Jeugdrecht
DEEL I: INLEIDING
Hoofdstuk 1: Jeugdrecht – een vlag die meerdere ladingen kan dekken
1 Algemeen jeugdrecht
Algemeen jeugdrecht = zeer ruime opvatting van jeugdrecht. Alle regels die bedoeld zijn om het welzijn en de ontplooiing van
alle minderjarigen te bevorderen en te waarborgen.
2 Bijzonder jeugdrecht
Bijzonder jeugdrecht = jeugdrecht in enge zin. Enkel de regels die bedoeld zijn voor volgende groep jongeren:
- VOS-minderjarigen en minderjarigen in moeilijkheden
o VOS-minderjarigen (verontrustende situatie) = minderjarigen van wiens welzijn/ontplooiing onvoldoende
gewaarborgd worden door het gezinsmilieu en de algemene maatschappelijke voorzieningen.
o Minderjarigen in moeilijkheden = minderjarigen die jeugdhulp nodig hebben, maar van wie de situatie niet
direct verontrustend te noemen is.
Het geheel van regels m.b.t. deze jongeren = JEUGDHULPRECHT
- Delinquente minderjarigen = minderjarigen die een jeugddelict hebben gepleegd
o “Jeugddelict” is de nieuwe term id Vlaamse regelgeving, vervangt term “als misdrijf omschreven feit (MOF)”.
o Jeugddelict = gedragingen die beantwoorden aan misdrijfomschrijvingen uit de strafwetgeving.
De regels m.b.t. delinquente minderjarigen = JEUGDDELINQUENTIERECHT
Kan ook op een andere manier worden ingedeeld, onderscheid tussen: de buitengerechtelijke (vrijwillige) jeugdhulp, en de
gerechtelijke (= gedwongen) interventies.
- Buitengerechtelijke jeugdhulp: de hvl die op vrijwillige (niet gedwongen) basis wordt toegestaan door niet-gerechtelijke
organen, die specifiek daartoe werden opgericht.
- Gerechtelijke interventies: de maatregelen die gedwongen worden opgelegd door een gerechtelijk orgaan (de
jeugdrechtbank).
Opgelet!
Onderscheid tussen “buitengerechtelijke jeugdhulp” en “gerechtelijke interventies” niet verwarren met het eerst gemaakte
onderscheid binnen bijzonder jeugdrecht.
- Het is NIET zo dat de buitengerechtelijke jeugdhulp zich enkel richt tot jongeren in moeilijkheden.
- Het is NIET zo dat gerechtelijke interventies enkel gericht zijn op delinquente minderjarigen
→ de buitengerechtelijke jeugdhulp is ook toegankelijk voor delinquente jongeren, ook zij hebben recht op die
jeugdhulp!
- De jeugdrechter kan ook op dwingbare manier maatregelen opleggen aan jongeren die geen delinquent gedrag hebben
gesteld, maar wel in VOS verkeren of geestesziek zijn.
1
,Algemeen jeugdrecht = regels die zich richten tot de ganse groep van de jongeren, niet 1 specifieke groep.
- Voorbeeld: regels over ouderlijk gezag m.b.t. de minderjarige, handelingsbekwaamheid van minderjarigen
Bijzonder jeugdrecht = regels die zich niet richten tot alle jongeren, maar slechts tot 2 specifieke groepen
- JEUGDHULPRECHT (= het recht over die minderjarigen)
o VOS: verontrustende situatie; voorbeeld spijbelgedrag, ernstige mishandeling door de ouders → ernstige
problemen die de ontwikkeling van de minderjarige bedreigen
o Andere minderjarigen die jeugdhulp nodig hebben; grote of kleine moeilijkheden, verontrustend of niet
- JEUGDDELINQUENTIERECHT
o Werden lang MOF genoemd = als Misdrijf Omschreven Feit (vervangen door de term: jeugddelict)
Termen jeugdrecht en jeugddelinquentierecht goed van elkaar kunnen onderscheiden!
Buitengerechtelijke jeugdhulp en gerechtelijke interventies → belangrijkste verschil tussen deze is het al dan niet gedwongen
karakter van de hulpverlening.
