheidsongelijkheid moet voorkomen worden
• Kinderen verdienen bijzonder aandacht
o Eerste 1000 dagen zijn bepalend bij kinderen
De Vlaamse regering investeert in betere begeleiding van zwangere vrouwen
GEZONDHEID HEEFT EEN
• Fysieke component (fysieke klachten bv. Gebroken been, spierpijn, kanker)
• Mentale component (psychische klachten bv. Depressieve gevoelens, angst)
• Sociale component (gevoel van verbonden te zijn met mensen en omgeving)
• Objectieve component (wat meetbaar is bv. Bloeddruk is te hoog, cholesterol…)
• Subjectieve component (wat door het individu aangevoeld wordt/perceptie = welbevinden)
Iemands individuele kijk op gezondheid bepaalt voor een stuk iemands leefstijlkeuzes. En leefstijlkeuzes
bepalen vervolgens een stuk van de objectieve gezondheidsstatus van die persoon
Gezondheid is m.a.w.
• Een 1holistische benadering
• Dynamisch begrip (verschilt van plaats tot plaats en mens tot mens)
• Middel voor meer welzijn en kwaliteit van het leven (instrumentele waarde van gezondheid)
• Individueel en populatiegericht te benaderen
• Beïnvloed door heel wat factoren
Model van Lalonde (1974): gezondheid wordt beïnvloed door verschillende soorten factoren, we noemen ze
gezondheidsdeterminanten. Het Health Field Concept vat deze in 4 categorieën samen
1. Biologische factoren
2. Voorzieningen in gezondheidszorg
3. Leefstijl
4. Omgeving
Kritiek op deze klassieke gezondheidsdefinitie:
1
Allesomvattend. Alles is met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar.
1
,Algemene gezondheidszorg Eva Rogiest
• Volledig impliceert onbereikbaarheid en nooit haalbaar
• Volledig stimuleert medicalisering en over diagnostisering
• Volledig laat geen ruimte voor omgaan met ziekte of handicap
Gezondheid as een big business
Misschien hebben we de laatste decennia verleerd hoe we moeten omgaan met tegenslagen van het leven. Dat
verdriet niet meer tot het leven behoort. Zelf als alles niet perfect gaat, als onze bazen, ouders of kinderen lastig
doen, of als we een beetje sukkelen met onze gezondheid. Kunnen we dit soort dingen niet meer in het gewone
leven inplannen. Is dat iets waar we een therapeut voor nodig hebben
GEZONDHEIDSDETERMINANTEN
Gezondheid wordt beïnvloed door verschillende soorten factoren, we noemen ze gezondheidsdeterminanten.
Health Field Concept (Lalonde 1974): 4 categorieën – sterk met elkaar verbonden
• Biologische factoren (leeftijd, etniciteit en geslacht)
• Voorzieningen in gezondheidszorg
• Gedrag en levensstijl (roken, voedingsgewoontes)
• Omgeving (woonkwaliteit, werkplaats, woonomgeving)
(HEALTH FIELD CONCEPT (LALONDE 1974):
Biologische factoren:
= factoren binnen het individu; biologisch bepaald, erfelijk of verworven door levensstijl en omgeving.
Voorzieningen in gezondheidszorg:
• Kwaliteit van de (medische) zorg
• Organisatie van de gezondheidszorg (o.a. toegankelijkheid)
• Ook preventieve gezondheidsvoorzieningen
Levensstijl:
= combinatie van gedragingen, gerelateerd aan de gezondheid
• Voedingsgewoontes, bewegingspatroon, het omgaan met stress, alcoholgebruik, het omgaan met
relaties en persoonlijke zingeving
• Wordt bepaald door de competenties (kennis en vaardigheden) van een individu, de drijfveren om
gezond of ongezond gedrag te stellen en de omgeving waarin iemand leeft
Omgeving:
• Fysieke omgeving: de samenstelling en vormgeving van woon-, werk- en schoolomgevingen en
voorzieningen daarbinnen
• Sociaal-culturele omgeving: zowel de organisatie van de sociale verbanden waarin een individu leeft
en mee te maken heeft, als de sociale invloeden op het individu
• Economische omgeving: betaalbaarheid en marketing van producten en diensten en economische
welvaart van een land of gebied
2
,Algemene gezondheidszorg Eva Rogiest
• Politieke omgeving: wetten, regels en aanbevelingen met betrekking tot gezondheid, maar ook naar
politieke ideologieën, de afwezigheid van oorlog in het land of gebied
SOCIALE DETERMINATEN VAN GEZONDHEID
Zijn de niet-medische factoren die de gezondheidsstatus beïnvloeden
Zijn de omstandigheden waarin de mensen worden geboren, groeien, werken, leven en ouder worden. Deze
omstandigheden worden op hun beurt gevormd door een bredere reeks krachten: economie, sociaal beleid en
politie
Zijn de factoren die de grootste invloed hebben op de gezondheid. Meer dan het biologische,
gezondheidszorgvoorzieningen en levensstijl. Ze omvatten de sociale, economische en fysieke omgeving,
evenals de impact van die omgeving op de gedragingen van het individu.
