Samenvatting Stem: diagnostiek + afbeeldingen (fase 1)

Fenomenologie
Wat is een stemstoornis?
Normale definitie = wanneer de stemkwaliteit, toonhoogte en/of de luidheid afwijken van
wat als ‘normale stem’ wordt beschouwd.
Cliëntgerichte definitie = de stemstoornis is elke keer wanneer de stem niet werkt en/of
klinkt zoals het zou moeten. Het klinkt niet normaal op die manier dat het de cliënt
stoort.

Client-centered model




Welke symptomen geven een stemprobleem aan?
Auditief: hoorbaar door luisteraar (bv. heesheid, monotonie, …)
Sensorisch: voelbare veranderingen in keel (bv. keelpijn, krop in keel, kriebel, …)
Visueel: zichtbare afwijkingen, stemgedragingen, stemplooistilstand, stemplooinoduli,
weinig kaakval, hoog ademen, …

Auditieve symptomen
Stemklank en –kwaliteit
 Stembreuk, ruwheid, ruisheid, krachteloos,
instabiliteit, afonie, vocal fry
Toonhoogte en luidheid
 Abnormale toonhoogte of luidheid, beperkt DYSFONIE
toonhoogtebereik, tremor, beperkt dynamisch
of intensiteitsbereik
Resonantie, articulatie, prosodie
 Hypernasaliteit, hyponasaliteit, kelige resonantie,
Cel de sac-resonantie, monotone spraak
Adem
 Hoorbaar inademen, inadequate adempauzes




Sensorische symptomen
Storende ‘keelsensaties’
 Pijn, irritatie, droog, branderigheid
 Globusgevoel, spanning
 Prikkelgevoeligheid

,  Overtollig slijm in keel
Verminderde vocale belastbaarheid
 Spreken is vermoeiend
 Beperkte vocale uithouding
 Snel buiten adem zijn

Visuele symptomen
Aspecten van stemgedrag (logopedist)
 Ademtype
 Spreekhouding
 Zichtbare spanning
 Articulatie
 …
Laryngoscopisch beeld (NKO-arts)
 Stemplooilaesies (zwelling, ontsteking, gezwel, …)
 Stemplooisluiting (stemplooien zouden bijna volledig moeten sluiten en openen)
 Stemplooitrilling (beweeglijkheid, regelmatigheid, symmetrie)

Prevalentie
Prevalentie = aantal bestaande gevallen op één moment.
Levensprevalentie = aantal gevallen in relatie tot de levensduur: “ooit gehad”
Incidentie = aantal nieuwe gevallen in een bepaalde periode.

Prevalentie : 6% vd totale populatie.
Levensprevalentie : 30%.
 Meer V dan M.
 Kinderen: 1,4% tot 6% (J meer van M)
 Leerkrachten: 11% -> levensprevalentie 50 tot 80%.

Etiologie/oorzaken
Interactie van:
Medische factoren
 Bovenste luchtweginfecties
- Verkoudheid: zorgt voor ontsteking vd slijmvliezen.
- Chronisch longlijden (bv. astma)
- Medicatie: inhalatoren/puffers tasten stemplooien aan.
 Allergie
- Ontsteking vh slijmvlies: persoon w kwetsbaarder.
- Verandering van secreties: hoesten, schrapen, kuchen.
- Medicatie: uitdrogen of slijmverdikking.
 Medicatie
 Chirurgie
 Trauma (bv. val of slag)
 Reflux = “het zuur hebben”: maaginhoud komt terug naar boven.
- Gevolg: strottenhoofd w rood + meer slijmen krijgen.
 Degeneratieve neurologische aandoeningen (bv. ALS of parkinson)

Stemabuses
 Stemmisbruik
- Herhaaldelijk zeer krachtig SP (stemplooien) adductie -> mucosale
veranderingen
- Bv. schreeuwen, gillen, keelschrapen, …
- Schadelijke leefgewoontes (roken, slaapgebrek, teveel alcohol,
onvoldoende hydratatie, cafeïnegebruik …)
 Verkeerd stemgebruik
- Verkeerd gebruik van één of meerdere componenten vd stem.
- Verhoogde spanning thv larynx + bij gevolg van verandering van
stemklank en/of –comfort.
 Houding & spierspanning

, - Afwijkingen in houding en/of spierspanning kunnen rol spelen bij ontstaan
en het in standhouden van stemproblemen.
- Hogere stemeisen (bv. zingen): effect van houding is groter.
- Bv. hyperkyfoselordose houding.
 Adem
- Adembeheersing = doseren van adem ifv spreektaak.
- Verstoring is mogelijk door stress…
- Ademtype van belang.
 Fonatie
- Steminzet: zacht, vast, hard, …
- Stemplooispanning: hypotoon, eutoon, hypertoon
- Te hoge of te lage toonhoogte
- Luidheid: te luid, te zacht, fluisterend praten
 Resonantie, articulatie en focus
- Resonantieruimte, tongplaatsing en kaakopening van belang.
Omgevingsfactoren
 Blootstelling aan irritatie (mucosa)
- Chemische stoffen
- Passief roken heeft 40% impact van actief roken (als jij als niet-roker in een
ruimte zit met een roker neem jij alsnog 40% op)
 Uitdrogend effect van airco of stoffige/slecht verluchte ruimtes.
 Akoestische omstandigheden
- Slechte akoestiek of omgevingslawaai / fuiven
Psychische factoren
 Persoonlijkheidskenmerken
- Angst/nervositeit -> groter risico op MTD
 Mentale spanning -> fysieke reactie (MTD, afonie)
- Chronische stress
- Acute stress
- Verdrongen trauma, frustraties, schuldgevoelens
Sociale factoren
 Volwassenen
- Constitutie en aanleg (sommige mensen w sneller hees dan anderen)
- Persoonlijkheid (extraverte mensen gebruiken hun stem meer)
- Context (bv. stress tussen mensen (tegen baas praten))
 Kinderen
- Bv. hyperactiviteit
- Gezinsdynamiek

 Er is bijna altijd méér dan 1 oorzaak!
 Symptoom en oorzaak interageren ook!
 Als logopedist: eerst opzoek gaan naar alle factoren/symptomen en in verband
brengen!

Labeling en classificatie van stemstoornissen
Label -> wat staat in de naam?
Classificatie:
- Verschillende opties -> criteria.
- Symptomatisch vs etiologisch.
 Etiologisch: organisch vs functionele stemstoornis.
- Klinische realiteit -> complex!

Preventie / voorkomen
Universeel = iedereen willen aanspreken.
Selectief = een bepaalde groep aanspreken. Bv. DubbelPunt voor leiding.
Geïndiceerd = specifiek voor iemand die bv. al problemen hebben.

 Primair = voorkomen.