- Buitengerechtelijke jeugdhulp: vrijwillig, je kan deze dus dwingen als je dit niet wil
- Gerechtelijke interventies: altijd gedwongen, moet je ondergaan (of je nu wil of niet)
De jeugdrechter (gerechtelijke interventies) richt zich zowel op minderjarigen in moeilijkheden, als op delinquente minderjarigen
Buitengerechtelijke jeugdhulp richt zich zowel op minderjarigen in moeilijkheden, als op delinquente minderjarigen
- Indien delinquente minderjarigen: in dat geval zal de oorzaak niet direct het delinquent gedrag zijn, maar de
onderliggende problematiek als dat als aanknopingspunt voor de tussenkomst gehanteerd wordt
Hoofdstuk 2: Wie is bevoegd voor het jeugdrecht?
1 Het principe
Persoonsgebonden aangelegenheden worden volgens Grondwet geregeld door de Gemeenschappen.
Principe: Jeugdrecht = persoonsgebonden materie = gemeenschapsmaterie
Uitzonderingen niet kennen/ kunnen opsommen op examen. Wel kunnen herkennen als ze deze aanhaalt. Je moet van een
bepaald item uit het jeugdrecht kunnen aangeven of het tot die 5 aspecten behoort of niet (dus federale materie is of gewoon
gemeenschapsmaterie) EXAMENVRAAG!
2 De uitzonderingen (niet kunnen opsommen op examen!) (Kunnen herkennen)
De 5 aspecten waarvoor de federale overheid bevoegd is, zijn volgende:
1. “De burgerrechtelijke regels m.b.t. het statuut van de minderjarigen en van de familie zoals die zijn vastgesteld door het
B.W. en de wetten tot aanvulling ervan.”
2
, o Hieronder vallen o.a.: het vaststellen vd leeftijd vd meerderjarigheid, de regels m.b.t. het ouderlijk gezag,
pleegvoogdij, adoptie, ontvoogding, etc…
o Deze materies worden in federale wetgeving geregeld (dus niet decreten).
2. “De strafrechtelijke regels waarbij gedragingen die inbreuk plegen op de jeugdbescherming, als misdrijf worden
omschreven en waarbij op die inbreuken straffen worden gesteld, met inbegrip van de bepalingen die betrekking hebben
op de vervolgingen.”
o Deze categorie moet je vrij restrictief interpreteren.
o Het gaat o.a. over: het verbod om de identiteit van partijen in jeugdzaken te publiceren, het
tewerkstellingsverbod van kinderen
3. “De organisatie van de jeugdgerechten, hun territoriale bevoegdheid en de rechtspleging voor die gerechten.”
o Betreft hier de inrichting van jeugdrechtbanken en jeugdkamers in het Hof van Beroep, vastleggen van
benoemingsvoorwaarden voor jeugdrechters, het vaststellen van procedureregels voor de jeugdrechtbanken,
etc..
o Opgelet! De sociale diensten bij de jeugdrechtbank vallen niet onder deze uitzondering. Hun werking en
organisatie is dus een bevoegdheid van de gemeenschappen.
4. “De uitvoering van de straffen uitgesproken t.a.v. minderjarigen die een als misdrijf omschreven feit hebben gepleegd
die uit handen zijn gegeven, behalve voor het beheer van centra die bestemd zijn voor de opvang van deze jongeren tot
de leeftijd van 23 jaar.”
o Voor minderjarige delinquenten ziet de situatie, wat de bevoegde OH betreft, eruit als volgt:
Voor minderjarige delinquenten die NIET uit handen zijn gegeven, zijn de gemeenschappen bevoegd.
Zowel voor de opgave van de maatregelen als de uitvoering ervan.
Voor minderjarige delinquenten die WEL uit handen zijn gegeven, is de federale OH bevoegd. Zowel
voor de strafbepaling als voor de strafuitvoering.
Maar voor de uitvoering van die straffen is er een uitzondering op de uitgezonderde regel: het beheer
van opvangcentra voor uit handen gegeven jongeren jonger dan 23 jaar is een
gemeenschapsbevoegdheid.
Aandacht bij dit punt (4)!
Het gaat over een specifiek soort van minderjarige delinquenten, zij die uit handen zijn gegeven. Dit zijn minderjarigen die
uiteindelijk niet worden aangepakt met de gebruikelijke maatregelen van een jeugdrechter, maar ze kunnen gestraft worden
zoals volwassenen.
