Samenvatting Grondslagen van het strafrecht

Les: geschiedenis van het strafrecht

LES 1: THEMA 1
Waarom strafrechtsgeschiedenis?

Recht is een maatschappelijke fenomeen

Geschiedenis is de studie van het verleden

Rechtsgeschiedenis:

 Geschiedenis van recht en instellingen
 Het samen-leven
 Relevantie: inzicht verwerven in hedendaagse maatschappij, politiek, cultuur, …
 Historische Schule = historische school opgericht door von Savigny


1.Materiele sporen

 Rechtsarcheologie (bv. Gerechtsgebouwen, schandpalen, zwaarden, tortuurinstrumenten, …)

Rechtsarcheologie = kijken naar materiele overblijfselen van juridisch leven

Er is een verschil in de bouwstructuren tussen nieuw gerechtsgebouw en oud gerechtsgebouw Gent.

 Er zit filosofie achter het gerechtsgebouw
 Oud gerechtsgebouw dateert van 19de eeuw, lijkt op tempel en toonde ernst
 Het nieuwe gebouw = recht moet transparant worden, het is een openbaar gebouw

Guillotine is ingevoerd voor humanisering van het strafrecht

Schandpaal: Guillotine:




 Rechtsiconografie en rechtsiconologie (bv. Leerboeken, gerechtigheidstaferelen, …)

Iconografie en iconologie gaat over tekeningen van het recht zoals boeken, schilderijen, ..



Gerard david heeft in de 15de eeuw ‘het oordeel van
Cambyses’ geschilderd.

Boodschap: rechters moeten zich niet laten om
kopen, anders worden ze levend gevild.

,Als je denkt dat je je moet laten omkopen om een partij te bevoordelen kunnen er grote straffen
worden toegepast



2. Geschreven bronnen

- formele rechtsbronnen

Er is een grote kloof tussen de wettelijke wereld en de werkelijke wereld

Recht en geschreven bronnen komen niet altijd overeen met wat er in de werkelijkheid gebeurd is

Rechtspraak: worden neergeschreven

Rechtsleer: iedereen die iets te zeggen heeft over recht, kan recht publiceren

 Probleem: in de praktijk willen rechtsgeleerd alles in statistieken gieten

- Recht wordt toegepast in vonnissen, in contracten (sommige worden neergeschreven)

In strafrecht is dat een probleem want als je iemand wilt aanklagen van een misdrijf dan zal je
aangifte moeten doen. Er volgt dan een vervolging waarbij er een aantal mogelijkheden zijn die het
parket kan nemen zoals een minnelijke schikking

Minnelijke schikking: kan een geldboete zijn maar het komt niet op je strafblad

Genade krijgen: de uitvoerende macht die zegt dat je jouw straf niet helemaal moet uitzitten, koning
heeft dit recht en kan genade verlenen

Bronnen

1. De oudste bronnen
- Middelandse Zee: bakermat West-Europese cultuur
 Religie komt uit Jeruzalem
 De ratio (rede) en de democratie is ontstaan in Athene
 Het recht komt van Rome
- Waarom?

= Steden ontstaan vaak door handel, er wordt economie ontwikkeld. Je hebt daarvoor boekhouders
nodig, mensen die kunnen tellen, beroepen ontstaan in die steden. Lezen en schrijven leidt tot
wetenschap, wiskunde, … Je hebt daarvoor het schrift nodig, schrift = basis van kennis

Geschrift is nodig om zaken te bewijzen, zonder geschrift weet je niks over een bepaalde
maatschappij, de romeinen zullen dat gebruiken om hun rechtssysteem naar een hoger niveau te
brengen.

Hoe zijn die teksten bij ons geraakt? Link tussen religie en recht

- Waar?

Mesopotamie

- Rechtsteksten in vruchtbare halve maan

Wanneer: ongeveer 2000 voor Christus

,Er is aandacht voor publiekrecht (hoe wordt de staat georganiseerd)

Wie heeft de redactie gedaan van die teksten? Worden die regels toegepast?

Er is een gevaar voor het feit dat we vaak zullen terugkijken op iets met een blik van hoe we nu
denken bv onze principes toepassen op een maatschappij van 200 jaar geleden, niet juiste manier

- Recht en macht moeten worden gelegitimeerd worden

Een aantal theorieen , worden door Max weber naar voor geschoven

Een aantal gezagstypes

1. Charismatisch gezagstype: iemand die dingen op een goede manier kan overbrengen
2. Traditionele gezagstype: gezag kan uit een vorm van traditie komen bv. Het koningshuis, filip
is koning van belgie omdat zijn vader koning van belgie was
3. Rationele gezagstype: de OH heeft macht gekregen omdat wij als burgers dit willen, we
hebben hierover nagedacht, wij hebben deze mensen gekozen om naar het parlement te
gaan
4. Actieve legitimatie: moet aan mensen uitleggen waarom je bepaalde beslissingen kunt
nemen, beste manier is propaganda, iemand die niet aan de macht is zal altijd aan de macht
willen komen, iemand die al aan de macht is zal die willen behouden en gebruikt propaganda




2. Recht komt van de Goden

Bv. Mesopotamie

Codex hammoerabi: had die teksten nodig omdat hij een gecentraliseerd rijk wou uitbouwen

Wanneer? 18de eeuw vr christus

, Wat ? stèle in susa

Wie? Hammoerabi = bouwt na militaire veroveringen gecentraliseerd rijk uit. Eerste dynastie van
Babylon)

Inhoud? Wereldlijk!

Legitimatie? Samas, groot rechter van hemel en aarde, dicteert

Wetboek? Codex?

o Nee: noch formeel, noch materieel

o Niet exhaustief (282 artikelen)

o Niet systematisch (geen concepten, maar casuïstiek)

o Zowel wetten als gewoonte

Wat staat er in die codex van Hammoerabi?

- Strafrecht: talio-principe bv oog om oog tand om tand

- Dus: grondslagen

o Recht = macht

o Goddelijke/religieuze/charismatische legitimatie




THEMA 2: HET ROMEINSE STRAFRECHT
1. Inleiding
3 fases in het Romeinse rijk

1) Fase 1: Koninkrijk (753-509 v.Chr.)