• Inkomen en sociale bescherming
• Onderwijs
• Werkloosheid en werk(on)zekerheid
• Arbeidsomstandigheden
• Voedselonzekerheid
• Wonen, basisvoorzieningen en milieu
• Ontwikkeling in de vroege kinderjaren
• Sociale inclusie en non-discriminatie
• Structureel conflict
• Toegang tot betaalbare gezondheidszorgdiensten van behoorlijke kwaliteit
Omgevingsfactoren kunnen een directe en indirecte impact uitoefenen. Sociale determinanten kunnen een
gezondheid beschermende impact hebben of net gezondheidsproblemen vergroten. De ongelijke verdeling van
deze sociale determinanten van gezondheid resulteert in gezondheidsongelijkheid.
HEALTH IN THE SDG ERA
Sunstainable Development Goals = duurzame ontwikelings doelstellingen
• 17 doelstellingen waarvan 2 voorwaardenscheppend zijn
• 17 doelen waarvan 1/3 over gezondheid gaat
o Verzeker een goede gezondheid en promoot welzijn voor
alle leeftijden. Dit betekend onder andere dat men tegen
2030 de moedersterfte in de wereld fors wil terugdringen
en aan epidemieë zoasl aids, tuberculose en malaria een
einde wil maken
• Keuze voor een integrale aanpak
• Samenwerken met verschillende andere beleidsdomeinen
• Samenwerken met verschillende overheidsniveau
• Hangt samen met het recht op gezondheid
Gezondheid is als het vermogen om zich aan te passen en een eigen regie te voeren in het licht van de fysieke,
emotionele en sociale uitdagingen in het leven.
• Geen focus op klachten
• Geen focus op perfectie
3
, Algemene gezondheidszorg Eva Rogiest
• Wel focus op mogelijkheden, veerkracgt en aanpassingsvermogen
• Wel focus op het dynamisch karakter van gezondheid
• Gezondheid als middel, niet als doel
• Dat zijn 6 dimensies en 42 deelaspecten van een positieve gezondheid
6 DIMENSIES VAN EEN POSITIEVE GEZONDHEID
1. Lichaamsfunctie
2. Mentaal welbevinden
3. Zingeving
4. Kwaliteit van leven
5. Meedien
6. Dagelijks functioneren
Jongeren hechten het grootste belang aan de lichaamsfuncties,
terwijl oudere respondenten meer waarde hechten aan de dimensies zingeving en mentaal welbevinden, maar
ook aan kwaliteit van leven en meedoen.
De dimensies zingeving en mentaal welbevinden worden ook hoger gescoord bij respondenten die niet
beroepsactief zijn (gepensioneerden, werklozen en arbeidsongeschikten wegens ziekte).
Vrouwen geven hogere scores aan mentaal welbevinden en meedoen.
hoger opgeleiden hechten meer belang aan de dimensie lichaamsfuncties, terwijl lager opgeleiden op een
aantal zeer specifieke deelaspecten hoger scoren, zoals gevoel van controle, dankbaarheid, rondkomen met je
geld, omgaan met geld en serieus genomen worden.
Dit is belangrijk i.f.v. cultuursensitief handelen. De betekenis van gezondheid is zeer persoonlijk.
Het verschil tussen deelaspecten zit hem niet zozeer in de vraag of ze met gezondheid te maken hebben, maar
wel in welke mate ze met gezondheid te maken hebben.
De kwestie geld (88%) onderzoek toont aan dat ongelijkheid op populatieniveau leidt tot meer
ongezondheid op populatieniveau. (Wilkinson en Pickett, 2009)
GEZONDHEID ALS MENSENRECHT
30 mensen staat beschreven in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (document van de VN
ondertekend in 1948)
• Recht op gezondheiod wordt gegarandeerd
• Essentieel element in de strijk tegen armoede en ongelijkheid
Gezondheid als mensenrecht
Ieder mens heeft vervolgens een VN-resolutie uit 2002 recht op ‘het genieten van de hoogst haalbare standaart
van lichaamelijke en geestelijke gezondheid.
SOCIAAL WERK = mensenrechtenberoep:
4