Het uitvoeren van die straffen is een federale aangelegenheid. MAAR wat de federale OH echter niet mag regelen en dus wat
een gemeenschapsbevoegdheid is, is het beheer van de detentiecentra die zijn opgericht voor de opvang van die uithanden
gegeven personen tot de leeftijd van 23 jaar → In Vlaanderen = Vlaams detentiecentrum.
Voor minderjarige delinquenten ziet de situatie er voortaan als volgt uit:
→ Gemeenschapsmaterie
→ Behalve wat het beheer van die detentiecentra betreft want dat
is een gemeenschapsbevoegdheid = uitzondering op de
uitzondering
5. “De ontzetting van het ouderlijk gezag en het toezicht op de gezinsbijslag of andere sociale uitkeringen.”
o Deze uitzondering op de bevoegdheid van de gemeenschappen heeft betrekking op 2 maatregelen die de
jeugdrechter kan uitspreken t.a.v. ouders. Deze 2 maatregelen hebben nauw verband met de regels over het
ouderlijk gezag, dus het is een bevoegdheid van de federale OH.
3
, Hoofdstuk 4: de actoren in het bijzonder jeugdrecht.
Onderstaand schema toont de belangrijkste spelers uit het bijzonder jeugdrecht en hun positie t.o.v. elkaar.
1 De hoofdrolspeler: de minderjarige
We hebben een jeugdrecht waarbij het belang vd minderjarige centraal staat. Het decreet: ‘rechtspositie minderjarigen’ stelt dat
het belang vd minderjarige de belangrijkste overweging moet zijn bij het verlenen van jeugdhulp.
Zoals hoger al vermeld, viseert het bijzonder jeugdrecht 2 “soorten” minderjarigen: minderjarigen in moeilijkheden (waaronder
de minderjarigen in verontrustende situaties – VOS) en minderjarige delinquenten.
De jeugdhulpaanbieders worden in 2 groepen verdeeld; rechtstreeks toegankelijke, en niet-rechtstreeks toegankelijke.
- Rechtstreeks toegankelijke: CLB, CAW
- Niet-rechtstreeks toegankelijke: kan je niet zelf aanbellen, om hierbinnen te geraken heb je een toegangsticket nodig,
die krijg je van de intersectorale toegangspoort.
Donkergrijs op schema = gerechtelijke zone
4
DEEL I: INLEIDING
Hoofdstuk 1: Jeugdrecht – een vlag die meerdere ladingen kan dekken
1 Algemeen jeugdrecht
Algemeen jeugdrecht = zeer ruime opvatting van jeugdrecht. Alle regels die bedoeld zijn om het welzijn en de ontplooiing van
alle minderjarigen te bevorderen en te waarborgen.
2 Bijzonder jeugdrecht
Bijzonder jeugdrecht = jeugdrecht in enge zin. Enkel de regels die bedoeld zijn voor volgende groep jongeren:
- VOS-minderjarigen en minderjarigen in moeilijkheden
o VOS-minderjarigen (verontrustende situatie) = minderjarigen van wiens welzijn/ontplooiing onvoldoende
gewaarborgd worden door het gezinsmilieu en de algemene maatschappelijke voorzieningen.
o Minderjarigen in moeilijkheden = minderjarigen die jeugdhulp nodig hebben, maar van wie de situatie niet
direct verontrustend te noemen is.
Het geheel van regels m.b.t. deze jongeren = JEUGDHULPRECHT
- Delinquente minderjarigen = minderjarigen die een jeugddelict hebben gepleegd
o “Jeugddelict” is de nieuwe term id Vlaamse regelgeving, vervangt term “als misdrijf omschreven feit (MOF)”.
o Jeugddelict = gedragingen die beantwoorden aan misdrijfomschrijvingen uit de strafwetgeving.
De regels m.b.t. delinquente minderjarigen = JEUGDDELINQUENTIERECHT
Kan ook op een andere manier worden ingedeeld, onderscheid tussen: de buitengerechtelijke (vrijwillige) jeugdhulp, en de
gerechtelijke (= gedwongen) interventies.
- Buitengerechtelijke jeugdhulp: de hvl die op vrijwillige (niet gedwongen) basis wordt toegestaan door niet-gerechtelijke
organen, die specifiek daartoe werden opgericht.
- Gerechtelijke interventies: de maatregelen die gedwongen worden opgelegd door een gerechtelijk orgaan (de
jeugdrechtbank).
Opgelet!
Onderscheid tussen “buitengerechtelijke jeugdhulp” en “gerechtelijke interventies” niet verwarren met het eerst gemaakte
onderscheid binnen bijzonder jeugdrecht.
- Het is NIET zo dat de buitengerechtelijke jeugdhulp zich enkel richt tot jongeren in moeilijkheden.
- Het is NIET zo dat gerechtelijke interventies enkel gericht zijn op delinquente minderjarigen
→ de buitengerechtelijke jeugdhulp is ook toegankelijk voor delinquente jongeren, ook zij hebben recht op die
jeugdhulp!
- De jeugdrechter kan ook op dwingbare manier maatregelen opleggen aan jongeren die geen delinquent gedrag hebben
gesteld, maar wel in VOS verkeren of geestesziek zijn.
1
,Algemeen jeugdrecht = regels die zich richten tot de ganse groep van de jongeren, niet 1 specifieke groep.
- Voorbeeld: regels over ouderlijk gezag m.b.t. de minderjarige, handelingsbekwaamheid van minderjarigen
Bijzonder jeugdrecht = regels die zich niet richten tot alle jongeren, maar slechts tot 2 specifieke groepen
- JEUGDHULPRECHT (= het recht over die minderjarigen)
o VOS: verontrustende situatie; voorbeeld spijbelgedrag, ernstige mishandeling door de ouders → ernstige
problemen die de ontwikkeling van de minderjarige bedreigen
o Andere minderjarigen die jeugdhulp nodig hebben; grote of kleine moeilijkheden, verontrustend of niet
- JEUGDDELINQUENTIERECHT
o Werden lang MOF genoemd = als Misdrijf Omschreven Feit (vervangen door de term: jeugddelict)
Termen jeugdrecht en jeugddelinquentierecht goed van elkaar kunnen onderscheiden!
Buitengerechtelijke jeugdhulp en gerechtelijke interventies → belangrijkste verschil tussen deze is het al dan niet gedwongen
karakter van de hulpverlening.
- Buitengerechtelijke jeugdhulp: vrijwillig, je kan deze dus dwingen als je dit niet wil
- Gerechtelijke interventies: altijd gedwongen, moet je ondergaan (of je nu wil of niet)
De jeugdrechter (gerechtelijke interventies) richt zich zowel op minderjarigen in moeilijkheden, als op delinquente minderjarigen
Buitengerechtelijke jeugdhulp richt zich zowel op minderjarigen in moeilijkheden, als op delinquente minderjarigen
- Indien delinquente minderjarigen: in dat geval zal de oorzaak niet direct het delinquent gedrag zijn, maar de
onderliggende problematiek als dat als aanknopingspunt voor de tussenkomst gehanteerd wordt
Hoofdstuk 2: Wie is bevoegd voor het jeugdrecht?
1 Het principe
Persoonsgebonden aangelegenheden worden volgens Grondwet geregeld door de Gemeenschappen.
Principe: Jeugdrecht = persoonsgebonden materie = gemeenschapsmaterie
Uitzonderingen niet kennen/ kunnen opsommen op examen. Wel kunnen herkennen als ze deze aanhaalt. Je moet van een
bepaald item uit het jeugdrecht kunnen aangeven of het tot die 5 aspecten behoort of niet (dus federale materie is of gewoon
gemeenschapsmaterie) EXAMENVRAAG!
2 De uitzonderingen (niet kunnen opsommen op examen!) (Kunnen herkennen)
De 5 aspecten waarvoor de federale overheid bevoegd is, zijn volgende:
1. “De burgerrechtelijke regels m.b.t. het statuut van de minderjarigen en van de familie zoals die zijn vastgesteld door het
B.W. en de wetten tot aanvulling ervan.”
2
, o Hieronder vallen o.a.: het vaststellen vd leeftijd vd meerderjarigheid, de regels m.b.t. het ouderlijk gezag,
pleegvoogdij, adoptie, ontvoogding, etc…
o Deze materies worden in federale wetgeving geregeld (dus niet decreten).
2. “De strafrechtelijke regels waarbij gedragingen die inbreuk plegen op de jeugdbescherming, als misdrijf worden
omschreven en waarbij op die inbreuken straffen worden gesteld, met inbegrip van de bepalingen die betrekking hebben
op de vervolgingen.”
o Deze categorie moet je vrij restrictief interpreteren.
o Het gaat o.a. over: het verbod om de identiteit van partijen in jeugdzaken te publiceren, het
tewerkstellingsverbod van kinderen
3. “De organisatie van de jeugdgerechten, hun territoriale bevoegdheid en de rechtspleging voor die gerechten.”
o Betreft hier de inrichting van jeugdrechtbanken en jeugdkamers in het Hof van Beroep, vastleggen van
benoemingsvoorwaarden voor jeugdrechters, het vaststellen van procedureregels voor de jeugdrechtbanken,
etc..
o Opgelet! De sociale diensten bij de jeugdrechtbank vallen niet onder deze uitzondering. Hun werking en
organisatie is dus een bevoegdheid van de gemeenschappen.
4. “De uitvoering van de straffen uitgesproken t.a.v. minderjarigen die een als misdrijf omschreven feit hebben gepleegd
die uit handen zijn gegeven, behalve voor het beheer van centra die bestemd zijn voor de opvang van deze jongeren tot
de leeftijd van 23 jaar.”
o Voor minderjarige delinquenten ziet de situatie, wat de bevoegde OH betreft, eruit als volgt:
Voor minderjarige delinquenten die NIET uit handen zijn gegeven, zijn de gemeenschappen bevoegd.
Zowel voor de opgave van de maatregelen als de uitvoering ervan.
Voor minderjarige delinquenten die WEL uit handen zijn gegeven, is de federale OH bevoegd. Zowel
voor de strafbepaling als voor de strafuitvoering.
Maar voor de uitvoering van die straffen is er een uitzondering op de uitgezonderde regel: het beheer
van opvangcentra voor uit handen gegeven jongeren jonger dan 23 jaar is een
gemeenschapsbevoegdheid.
Aandacht bij dit punt (4)!
Het gaat over een specifiek soort van minderjarige delinquenten, zij die uit handen zijn gegeven. Dit zijn minderjarigen die
uiteindelijk niet worden aangepakt met de gebruikelijke maatregelen van een jeugdrechter, maar ze kunnen gestraft worden
zoals volwassenen.
Het uitvoeren van die straffen is een federale aangelegenheid. MAAR wat de federale OH echter niet mag regelen en dus wat
een gemeenschapsbevoegdheid is, is het beheer van de detentiecentra die zijn opgericht voor de opvang van die uithanden
gegeven personen tot de leeftijd van 23 jaar → In Vlaanderen = Vlaams detentiecentrum.
Voor minderjarige delinquenten ziet de situatie er voortaan als volgt uit:
→ Gemeenschapsmaterie
→ Behalve wat het beheer van die detentiecentra betreft want dat
is een gemeenschapsbevoegdheid = uitzondering op de
uitzondering
5. “De ontzetting van het ouderlijk gezag en het toezicht op de gezinsbijslag of andere sociale uitkeringen.”
o Deze uitzondering op de bevoegdheid van de gemeenschappen heeft betrekking op 2 maatregelen die de
jeugdrechter kan uitspreken t.a.v. ouders. Deze 2 maatregelen hebben nauw verband met de regels over het
ouderlijk gezag, dus het is een bevoegdheid van de federale OH.
3
, Hoofdstuk 4: de actoren in het bijzonder jeugdrecht.
Onderstaand schema toont de belangrijkste spelers uit het bijzonder jeugdrecht en hun positie t.o.v. elkaar.
1 De hoofdrolspeler: de minderjarige
We hebben een jeugdrecht waarbij het belang vd minderjarige centraal staat. Het decreet: ‘rechtspositie minderjarigen’ stelt dat
het belang vd minderjarige de belangrijkste overweging moet zijn bij het verlenen van jeugdhulp.
Zoals hoger al vermeld, viseert het bijzonder jeugdrecht 2 “soorten” minderjarigen: minderjarigen in moeilijkheden (waaronder
de minderjarigen in verontrustende situaties – VOS) en minderjarige delinquenten.
De jeugdhulpaanbieders worden in 2 groepen verdeeld; rechtstreeks toegankelijke, en niet-rechtstreeks toegankelijke.
- Rechtstreeks toegankelijke: CLB, CAW
- Niet-rechtstreeks toegankelijke: kan je niet zelf aanbellen, om hierbinnen te geraken heb je een toegangsticket nodig,
die krijg je van de intersectorale toegangspoort.
Donkergrijs op schema = gerechtelijke zone
4
